Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrola w placówce

20 listopada 2018

NR 63 (Maj 2016)

Nadzór dyrektorski, czyli etapy procesu kontroli wewnętrznej w szkole

321

Jedną z form sprawowanego przez dyrektora szkoły nadzoru pedagogicznego jest kontrola. Według rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2015 r., poz. 1270), kontrolę należy rozumieć jako działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny prowadzone w szkole lub placówce w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki. 

W wyniku podejmowanych czynności kontrolnych można stwierdzić, w jakim obszarze pracy szkoły nastąpiły odchylenia od stanu pożądanego. W następstwie stwierdzonych uchybień powinno się podejmować działania interwencyjne, które zbliżą szkołę do stanu opisanego w przepisach prawa czy przyjętych w szkole procedurach. W przypadku kiedy niemożliwe jest osiągnięcie stanu pożądanego, powinno się podejmować decyzje, które pozwolą na maksymalne zminimalizowanie ewentualnych strat. Kontrolowanie w procesie sprawowanego przez dyrektora szkoły nadzoru pedagogicznego powinno być przeprowadzane systematycznie, wówczas można zapobiec ewentualnemu narażeniu szkoły na działania niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Kontrolowanie w ramach nadzoru pedagogicznego powinno także pobudzać do kreatywności, inspirować do podejmowania działań służących podnoszeniu jakości pracy szkoły. 
Warto bardziej szczegółowo przyjrzeć się procesowi kontroli przeprowadzanej przez dyrektora placówki, sprawdzić, jakie są umocowania prawne procesu kontroli przeprowadzanej w szkole przez jej dyrektora, a następnie określić jej etapy. 

I

Umocowania prawne procesu kontroli wewnętrznej przeprowadzanej w szkole przez jej dyrektora

Zgodnie z § 24 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie nadzoru pedagogicznego: „Dyrektor szkoły lub placówki we współpracy z innymi nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze, w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego (…) kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki”. Jest to jednoznaczna dyspozycja skierowana do dyrektora szkoły, stanowiąca upoważnienie do przeprowadzania kontroli w placówce, którą kieruje. Jednocześnie zapis wyraźnie określa cel kontroli − określenie, w jakim stopniu przestrzegane są przez nauczycieli obowiązujące przepisy prawa dotyczące obszarów pracy szkoły. 
Z kolei w § 25 znajduje się następująca informacja: „Dyrektor szkoły lub placówki opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia na zebraniu rady pedagogicznej (…), w terminie do dnia 15 września roku szkolnego, którego dotyczy plan. Plan nadzoru (…) zawiera w szczególności: tematykę i terminy przeprowadzania kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki”. Z zapisu tego wynika, że kontrole przeprowadzane przez dyrektora szkoły nie mogą odbywać się ad hoc, bez uprzedzenia. Dyrektor placówki ma obowiązek poinformować na początku roku szkolnego Radę Pedagogiczną o tematyce planowanych kontroli oraz podać terminy ich przeprowadzania. Zapisy te muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w planie nadzoru pedagogicznego. 

Dyrektor placówki ma obowiązek poinformować na początku roku szkolnego Radę Pedagogiczną o tematyce planowanych kontroli oraz podaç terminy ich przeprowadzania. 

Pozostałe zapisy przytaczanego rozporządzenia dotyczą zasad kontroli zewnętrznej, którą w szkole może przeprowadzić organ sprawujący nad nią nadzór pedagogiczny. Jednak część z nich może zastosować dyrektor placówki podczas kontroli wewnętrznej, którą sam przeprowadza w swojej szkole. Z czego warto skorzystać? Z pewnością z określonych w rozporządzeniu reguł, według których powinien postępować kontrolujący: rzetelnie i obiektywnie ustalić stan faktyczny, zebrać niezbędne dowody, które będą stanowiły podstawę ustaleń kontroli, zapewnić kontrolującemu czynny udział w kontroli, dokumentować czynności kontrolne, zakończyć kontrolę protokołem pokontrolnym. Warto również skorzystać z zapisów zezwalających kontrolowanemu na odwołanie się od ustaleń opisanych w protokole pokontrolnym. 
Obowiązek prowadzenia w szkole kontroli wewnętrznej nakłada na dyrektorów
szkół także ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885 z późn. zm.). Szczególnie istotne w kontekście sprawowania kontroli wewnętrznej są art. 68 i 69 wspomnianej ustawy: „Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. Celem kontroli zarządczej jest zapewnienie w szczególności: zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi; skuteczności i efektywności działania; wiarygodności sprawozdań; ochrony zasobów; przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania; efektywności i skuteczności przepływu informacji; zarządzania ryzykiem. Zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej należy do obowiązków (…) kierownika jednostki”. Celem kontroli zarządczej prowadzonej przez dyrektora szkoły jest stwierdzenie prawidłowości postępowania pracowników w odniesieniu do obowiązujących w placówce aktów prawnych, zarządzeń, procedur. 
Przepisy prawa rozróżniają dwa rodzaje kontroli, do których zobowiązany jest dyrektor szkoły: sprawowanej w ramach nadzoru pedagogicznego i kontroli zarządczej. Kontrola przeprowadzana przez dyrektora szkoły w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego jest dopełnieniem kontroli zarządczej. W powszechnej bowiem praktyce szkolnej kontrola zarządcza dotyczy gospodarki finansowej związanej z działalnością jednostki i polega na sprawdzeniu sposobu wykonywania przez wszystkich pracowników placówki powierzonych im w tym zakresie zadań, zaś kontrola prowadzona w ramach nadzoru pedagogicznego polega na sprawdzeniu, w jakim stopniu nauczyciele przestrzegają przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. 

II

Przykładowe etapy przeprowadzania kontroli wewnętrznej w szkole

Planowanie kontroli wewnętrznej w szkole polega na wskazaniu czynności, które należy wykonać, by w sposób prawidłowy przeprowadzić w szkole tę kontrolę. Poniżej przedstawiono poszczególne etapy przeprowadzania kontroli wewnętrznej w szkole.

1 Opracowanie rocznego planu kontroli − roczny plan kontroli określa tematykę i terminy przeprowadzania kontroli oraz podmioty objęte kontrolą. 

2 Wskazanie osób upoważnionych do przeprowadzania kontroli − czynności związane ze sprawowaniem kontroli wykonują z urzędu: dyrektor szkoły oraz główny księgowy, kierownik administracyjny, a także wicedyrektorzy szkoły − zgodnie z zakresem swoich obowiązków i uprawnień. 

3 Określenie celu kontroli − ustalenie stanu faktycznego i porównanie go ze stanem pożądanym, ustalenie przyczyn ewentualnych nieprawidłowości, określenie sposobów ich wyeliminowania w przyszłości i sformułowanie wniosków do dalszej pracy.

4 Określenie obszaru objętego kontrolą  − obejmuje on wszystkie obszary pracy szkoły (kontrola kompleksowa), ewentualnie określony wycinek pracy szkoły (kontrola problemowa). 

5 Określenie trybu, w jakim będzie przeprowadzana kontrola − czy w trybie...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy