Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

13 czerwca 2018

NR 67 (Listopad 2016)

Jak w prosty, szybki i niedrogi sposób dostosować przestrzeń edukacyjną do potrzeb ucznia młodszego

0 268

Uczeń w wieku wczesnoszkolnym spędza na zajęciach lekcyjnych około 22 godzin tygodniowo, a 80% tego czasu przebywa w klasie. Wiele badań dowodzi, że przestrzeń, w której przebywa dziecko, ma ogromny wpływ na jego samopoczucie, przyswajanie nowych umiejętności i postrzeganie otaczającej je rzeczywistości. Rzadko jednak zdajemy sobie sprawę, że odpowiednia adaptacja przestrzeni edukacyjnej warunkuje zaspakajanie podstawowych potrzeb, a w konsekwencji prawidłowy rozwój dziecka. Współczesna szkoła stoi przed dużym wyzwaniem, jakim jest możliwość przyjęcia dziecka młodszego i konieczność zapewnienia mu optymalnych warunków rozwoju.

Jak zatem zaaranżować wnętrze, by było przyjazne dla dzieci młodszych. Przede wszystkim należy poznać potrzeby ucznia sześcioletniego, który dotąd był przedszkolakiem i w czasie zajęć spędzał czas na dywanie, rzadziej przy stolikach i wobec którego stosowano inne metody pracy. (tab. 1).

Sale przedszkolne różnią się od klas pod względem rozmieszczenia wyposażenia i wystroju. W obecnej sytuacji, gdy sześciolatki zasiliły szeregi szkolne, należy umożliwić im przebywanie we wnętrzu, które jest przyjazne, odpowiednie do ich wieku oraz potrzeb. Należy pamiętać o tym, że obniżając wiek szkolny, resort edukacji podkreślał, że podstawową i dominującą formą działalności i aktywności dziecka w młodszym wieku szkolnym jest zabawa, stąd obowiązek organizowania procesu edukacyjnego w taki sposób. Można w tym celu wykorzystać zabawy manipulacyjne, konstrukcyjne, tematyczne, dydaktyczne i ruchowe, które oprócz tego, że są przyjemną formą spędzania czasu, dodatkowo uczą i rozwijają umiejętności (tab. 2). 

Tab. 1. Potrzeby dzieci i ich charakterystyka1

Nazwa potrzeby Charakterystyka
Potrzeba związana z kształtowaniem się poczucia, że jest się kompetentnym To poczucie, że potrafi się sprostać różnym wymaganiom szkolnym, w tym intelektualnym (nauka), sprawnościowym (zabawy ruchowe, gry zespołowe), społecznym (nawiązywanie kontaktów, proszenie o pomoc innych, zapraszanie ich do wspólnej aktywności)
Potrzeba bycia lubianym i pozytywnej (stabilnej) samooceny Uczniowie w tym okresie rozwoju zaczynają kształtować w miarę stabilne oceny własnych cech, opierają się przy tym zarówno na porównaniach z innymi, informacjach zwrotnych, np. od dorosłych, jak i pierwszych wewnętrznych standardach
Potrzeba bycia częścią grupy i przynależności Bardzo istotna jest realizacja potrzeby współpracy z innymi, podczas której kształtują się kompetencje poznawcze, np. przyjmowanie perspektywy, komunikowanie się, negocjowanie, ale też emocjonalne i moralne, np. rozumienie emocji swoich i innych osób, poczucie sprawiedliwości i wpływu na wspólnie kształtowane reguły
Potrzeba bliskiej relacji z wybranymi rówieśnikami (relacji przyjacielskich) Jest to potrzeba budowania relacji z wybranymi uczniami, budowania stabilnych, pozytywnych więzi, np. przyjaciele mówią sobie nawzajem o swoich sekretach
Potrzeba poznawcza Potrzeba ta jest związana z ciekawością, chęcią poznawania i zdobywania nowych informacji, dzielenia się nimi i wykorzystywania ich w codziennym życiu. Wiąże się także z umiejętnością koncentracji uwagi na wybranym zadaniu czy obiekcie. U dzieci w wieku wczesnoszkolnym istotnym procesem jest identyfikacja i rozwój własnych zainteresowań, chęć odkrywania świata
Potrzeba aktywności twórczej i sensownego działania Dzieci potrzebują, aby ich działania były sensowne, łączyły się w większą i zorganizowaną całość (wspólny projekt, wieloetapowe zaplanowane działanie itp.). Lubią, gdy wykonywana przez nie praca jest brana na poważnie, np. staje się częścią ogólnoszkolnego projektu. Aktywności twórczej sprzyjają miejsca i przedmioty, które inspirują do samodzielnego działania, podejmowania spontanicznych prób twórczych. Ważnym aspektem rozwoju twórczego myślenia jest angażowanie różnych zmysłów – poza wzrokiem także dotyku, słuchu, smaku, węchu, czucia
Potrzeba kontroli i sprawstwa,  samodzielność Uczniowie potrzebują autonomii i możliwości samodzielnego działania, buduje to poczucie kompetencji i chęć wywierania wpływu na otaczającą rzeczywistość
Potrzeby podstawowe (fizjologiczne) Szkoła jest miejscem, w którym dziecko spędza dużo czasu. Aby zapewnić mu komfort przebywania i pracy w klasie, przestrzeń powinna oferować możliwość realizacji podstawowych potrzeb samodzielnie i autonomicznie
Potrzeby motoryczne, potrzeba ruchu (uczenie się małej i dużej motoryki) To ważna dla prawidłowego rozwoju potrzeba, która czasem pozostaje niezaspokojona ze względu na program nauki i fakt, że dzieci nie są przyzwyczajone do nowego trybu pracy. Stąd potrzeba łączenia możliwości nauki i swobodnego ruchu
Regulacja emocji i zachowania Na tym etapie rozwoju dziecko uczy się regulacji swojego zachowania i emocji. Przestrzeń klasy i organizacja pracy w klasie może oferować wskazówki pomagające dziecku regulować zachowanie, np. podpowiadać, co mogą robić w danym miejscu, podtrzymywać pożądane zachowanie, hamować zachowania niepożądane
Poczucie bezpieczeństwa Jest to jedna z podstawowych potrzeb człowieka, chodzi tu zarówno o bezpieczeństwo fizyczne, czyli zapewnienie infrastruktury, która jest bezpieczna, jak i subiektywne budowanie poczucia bezpieczeństwa, czyli stworzenie przestrzeni, która jest zrozumiała i czytelna

Tab. 2. Sposoby dekoracji i aranżacji22

Nazwa dekoracji  lub aranżacji Niezbędne materiały Cel Opis
Sceneria  Farba w wybranym kolorze, kolorowe farby i szablony, charakterystyczne dodatki wykonane np. z drewna lub kartonu
  • rozwijanie wyobraźni,
  • poprawa samopoczucia,
  • tworzenie więzi i identyfikowanie się z własną grupą
Pomieszczenie aranżujemy zgodnie z wybraną tematyką, np. łąka, dziki zachód, sklep z zabawkami, tęczowy świat itd. Dbamy o wykonanie różnorodnych detali, elementów dekoracji, odmalowując je z szablonu (osoby posiadające zdolności plastyczne bez problemu zrobią to ręczne) lub przyklejając wykonane z kartoników np. kwiaty, zabawki − w zależności od tematyki przewodniej. Dla każdego dziecka możemy wykonać element zgodny ze scenerią, np. umieszczony na stoliku pojemnik na przybory (metalowe pudełko lub plastikowy koszyczek oklejamy kartonikiem w kształcie biedronki, żabki, kwiatka itd.)
Baldachim Materiał, hak przymocowany na suficie, metalowa podstawa baldachimu
  • zaspokojenie potrzeby prywatności,
  • odpoczynek, relaksacja,
  • tajemniczość
Hak mocujemy na suficie, zawieszając na nim konstrukcję baldachimu.
Pomysł na zastosowanie:
  • teatrzyk,
  • miejsce do prezentowania swoich umiejętności i osiągnięć,
  • miejsce na prywatne rozmowy,
  • strefa relaksu, 
  • kącik czytelniczy
Parawan  Drewniany stelaż, materiał, pistolet  tapicerski
  • zaspokojenie potrzeby prywatności,
  • odpoczynek, relaksacja,
  • tajemniczość

Wykonujemy drewniany stelaż zbudowany z kilku segmentów, obijamy materiałem, który mocujemy za pomocą pistoletu tapicerskiego. Parawan może być wykonany z innego lekkiego materiału, np. tektury.

Pomysły na zastosowanie:

  • scenografia przedstawień (np. teatr kukiełkowy), 
  • miejsce wspólnej pracy twórczej,
  • miejsce, za którym można ukryć niespodziankę,
  • powala podzielić uczniów na dwie niewidzące się wzajemnie grupy,
  • pozwala stworzyć indywidualne, oddzielone miejsce pracy
Sufitowe literki  Szablon − alfabet i farba lub gotowe litery z innego materiału
  • poznanie liter, 
  • rozwijanie myślenia twórczego

Malujemy rozsypany, kolorowy alfabet na suficie, możemy przykleić gotowe litery.

Pomysły na zastosowanie:

  • obserwowanie wybranych liter podczas odpoczynku,
  • poszukiwanie liter zgodnie ze wskazówką nauczyciela
Grzyb 
Kolorowe kwiatki, piłki itp. 
Farba odporna na ścieranie 
  • kształtowanie rozwoju psychomotorycznego,
  • rozwijanie aktywności twórczej, potrzeby ruchu,
  • nabywanie umiejętności pracy zespołowej,
  • usprawnianie koncentracji uwagi

Malujemy na podłodze grzyba do gry w klasy lub kolorowe elementy.

Pomysł na zastosowanie:

  • gra w klasy,
  • reagowanie na kolor wskazany przez nauczyciela
Tablica  Farba tablicowa, metalowa podkładka zabezpieczająca opadanie pyłu  z kredy na podłog
  • umiejętność wyrażania siebie,
  • odpoczynek,
  • rozwijanie aktywności twórczej,
  • zabawa

Malujemy ścianę lub podłogę farbą tablicową. W przypadku ściany zabezpieczamy podłogę podkładką. 

Podkładkę można udekorować elementem wybranej scenerii

Dziwaki 
sensoraki 
Płyty CD, worek, folia bąbelkowa,...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy