Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

26 sierpnia 2019

NR 95 (Wrzesień 2019)

Nowe kierunki polityki oświatowej państwa w roku szkolnym 2019/2020

166

Ministerstwo Edukacji Narodowej pismem z dnia 3 lipca 2019 r. oficjalnie ogłosiło obowiązujące w roku szkolnym 2019/2020 kierunki realizacji polityki oświatowej państwa1. Co do zasady pismo takie nie ma charakteru obowiązującego aktu prawnego w dosłownym rozumieniu, jednak zawiera istotne wytyczne stanowiące podstawę do planowania dydaktycznego, opracowywania planów nadzoru pedagogicznego, planów pracy oraz innych działań nauczycieli, a zwłaszcza dyrektorów szkół i placówek w ramach sprawowanej funkcji kierowniczej.

Zanalizy wskazanych zapisów jednoznacznie wynika, że rząd konsekwentnie realizuje zadanie polegające na wzmacnianiu tak wychowawczej, jak i profilaktycznej funkcji polskiej szkoły oraz podejmuje wyzwanie odbudowy postaw patriotycznych wśród uczniów.

Pełnomocnik rządu ds. wspierania wychowawczej funkcji szkoły

Dowodem na to, jak bardzo ważną rangę przypisuje się obecnie kwestii wychowania młodego pokolenia, jest powołanie z dniem 1 lipca 2019 r. Pełnomocnika Rządu ds. wspierania wychowawczej funkcji szkoły, który jednocześnie został powołany na stanowisko Sekretarza Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej2. Na stanowisko pełnomocnika została powołana Iwona Michałek. Do jej zadań należy: 

  • analiza obowiązujących przepisów prawa i istniejących rozwiązań w zakresie wychowawczej funkcji szkoły i placówki, w szczególności przepisów prawa i rozwiązań dotyczących wspomagania przez szkołę i placówkę wychowawczej roli rodziny;
  • analiza propozycji zgłaszanych przy „okrągłym stole” edukacyjnym w zakresie wspierania wychowawczej funkcji szkoły i placówki;
  • przygotowanie propozycji nowych rozwiązań prawnych i inicjatyw w zakresie wspierania wychowawczej funkcji szkoły i placówki, w tym projektów programów rządowych w zakresie wspierania wychowawczej funkcji szkoły i placówki oraz profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.

Priorytety w polskiej edukacji

W roku szkolnym 2019/2020 priorytetem w polskiej edukacji będzie sześć podstawowych zagadnień, a mianowicie: 

  1. Profilaktyka uzależnień w szkołach i placówkach oświatowych.
  2. Wychowanie do wartości przez kształtowanie postaw obywatelskich i patriotycznych.
  3. Wdrażanie nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych.
  4. Rozwijanie matematycznych kompetencji uczniów.
  5. Rozwijanie kreatywności, przedsiębiorczości i kompetencji cyfrowych uczniów, w tym bezpieczne i celowe wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w realizacji podstawy programowej kształcenia ogólnego.
  6. Tworzenie oferty programowej w kształceniu zawodowym. Wdrażanie nowych podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego.

 

Dotąd w polskiej szkole realizowany był schemat uczenia uczniów matematyki poprzez algorytmy, wiedzę, mówiono o rachunku różniczkowym, a nie o tym,  jak go wykorzystywać i kiedy. 

W taki sposób wyznaczone zostały jednocześnie główne kierunki realizacji zadań z zakresu nadzoru pedagogicznego. Kierunki te stanowią istotny wyznacznik do planowania przez dyrektorów podobnych działań w szkołach i placówkach oświatowych. 

Kontrola działań w szkole

Główne obszary działań w zakresie kontroli będą wyznaczane w następujący sposób w:

  • publicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wyznaczono zagadnienie „zgodności z przepisami prawa funkcjonowania monitoringu wizyjnego w szkołach”;
  • w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych wyznaczono zagadnienie „zgodności z przepisami prawa organizowania zajęć w grupie do pięciu uczniów lub
  • w formie indywidualnej oraz udzielania uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej w formie zindywidualizowanej ścieżki kształcenia”;
  • w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych wyznaczono zagadnienie „zgodność z przepisami prawa organizowania zajęć w grupie do pięciu uczniów lub w formie indywidualnej oraz udzielania uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej w formie zindywidualizowanej ścieżki kształcenia”;
  • w publicznych i niepublicznych szkołach prowadzących kształcenie zawodowe (branżowa szkoła I stopnia, technikum, szkoła policealna) wyznaczono zagadnienie „zgodność oferty kształcenia zawodowego z nową klasyfikacją zawodów szkolnictwa branżowego”. 

Ewaluacja

Bardzo ważną formą sprawowania nadzoru pedagogicznego jest ewaluacja. W nowym roku szkolnym 2019/2020 ministerialnym priorytetem ewaluacji problemowej będą następujące wymagania3:

1. w przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego oraz oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych – w zakresie wymagań:

  • „Procesy wspomagania rozwoju i edukacji dzieci są zorganizowane w sposób sprzyjający uczeniu się”,
  • „Przedszkole wspomaga rozwój dzieci, z uwzględnieniem ich indywidualnej sytuacji”,
  • „Rodzice są partnerami przedszkola”;

2. w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych (dla dzieci i młodzieży) – w zakresie wymagań:

  • „Kształtowane są postawy i respektowane normy społeczne”,
  • „Szkoła lub placówka wspomaga rozwój uczniów, z uwzględnieniem ich indywidualnej sytuacji”,
  • „Rodzice są partnerami szkoły lub placówki”;

3. w szkołach dla dorosłych – w zakresie wymagań:

  • „Procesy edukacyjne są zorganizowane w sposób sprzyjający uczeniu się”,
  • „Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej”;

4. w bibliotekach pedagogicznych – w zakresie:

  • „Placówka zaspokaja potrzeby osób, instytucji i organizacji korzystających z oferty placówki”,
  • „Placówka współpracuje ze środowiskiem lokalnym na rzecz wzajemnego rozwoju”,
  • „Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi”.

Zgodnie z obowiązującymi zasadami prawnymi każde kuratorium oświaty przeprowadza ewaluacje problemowe w zakresie wybranym przez właściwego kuratora oświaty. Wybór ten powinien wynikać z wniosków wyprowadzonych w oparciu o wyniki nadzoru pedagogicznego w minionym roku szkolnym i może być zupełnie różny w poszczególnych województwach. Proporcje procentowe między ministerialnymi, a typowo kuratoryjnymi ewaluacjami zostały utrzymane w sposób podobny do tych z lat ubiegłych, a mianowicie problemowe ewaluacje ministerialne będą stanowiły 60%, a tzw. problemowe ewaluacje w obszarach wyznaczonych przez poszczególnych kuratorów oświaty 40% wszystkich ewaluacji w roku szkolnym.

Monitorowanie

Pozostała jeszcze jedna forma sprawowania nadzoru pedagogicznego w szkołach i placówkach oświatowych, czyli monitorowanie. W tym zakresie ministerstwo wyznaczyło sobie jako priorytet następujące obszary:

  • w publicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych – „Realizacja obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego w szkole”;
  • w szkołach podstawowych ogólnodostępnych i integracyjnych – „Przechodzenie uczniów ze szkół ogólnodostępnych do szkół specjalnych”;
  • w przedszkolach, szkołach i placówkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 ustawy Prawo oświatowe – „Wspieranie potencjału rozwojowego uczniów i stwarzanie warunków do ich aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym”;
  • w publicznych szkołach podstawowych – „Prowadzenie działalności innowacyjnej”; 
  • w publicznych i niepublicznych szkołach policealnych – „Wdrażanie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego w zakresie warunków realizacji kształcenia w zawodzie”; 
  • we wszystkich typach szkół – „Kształcenie u uczniów kompetencji kluczowych”. 

Dokładniejsze zapoznanie się z wyznaczonymi przez MEN kierunkami polityki oświatowej państwa pozwala stwierdzić, że takich właśnie kierunków należało się spodziewać. Widoczna jest konsekwencja i logika wyznaczanych działań w realizacji założeń wdrażanej sukcesywnie reformy systemu edukacji. W jaki sposób zatem nowe zapisy MEN będą determinowały pracę szkół i placówek?

Profilaktyka uzależnień w szkołach i placówkach oświatowych

W obecnych czasach problem uzależnienia wśród dzieci i młodzieży jest niestety bardzo powszechny. Spowodowane to zostało przede wszystkim postępem współczesnej cywilizacji. Doprowadził on do wielu pozytywnych osiągnięć w różnych dziedzinach życia, spowodował jednak również wiele skutków negatywnych, takich jak konflikty interpersonalne, napięcia emocjonalne, objawy nerwicowe. Z kolei do problemów związanych z używaniem i nadużywaniem substancji psychoaktywnych zaliczamy uzależnienia i inne szkody zdrowotne typu: zatrucia, infekcje, zaburzenia psychiczne oraz inne niepożądane konsekwencje, np.: wypadki, samobójstwa, przestępstwa, konflikty, zaniedbywanie dzieci i obowiązków rodzinnych, przemoc domową, akty agresji, problemy w relacjach z innymi, problemy w nauce i inne destrukcyjne lub szkodliwe czyny popełniane pod wpływem substancji psychoaktywnych oraz w związku z nimi. Zjawisk tego typu mamy obecnie bardzo dużo. Z tego też względu szkoła jest zobowiązana do podejmowania różnego rodzaju działań zapobiegawczych, ale zarazem wspomagających wychowawczo rodziny. Profilaktyka z definicji jest działaniem uprzedzającym, a nie naprawczym. Przykładem profilaktyki są zajęcia socjoterapeutyczne dla dzieci pochodzących z rodzin dysfunkcjonalnych, przejawiających wysoki poziom agresji i nieprzystosowania w kontaktach z rówieśnikami, a także nadużywających alkoholu lub/i eksperymentujących z narkotykami. Do profilaktyki można również zaliczyć niektóre działania mające na celu redukcję szkód zdrowotnych lub społecznych u osób nadużywających substancji psychoaktywnych (np. działania edukacyjne i interwencyjne podejmowane przez pracowników socjalnych, pedagogów, wolontariuszy działających w terenie podejmowane wobec młodzieży, która używa narkotyków). Profilaktyka to również proponowanie i organizowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego.

Wychowanie do wartości przez kształtowanie postaw obywatelskich i patriotycznych

Każdy nauczyciel powinien dostarczać rzetelnej wiedzy swoim uczniom o tym, na czym polega spełnianie dobra lub wyrządzanie zła (sobie, innym, społeczności, ojczyźnie), ale przede wszystkim powinien pozytywnie wpływać prezentowaną postawą na kształtowanie u młodych ludzi konkretnych zachowań i postaw moralnych. Nie budzi żadnych zastrzeżeń twierdzenie, że wychowanie moralne jest wychowaniem do wartości ogólnych, które powinny kształtować prawidłowe rozumienie dobra, prawdy i piękna. To właśnie w szkole uczeń powinien nauczyć się tolerancji, szanowania symboli narodowych czy prawidłowego zachowania w czasie uroczystości państwowych. 
Niedocenianie wartości wychowania moralnego prowadzi w prostej linii do wzrostu brutalizacji życia, a także innych przejawów patologii społecznej w formie agresji, nietolerancji, znieczulicy, łamania prawa nawet przez tych, którzy są powołani do jego stosowania, czy wręcz jawnego nawoływania przez różne pseudoautorytety do łamania obowiązującego prawa. 
W dzisiejszym świecie istnieje duże zapotrzebowanie na wartości moralne, bez których świat nie jest w stanie istnieć i normalnie funkcjonować. 

Wdrażanie nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych

Nowy rok szkolny to kolejny rok wdrażania zmienionej podstawy programowej, zwłaszcza w szkołach ponadpodstawowych. W tym roku będzie ona wprowadzana w klasie III szkoły branżowej pierwszego stopnia, klasie III technikum 4-letniego oraz w klasach pierwszych wszystkich szkół ponadpodstawowych, w których naukę będą kontynuowali pierwsi absolwenci 8-letniej szkoły podstawowej. 
Należy zatem przeanalizować całość programów nauczania opracowanych przez poszczególnych nauczycieli lub zespoły nauczycielskie. W tym obszarze w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić prawidłowość procedury dopuszczania programu do użytku w danej szkole – w oparciu o art. 22a ustawy o systemie oświaty4, a następnie zawartość merytoryczną treści programowych i dalej strukturę samego programu. Jeżeli zasięgano opinii o programie, to kontroli powinna podlegać struktura przedłożonej opinii. 

Rozwijanie kompetencji matematycznych uczniów

Wyniki egzaminów zewnętrznych w zakresie matematyki od lat wskazują wyjątkowo słabe opanowanie umiejętności matematycznych i chociaż w ostatnim czasie można zauważyć progres w tym zakresie, to jednak nadal poziom kompetencji matematycznych jest niezadawalający. Dotąd w polskiej szkole realizowany był schemat uczenia uczniów matematyki poprzez algorytmy, wiedzę, mówiono o rachunku różniczkowym, a nie o tym, jak go wykorzystywać i kiedy. Dlatego zadaniem szkoły jest nauczyć trzech najważniejszych w matematyce umiejętności: umiejętności logicznego rozumowania i argumentacji, strategicznego myślenia, czyli podejmowania samodzielnych wyborów...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy