Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

7 lutego 2020

NR 100 (Luty 2020)

Uzasadnione przypadki zatrudnienia nauczyciela na czas określony

20

Zasadą jest, że stosunek pracy z nauczycielem – z wyjątkiem przewidzianym dla nauczycieli stażystów – nawiązywany jest na czas nieokreślony. W pewnych przypadkach przepisy pozwalają jednak na zawarcie umowy o pracę na czas określony nawet z nauczycielami mianowanymi i dyplomowanymi.

Nawiązując tego typu stosunek pracy z nauczycielem dyrektor powinien ściśle przestrzegać istniejących w tym zakresie regulacji prawnych. W jakich przypadkach możliwe jest zatrudnienie nauczyciela na czas określony?

Podstawa prawna zatrudniania nauczyciela na czas określony

Zasadą jest, że stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę zawieranej na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 KN). Z kolei w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych warunkiem nawiązania stosunku pracy na podstawie mianowania jest istnienie warunków do ich zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony (art. 10 ust. 5 pkt 6 KN). Nawet z osobą rozpoczynającą dopiero pracę w szkole – chociaż stosunek pracy nawiązywany jest na czas określony – to zgodnie z przepisami czas zatrudnienia wynosi jeden rok szkolny, dzięki czemu możliwe jest odbycie stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 2 KN).
Odstępstwo od zasady zatrudniania nauczycieli na czas nieokreślony, bądź w przypadku nauczycieli rozpoczynających pracę – na czas rok szkolnego, zostało określone w art. 10 ust. 7 KN. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego, z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, z nauczycielem kontraktowym lub z nauczycielami mianowanym i dyplomowanym stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony. Przepis ten może zatem znaleźć zastosowanie w przypadku nauczycieli wszystkich stopni awansu zawodowego w dwóch różnych przypadkach:

  • konieczności zastąpienia nieobecnego nauczyciela,
  • zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania.

Powyższe okoliczności uzasadniające zatrudnienie nauczyciela na czas określony mogą nastąpić również w trakcie trwania roku szkolnego.
Wskazane powyżej okoliczności uzasadniające zatrudnienie nauczyciela na czas określony wymagają dodatkowego komentarza. Dotyczy to zwłaszcza okoliczności związanej z zaistnieniem potrzeby wynikającej z organizacji nauczania, która jako pojęcie niedookreślone przez ustawodawcę wzbudza w praktyce liczne wątpliwości interpretacyjne. Odpowiedzi na nie pojawiają się często w wyrokach sądowych, będących rezultatem nieprawidłowego stosowania przepisów przez dyrektorów bądź nieuzasadnionych roszczeń nauczycieli.

Zastępstwo nieobecnego nauczyciela

Pierwsza z przesłanek umożliwiających zatrudnienie nauczyciela na czas określony jest alternatywą np. dla przydzielania pozostałym nauczycielom godzin doraźnych zastępstw. W sytuacji gdy dyrektor posiada wiedzę, że nieobecność nauczyciela może być dłuższa (np. urlop wychowawczy), przepisy umożliwiają zatrudnienie innego nauczyciela w ramach zastępstwa – na czas określony. Na istotną rzecz zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 lutego 1997 r. (sygn. akt I PKN 22/97), rozpatrując sprawę nauczycielki, która została zatrudniona na czas określony kolejno w zastępstwie dwóch różnych przebywających na zwolnieniach nauczycielek. W wyroku tym wskazano, że okresy zastępowania nieobecnych nauczycieli, pozwalające na zawarcie umowy na czas określony, nie muszą zgadzać się z okresami zawartych z nauczycielami zastępującymi umów terminowych.
 

Przykład

Nauczycielka A została zatrudniona na czas określony jednego roku szkolnego w celu zastępowania kolejno dwóch nauczycielek – najpierw nauczycielki B przebywającej na urlopie wychowawczym, a po jej powrocie do pracy – nauczycielki C, która w międzyczasie udała się na urlop dla poratowania zdrowia. Fakt, że urlopy nauczycielek B i C nie pokrywały się z odpowiednim okresem zatrudnienia na czas określony nauczycielki A, jest pozbawiony prawnej doniosłości. Ważne i wystarczające jest, że okres terminowej umowy o pracę z nauczycielką A miał pełne oparcie w urlopowaniach nauczycielek B i C.


Co więcej, na przykład w przypadku zmiany terminu trwania urlopu wychowawczego zastępowanej nauczycielki dyrektor ma możliwość przedłużenia z nauczycielem zastępującym czasu trwania umowy na czas określony. Nie ma również potrzeby wpisywania w treści umowy o pracę na czas określony zawartej na podstawie art. 10 ust. 7 KN informacji o tym, że została ona zawarta w celu zastępstwa nieobecnego nauczyciela, jeżeli pracownik został o tym poinformowany przed podpisaniem umowy o pracę i wie, na jakiej podstawie zawierana jest z nim umowa  o pracę na czas określony (na co wskazał  SN w wyroku z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II PK 182/17).

Zatrudnienie w razie potrzeby wynikającej z organizacji nauczania

Większe problemy rodzi zatrudnianie nauczycieli na czas określony w razie zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania. Ustawodawca niestety nie doprecyzował, co należy rozumieć dokładnie jako tego typu potrzeby, w związku z czym podstawową wskazówką dla dyrektorów powinny być aktualne wyroki sądowe.
Bardzo ważny w tym zakresie jest wyrok SN z dnia 5 września 1997 r. (sygn. akt I PKN 226/97), w którym sąd wskazał, że pojęcie „organizacji nauczania” należy odnosić do zasad funkcjonowania jednostki oświatowej, a nie do przymiotów charakteryzujących zatrudnianych nauczycieli. Tak więc w pojęciu tym będzie się mieścić np. liczba klas, rodzaj przedmiotów, liczba godzin lekcyjnych, liczba etatów, okres nauczania poszczególnych przedmiotów, zmianowość pracy szkoły, nie zaś kwalifikacje zawodowe kandydata do pracy, a w szczególności możliwość doboru nauczyciela o pożądanych właściwościach przy spełnieniu przez niego wymogów formalnych.
 

Przykład

Dyrektor zatrudnia nauczyciela posiadającego co prawda wymagane kwalifikacje, lecz w stosownym czasie planuje na jego miejsce zatrudnić osobę o – jego zdaniem – wyższych umiejętnościach. Z tego względu z nowym nauczycielem podpisuje umowę na czas określony, wskazując jako podstawę istnienie potrzeby wynikającej z organizacji nauczania. Nie jest to jednak postępowanie prawidłowe, ponieważ – zdaniem SN – okoliczność, że danego nauczyciela można zastąpić z czasem pracownikiem lepszym, nie może być utożsamiana z pojęciem „organizacji nauczania”. Zatrudnienie nauczyciela na czas określony tylko w tym celu, aby przy nadarzającej się okazji zamienić go na innego („lepszego”), mogłoby trwać permanentnie i w razie trudności z pozyskaniem tego „lepszego” prowadzić do ewidentnej destabilizacji jego zatrudnienia i sytuacji życiowej.


Rozwijając powyższe rozumienie pojęcia „organizacja nauczania”, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 2019 r. (II PK 182/18) wskazał, że niepewność co do corocznego (permanentnego) tworzenia oddziałów, w których zatrudniany nauczyciel ma realizować swoje obowiązki w ramach przydzielonych godzin, stanowi uzasadnienie dla zawarcia z nim umowy na czas określony. Podobnie wypowiedział się SN w wyroku z dnia 14 czerwca 2016 r. (sygn. akt II PK 142/15), zgodnie z którym przy ocenie zasadności zastosowania art. 10 ust. 7 KN (biorąc pod uwagę przesłankę istnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania) istotne znaczenie będzie miało to, czy w istocie istniała niepewność co do corocznego (permanentnego) tworzenia oddziałów przedszkolnych w szkole.
 

Przykład

Oddziały przedszkolne w szkole nie stanowią stałej, obligatoryjnej struktury organizacyjnej szkoły. Ich powołanie zależy od podejmowanej co roku decyzji organu prowadzącego, podyktowanej naborem do tych oddziałów, co wiąże się z zapewnieniem środków finansowych na ich funkcjonowanie. Okoliczność taka uzasadnia zatrudnienie nauczyciela na czas określony, ponieważ świadczy o szczególnych potrzebach wynikających z organizacji nauczania w rozumieniu art. 10 ust. 7 KN.


Zmiany w organizacji nauczania uz...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy