Dołącz do czytelników
Brak wyników

W praktyce

20 października 2022

NR 123 (Październik 2022)

Przestrzeganie zasad moralnych przez dyrektora – analiza wyroku – komentarz do wyroku WSA w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2021 r., II SA/PO 855/20 (aprobujący)

0 73

Niniejszy komentarz zawiera argumentację aprobującą stanowisko Wwojewódzkiego Sądu Administracyjnego z siedzibą w Poznaniu w kwestii przestrzegania podstawowych zasad moralnych przez nauczyciela, w tym nauczyciela na stanowisku kierowniczym. Wykonywanie zawodu nauczyciela determinuje jego określoną postawę etyczną, jego szczególne obowiązki w życiu prywatnym i może to być podstawą odwołania ze stanowiska dyrektora placówki systemu oświaty.

Tezy wyroku:

POLECAMY

  • Od nauczyciela, który wielokrotnie jest wychowawcą grupy dzieci i młodzieży, oczekuje się najwyższych kwalifikacji moralnych. Te kwalifikacje powinny być eksponowane zarówno w szkole podczas cyklu wychowawczego oraz edukacyjnego, jak i w życiu prywatnym poza miejscem pracy. Postawa nauczyciela poza miejscem pracy jest dodatkowym sprawdzianem tego, czego ten nauczyciel uczy w placówce oświatowej. Jest to nie tylko wiedza, ale także, a w zasadzie przede wszystkim, postawy moralne kształtujące młode pokolenie.
  • Nauczyciel, który uzewnętrzniania w sposób trwały swoje poglądy wraz z pogardliwym stosunkiem do innych osób, całkowicie zaprzecza misji wychowawczej (aspekt moralny) oraz edukacyjnej (aspekt budowania społeczeństwa obywatelskiego) szkoły, którą kieruje jako dyrektor. Sądy administracyjne są zgodne co do tego, że jeżeli choćby jeden z przejawów działalności szkoły czy innej placówki oświatowej doznawał uszczerbku z powodu działalności jej kierownika, to zachodzi przesłanka jego odwołania, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
  • Nauczyciel jest zobowiązany do przestrzegania każdego z obowiązków wynikających z art. 6 Karty Nauczyciela również w życiu prywatnym, w każdym miejscu, w jakim się znajduje.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, z którego pochodzą komentowane tezy, dotyczy odwołania przez burmistrza miasta i gminy zarządzeniem dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego z Oddziałami Integracyjnymi w R. – J.K. (zwanej dalej „skarżącą”). Podstawą odwołania były wypowiedzi skarżącej na internetowym portalu informacyjnym szkalujące polityków, szczególnie tych, którzy zdecydowali się na ubieganie o urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2020 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości.

Sąd uznał, że zarządzenie burmistrza podlega kognicji sądów administracyjnych. Rozpatrzywszy skargę, postanowił ją oddalić. Tym samym utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie.

Stan faktyczny i prawny

W przedmiotowej sprawie skarżąca – dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego z Oddziałami Integracyjnymi w R. – J.K. publikowała wielokrotnie obraźliwe komentarze i wpisy na komunikatorze Twitter, szkalujące polityków, szczególnie tych, którzy zdecydowali się na ubieganie o urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w 2020 r. Fakt ten został potwierdzony w artykule zamieszczonym w prasie o zasięgu ogólnopolskim w wydaniu sobotnio-niedzielnym z czerwca 2020 r.

Burmistrz podjął próby wyjaśnienia okoliczności sprawy, podejmując rozmowę ze skarżącą. Skarżąca złożyła pisemne wyjaśnienia. Następnie burmistrz odwołał skarżącą ze stanowiska dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego z Oddziałami Integracyjnymi w R. Jego zdaniem skarżąca w żaden sposób nie uprawdopodobniła bezprawnego działania osób trzecich, których czyny miałyby ją obciążać.

Burmistrz wskazał, że stanowisko kierownicze w oświacie powinna pełnić osoba kompetentna i dbająca o nienaganną postawę w pracy i poza miejscem pracy. Istnieje bowiem ścisły związek pomiędzy wykonywaniem funkcji dyrektora szkoły i realizacją zadań oświatowych o charakterze publicznym w zakresie kształcenia, wychowania i opieki. Osoba kierująca szkołą powinna być nieskazitelnego charakteru, czemu daje dowód również w życiu prywatnym. 

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając uchylenia zaskarżonego zarządzenia w całości. Skarżąca uważa, że odwołanie jej ze stanowiska miało charakter subiektywny i polityczny, gdyż jej niepochlebne wpisy godzą w polityków, których poglądy są zbieżne z poglądami burmistrza. W jej mniemaniu szczególnie uzasadniony przypadek odwołania ze stanowiska dyrektora powinien mieć charakter nagły, nadzwyczajny i musi kategorycznie wykluczać możliwość pełnienia przez nauczyciela funkcji kierowniczej. 

Rozstrzygnięcie i argumentacja WSA w Poznaniu

Wojewódzki Sąd Administracyjny z siedzibą w Poznaniu uznał, że skarga nie jest uzasadniona i ją oddalił. W swoich wywodach sąd wskazał, że każdy użytkownik każdego portalu społecznościowego, w którym wpisy, komentarze, polemiki, udostępniane materiały audiowizualne są sygnowane jego imieniem i nazwiskiem, jest zobowiązany do przestrzegania zasad komunikacji społecznej, których minimalne standardy poszanowania są objęte wymogami regulowanymi przez przepisy prawa z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony godności człowieka.

Sąd trafnie zważył, że skarżąca ma prawo darzyć konkretnych polityków sympatią, a innym jej odmawiać, ale zachowanie godzące w dobre imię drugiego człowieka mającego prawo do swoich własnych, acz odrębnych przekonań sprawia, że skarżąca nie mogła dłużej zajmować tego stanowiska.

W ocenie sądu takie zachowanie skarżącej stanowi więc zaprzeczenie każdego z obowiązków nauczycielskich ustanowionych w art. 6 Karty Nauczyciela, a także godzi w podstawowe zasady moralne, których nauczyciel musi przestrzegać.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny z siedzibą w Poznaniu uznał, że spełnione zostały znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku do odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.

Ocena stanowiska WSA w Poznaniu

Do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz jego uzasadnienia należy podejść z aprobatą. Sąd wyraźnie wskazał, że etos nauczycielski opiera się nie tylko na prawidłowym, czyli sumiennym, starannym i rzetelnym wykonywaniu podstawowych obowiązków nauczyciela i spełnieniu formalnych wymogów kwalifikacyjnych wykonywania tego zawodu. Na drugiej szali tej wagi bowiem znajduje się godność zawodu nauczyciela nierozerwalnie związana z przestrzeganiem podstawowych zasad moralnych, czyli chodzi też tutaj o całokształt postawy etycznej nauczyciela nie tylko przy wykonywaniu jego obowiązków służbowych, ale też i w jego życiu prywatnym. Nauczyciel, innymi słowy, ma dawać przykład swoim podopiecznym.

Przepis art. 9 ust. 1 KN stanowi, że stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która:

  • posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje,
  • przestrzega podstawowych zasad moralnych,
  • spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.

O ile łatwo da się sprawdzić i potwierdzić rygory kwalifikacyjne w postaci wyższego wykształcenia wraz z przygotowaniem pedagogicznym oraz odpowiedniego stanu zdrowia, o tyle sprawdzalność przestrzegania podstawowych zasad moralnych jest kryterium wybitnie ocennym i stopniowalnym. Ustawodawca, posługując w tym przepisie niedookreślonym zwrotem „podstawowe zasady moralne”, każe bowiem odwołać się do aprobowanego powszechnie, zakorzenionego kulturowo w społeczeństwie systemu wartości, do powszechnie uznanej obyczajowości. Stąd ma brać swój początek właściwa postawa etyczna nauczyciela, na której budowana następnie jest godność wykonywania zawodu.

Jeśli odwołać się do akceptowanych społecznie zasad moralnych w naszym europejskim kręgu kulturowym, to można tutaj mówić o przestrzeganiu przez nauczyciela takich zasad i wartości, jak: poszanowanie godności ludzkiej, respektowanie praw i dobra dziecka, uczciwość, rzetelność, praworządność, wiarygodność swojego postępowania, szacunek, życzliwość, dbałość o autorytet zawodu, dbałość o kulturę osobistą, dbanie o dobre imię i wizerunek szkoły czy dochowanie tajemnicy służbowej dotyczącej problemów uczniów oraz przebiegu posiedzeń rady pedagogicznej szkoły, rozmów, spraw służbowych i życia prywatnego pracowników i uczniów szkoły. Zresztą na ogół katalog zasad moralnych oraz ich znaczenie i sposoby przestrzegania w szkole znajduje swoje miejsce w przyjmowanych w szkołach kodeksach etyki zawodowej[1]. Kodeks etyki nauczycielskiej, w przypadku, gdy został przyjęty w trybie czy to zarządzenia dyrektora, czy uchwały rady pedagogicznej, w tym zakresie doprecyzowuje regulacje Karty Nauczyciela i stanowi miarodajne źródło szkolnego prawa wewnętrznie obowiązującego. Tym samym należy do niego odwoływać się nie tylko w trakcie badania przewinień dyscyplinarnych, lecz także przy ocenie pracy nauczyciela czy ocenie jego dorobku zawodowego.

Tym niemniej już sam charakter obowiązków służbowych nauczyciela jest takiej natury, że można implicite wysnuć z ich treści pewne podstawowe dla zawodu wartości i zasady moralne. 

Zgodnie z art. 6 KN nauczyciel obowiązany jest:

  • rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę,
  • wspierać każdego ucznia w jego rozwoju,
  • dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego,
  • doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły,
  • kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka,
  • dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów.

W określeniu tych obowiązków zawarte są istotne wskazówki interpretacyjne. Zatem jeżeli nauczyciel ma u uczniów kształtować ich postawy i rozumienie świata, wychowywać ich i uczyć, to sam powinien przestrzegać takich zasad moralnych, jak np.:

  • zapewnienie bezpieczeństwa podopiecznym,
  • dbanie o prawidłowy rozwój dzieci i młodzieży,
  • patriotyzm,
  • poszanowanie prawa,
  • szacunek do drugiego człowieka,
  • poszanowanie wolności sumienia,
  • zakaz dyskryminacji i szacunek dla ludzi różnych narodów, ras i światopoglądów.

W doktrynie również zwraca się uwagę na fakt, że nauczyciel powinien w swojej pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej wykonywać te zadania w dobrze pojętym poczuciu patriotyzmu i legalizmu. Przez poszanowanie Konstytucji RP należy rozumieć niekwestionowanie zasad ustroju państwa, praw obywatelskich i uprawnień organów państwa[2].

W celu dokładnego i pełnego opisania postawy etycznej nauczyciela warto także odwołać się do regulacji prawa urzędniczego. Wypada więc zauważyć, że członek korpusu służby cywilnej ma cieszyć się nieposzlakowaną opinią, natomiast urzędnik państwowy ma być nieskazitelnego charakteru[3].

Nieposzlakowana opinia i nieskazitelny charakter jako rygor kwalifikacyjny do zawodu urzędniczego podlegał wykładni sądowej. Sąd Najwyższy stwierdził, że zachowanie polegające na znieważeniu funkcjonariusza policji w stanie nietrzeźwym da się zakwalifikować jako utrata nieposzlakowanej opinii[4].

Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku skonstatował: „poszlaka” w języku polskim oznacza podejrzenie, natomiast „nieposzlakowany” to ten, któremu nie można nic zarzucić, przypisać, nieskazitelny. Powyższe pojęci...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy