Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrola w placówce

20 listopada 2018

NR 63 (Maj 2016)

Zespół nauczycielski pod nadzorem

214

Funkcjonowanie oświaty reguluje przede wszystkim ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 z późn. zm.) oraz ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2014 r., poz. 191 z późn. zm.). Wynika z nich  między innymi, że szkołą kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Reprezentuje on szkołę na zewnątrz, odpowiada za proces nauczania, przewodniczy Radzie Pedagogicznej, prowadzi nadzór 
pedagogiczny, organizuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną, wydaje decyzje administracyjne, a także odpowiada za dyscyplinę finansów i za prowadzenie efektywnej kontroli zarządczej. 

Czy dyrektor jednoosobowo może sprostać tylu wymaganiom? Z pewnością nie. Taki natłok zadań powoduje, że dyrektor nie jest w stanie sam zrobić wszystkiego. Niezbędne staje się zatem takie zorganizowanie zarządzania szkołą, by część wymagań nałożonych na dyrektora placówki mógł on delegować na podległych mu pracowników. Delegowanie uprawnień sprawia, że dyrektor w kierowaniu placówką oświatową przestaje być osamotniony, zmniejsza się jego jednoosobowa odpowiedzialność za wszystko to, co dzieje się w szkole, bowiem część tej odpowiedzialności zostaje przerzucona na pracowników. Mocną stroną dyrektora szkoły będzie zatem umiejętność organizacji pracy zespołowej, podziału zadań zgodnie z kompetencjami nauczycieli oraz umiejętność prawidłowego określenia zakresów ich obowiązków. Wszystko to ułatwi dyrektorowi szkoły sprawowanie właściwego nadzoru nad kierowaną placówką. 
Warto szczegółowo przyjrzeć się zależnościom, jakie występują pomiędzy organizacją pracy zespołowej nauczycieli a sprawowanym przez dyrektora nadzorem. Warto zastanowić się nad tym, czy funkcjonujące zapisy prawa oświatowego dostrzegają potrzebę współpracy nauczycieli, i wskazać te umiejętności, które powinien posiadać każdy dyrektor szkoły, by móc w kierowanej przez siebie placówce dobrze organizować pracę zespołową, warto wreszcie pokazać na wybranych przykładach, w jaki sposób dyrektor szkoły może wykorzystać właściwą współpracę zespołu nauczycieli w sprawowanym nadzorze. 

I

Współpraca zespołu nauczycieli w świetle obowiązujących przepisów prawa oświatowego

Niemal każdy nauczyciel jest wielkim indywidualistą. Wynika to przede wszystkim z charakteru wykonywanej przez niego pracy, kiedy to na czterdzieści pięć minut zamyka się z grupą uczniów w sali lekcyjnej i tam realizuje swoje wizje. Koncepcje polskiego systemu oświaty zmierzają w zupełnie przeciwnym kierunku – pracy zespołowej. Potwierdzeniem powyższej tezy są zapisy, które można znaleźć w obowiązujących aktualnie aktach prawa oświatowego. 
W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówek (Dz. U. z 2015 r., poz. 1214) znajdują się między innymi zapisy: „szkoła lub placówka działa zgodnie z przyjętą przez radę pedagogiczną własną koncepcją pracy (…); koncepcja pracy szkoły jest przygotowywana, (…) modyfikowana i realizowana we współpracy z uczniami i rodzicami. Nauczyciele pomagają sobie nawzajem w ewaluacji i doskonaleniu własnej pracy. Wprowadzanie zmian dotyczących przebiegu procesów edukacyjnych (planowanie, organizacja, realizacja, analiza i doskonalenie) następuje w wyniku ustaleń między nauczycielami”. Co wynika z powyższych zapisów? Przede wszystkim wskazują one jednoznacznie, że wszyscy nauczyciele w szkole realizują opracowaną zespołowo koncepcję pracy, która określa podstawowe cele, zadania, kierunki działania i rozwoju szkoły, jednakowe dla wszystkich jej podmiotów. Planowanie i przeprowadzanie działań mających na celu poprawę jakości pracy szkoły w obszarze edukacji również odbywa się na zasadzie wspólnych ustaleń pomiędzy nauczycielami. 

Wszyscy nauczyciele w szkole realizujà opracowaną zespołowo koncepcję pracy, która określa podstawowe cele, zadania, kierunki działania i rozwoju szkoły, jednakowe dla wszystkich jej podmiotów. 

Natomiast w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.) znajduje się następujący zapis: „dyrektor (…) może tworzyć zespoły wychowawcze, zespoły przedmiotowe lub inne zespoły problemowo-zadaniowe”. Przytoczony zapis przypisuje dyrektorowi szkoły kluczową rolę w organizowaniu zespołów nauczycielskich działających na rzecz doskonalenia pracy szkoły. Mogą one przybierać różne formy, na przykład można tworzyć zespoły ze względu na rodzaj realizowanego zadania – będą to zespoły zadaniowe. Można także tworzyć zespoły, które dobiorą się na zasadzie wzajemnego zaufania, życzliwości, których uczestnicy będą dzielić się dobrymi pomysłami, praktykami, rozwiązaniami, swoimi doświadczeniami, będą oczekiwać wsparcia w rozwiązaniu określonych problemów – będą to zespoły pomocnych przyjaciół. Dyrektor szkoły może także powołać zespoły nauczycieli
uczących tych samych lub pokrewnych przedmiotów, które zajmą się planowaniem procesu nauczania i uczenia się – będą to zespoły przedmiotowe. 
Potwierdzeniem postrzegania szkoły jako instytucji, w której nauczyciele powinni ze sobą współpracować, są zapisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. z 2014 r., poz. 1041). Podstawowym zadaniem wskazanych w tytule rozporządzenia placówek jest kompleksowe wspomaganie szkół w celu poprawy jakości ich pracy. Działania podejmowane przez placówki doskonalenia są skierowane nie indywidualnie do nauczycieli, lecz do szkoły jako organizacji skupiającej zespół nauczycieli. 
Trzeba również zajrzeć do zapisów prawa oświatowego, które z kolei obligują dyrektora szkoły do tworzenia przesłanek sprzyjających pracy zespołowej nauczycieli. Warto jeszcze raz nawiązać do zapisów rozporządzenia w sprawie wymagań wobec szkół, z którego między innymi wynika, że: „zarządzanie szkołą sprzyja (…) zespołowej pracy nauczycieli (…); ewaluacja wewnętrzna jest przeprowadzana wspólnie z nauczycielami; zarządzanie szkołą sprzyja udziałowi nauczycieli (…) w procesie podejmowania decyzji dotyczących szkoły”. 
Istotnym aktem prawa oświatowego, szczególnie w kontekście wykorzystania przez dyrektora szkoły współpracy zespołu nauczycieli w sprawowanym nadzorze, jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1270). Niemożliwe jest zrealizowanie przez dyrektora szkoły zapisu  § 23 wspomnianego wyżej rozporządzenia – „dyrektor szkoły (…) przeprowadza ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia jakości pracy szkoły” – bez właściwej współpracy z nauczycielami.

II

Umiejętności dyrektora szkoły w kontekście tworzenia dobrej organizacji pracy zespołowej nauczycieli

Jak stworzyć idealny zespół z grupy ludzi, którzy mają rozbieżne zainteresowania, trudności z uzgadnianiem decyzji, problemy w komunikowaniu się. To nie lada wyzwanie, przed którym stanął niejeden z dyrektorów szkół. Jakimi trzeba się wykazać umiejętnościami, by z grupy indywidualistów stworzyć zgrany zespół, dla którego interes ogółu przeważy nad dobrem indywidualnym. 
Niezbędna w takim przypadku staje się umiejętność diagnozowania, czyli rozpoznawania predyspozycji, zainteresowań nauczycieli pod kątem wykorzystania ich w procesie doskonalenia jakości pracy szkoły. 
Ważną umiejętnością, którą powinien wykazywać się dyrektor szkoły, jest umiejętność prowadzenia obserwacji, szczególnie zajęć lekcyjnych. Stanowi ona doskonałe źródło informacji, które można wykorzystać w procesie wewnątrzszkolnego doskonalenia pracy nauczycieli czy wspomagania ich w realizacji określonych zadań. 
Inną z umiejętności, którą powinien posiadać dyrektor szkoły, jest umiejętność podziału zadań pomię...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy