Dołącz do czytelników
Brak wyników

W praktyce

20 października 2022

NR 123 (Październik 2022)

Darowizny dla szkół

0 269

Darowizny dla szkół to zagadnienie, które można rozważać z co najmniej dwóch różnych perspektyw. Pierwsza dotyczy kwestii podatkowych i wynikających z nich obowiązków prawno-formalnych. Druga natomiast jest na wskroś fundraisingowa, dotyczy bowiem sposobów pozyskiwania samych darowizn i budowania relacji z darczyńcami. Choć każda z perspektyw zasługuje na osobne i możliwie najpełniejsze omówienie, w artykule tym ujęte zostały łącznie. Wynika to przede wszystkim z potrzeby ukazania darowizny jako wzajemnie powiązanego procesu. Przekonanie darczyńcy − w przypadku szkoły najczęściej rodzica, nieco rzadziej niestety absolwenta − do przekazania darowizny stanowi zaledwie jego początek, a staranne dopilnowanie spraw formalnych to jeden z kilku etapów.

Co to jest darowizna? 

Darowizna stanowi nieczęsty przykład pełnej zgodności znaczenia obiegowego ze znaczeniem formalnym. W art. 888 Kodeksu cywilnego czytamy, że darowizna to „forma umowy, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, kosztem swego majątku”. Innymi słowy, darowizną jest przekazanie komuś swojej własności, czemu nie towarzyszy oczekiwanie zapłaty albo chęć uzyskania jakiejkolwiek korzyści.

POLECAMY

Co może być darowizną? 

W świetle przepisów darowizną może być wszystko, co przedstawia wartość. Najpopularniejszą formą darowizn są po prostu pieniądze. Często też przekazywane są przedmioty, np. komputery, ale także nieruchomości i prawa majątkowe. 

Umowa

Ustawodawca przygotował przyjazne przepisy, które dają sporo przestrzeni dla darczyńcy i obdarowanego. Warto przypominać o tym, że co do zasady najlepszym rozwiązaniem jest przygotowanie pisemnej umowy darowizny. Nie zawsze jest to jednak konieczne, niekiedy wystarczy tzw. umowa ustna. Artykuł 890 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa darowizny zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego (czyli np. umowa ustna) dla oświadczenia darczyńcy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Jedynie w przypadku darowania nieruchomości obowiązek sporządzenia aktu notarialnego zawsze pozostaje w mocy. W art. 893 Kodeksu cywilnego ustawodawca wprowadza przywilej dla darczyńcy − możliwość nałożenia na obdarowanego obowiązku oznaczonego działania lub zaniechania, tzw. polecenia. W praktyce zazwyczaj odnosi się to do sposobu rozporządzania albo przeznaczenia darowizny. Umowa jest zatem istotnie ważna, warto więc sięgnąć do ogólnodostępnych wzorów i przedyskutować ich treść z darczyńcą. 

Czy szkoła może przyjąć darowiznę? 

Tak! Szkoła może przyjąć zarówno darowiznę pieniężną, jak i materialną. W rzeczywistości jest to o wiele łatwiejsze, niż może się wydawać. Stanowi o tym art. 223. ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Rada miasta albo gminy, czyli organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, na mocy uchwały tworzy wyodrębniony rachunek dochodów własnych jednostki budżetowej. W przywołanej wyżej ustawie czytamy, że można gromadzić na nim środki „ze spadków, zapisów i darowizn w postaci pieniężnej na rzecz jednostki budżetowej”[1]. Z ustawy dowiadujemy się także, że organ stanowiący w uchwale powinien szczegółowo określić:

  • jednostki budżetowe, które gromadzą dochody,
  • źródła, z których dochody są gromadzone na rachunku,
  • przeznaczenie dochodów, z tym że dochody wraz z odsetkami nie mogą być przeznaczone na finansowanie wynagrodzeń osobowych,
  • sposób i tryb sporządzania planu finansowego dochodów i wydatków nimi finansowanych, dokonywania zmian w tym planie oraz ich zatwierdzania.

Świetnym przykładem urzeczywistnienia powyższych przepisów jest kompleksowe podejście zaproponowane przez Zespół Obsługi Szkół i Przedszkoli Miasta i Gminy Serock. Na specjalnej stronie internetowej skierowanej do sektora oświaty umieszczono pakiet dokumentów, na który składają się: „Informacja o przyjmowaniu darowizn przez jednostki oświatowe Miasta i Gminy Serock” i cztery wzory umów – darowizny rzeczowej i pieniężnej od osób fizycznych, a także od firmy. Konstytutywny dokument, czyli „informacja o przyjmowaniu darowizny (…)”, zawiera swoiste kompendium wiedzy. Określa, czy i jak można przyjąć darowiznę, ustala próg wartości darowizny dla obowiązku wpisania jej do ewidencji ilościowej, ilościowo-wartościowej i ewidencji środków trwałych jednostki oświatowej. Niestety, podejście zaprezentowane przez Miasto i Gminę Serock nie należy do standardu postępowania. Znacznie częściej dyrektor placówki musi samodzielnie rozeznać sytuację prawną. Choć z perspektywy fundraisera jest to zupełnie niezrozumiałe, zdarza się również i tak, że samorząd zupełnie nie dostrzega kwestii darowizn. Jednak nawet w przypadku gdy rada miasta albo gminy (organ stanowiący) nie zdecydowała uchwałą o powołaniu wyodrębnionego rachunku dochodów własnych jednostki budżetowej, droga do swobodnego otrzymywania darowizn przez szkołę wciąż pozostaje otwarta. Dzieje się tak za sprawą tzw. zasady budżetowania brutto. Zasada ta stanowi, że szkoły, czyli jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych, które nie posiadają osobowości prawnej, pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a dochody odprowadzają do budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W przypadku wpłynięcia darowizny na cele oświatowe na konto szkoły, czyli formalnie z chwilą uzyskania dochodu, placówka musi oddać otrzymane pieniądze do budżetu organu prowadzącego, czyli do budżetu jednostki samorządu terytorialnego. W tej sytuacji organ prowadzący może, choć nie ma ustawowego obowiązku, dokonać aktualizacji planu finansowego i nieformalnie oddać darowiznę poprzez przekazanie odpowiadającej jej kwoty. Innym rozwiązaniem jest przekazanie darowizny nie na rzecz szkoły, lecz na rzecz rady rodziców. Rada jako organ szkoły otrzymała w art. 84 ustawy Prawo oświatowe szerokie kompetencje. W tym kontekście szczególnie ważne jest „gromadzenie funduszy z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł”[2]. 

Podatek od darowizny

„Na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki” pisał Benjamin Franklin w liście do Jean-Baptiste Leroy’a w 1789 r. Pomimo upływu ponad 230 lat słowa te nie straciły nic ze swojej aktualności. Nie dziwi więc, że darowizna podlega opodatkowaniu. Szczegółowe regulacje znajdują się w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 1983 r. nr 45, poz. 207). W zależności od określonej grupy podatkowej (ustawodawca przewidział trzy grupy) wysokość podatku od darowizny waha się od 3% do aż 20%. Na próżno jednak szukać stawki obowiązującej szkoły, są one bowiem zwolnione z tego obowiązku. Szkoła, która przyjmie darowiznę (np. pieniądze), nie musi płacić podatku od darowizny. Podobnie jest z podatkiem dochodowym, choć tu sprawa jest nieco bardziej złożona. Co prawda wpływ darowizny na konto placówki formalnie stanowi przychód, czyli powstaje prawna podstawa do opodatkowania, jednak w myśl przepisów z obowiązku podatkowego zwolnione są m.in. dochody podatników, których celem statutowym jest działalność:

  • naukowa, 
  • naukowo-techniczna, 
  • oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów[3].

Wynika z tego, że szkoła nie ma obowiązku płacić podatku dochodowego. Darowizna, która zostanie przekazana szkole, w żaden sposób nie jest pomniejszana o koszt podatków. 

Jak wycenić wartość darowizny rzeczowej? 

Najłatwiejszym sposobem wyceny wartości darowizny rzeczowej jest po prostu ustalenie ceny jej nabycia. W przypadku gdy z różnych powodów nie jest to możliwe, art. 28 ust. 2 ustawy o rachunkowości wskazuje, że wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży podobnego przedmiotu.

Preferencje dla (niektórych) szkół

Ustawa z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw obowiązuje od 1 września 2019 r. i wprowadziła do porządku prawnego preferencję podatkową skierowaną do szkół. Niestety, ustawodawca zdecydował się promować wsparcie tylko niektórych placówek i tylko przez część podatników-darczyńców. Nie mniej jednak warto wiedzieć i informacje te przekazywać, że jak informuje Ministerstwo Finansów, darczyńca, który wspiera publiczne placówki kształcenia zawodowego, może odliczyć pełną kwotę przekazanej darowizny, nie więcej jednak niż 6% swojego dochodu od podatku[4]. Co ważne, resort finansów wskazuje, że „ulga przysługuje, jeżeli darczyńca uzyskuje przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, które są opodatkowane według skali podatkowej (czyli wg stawki 17% lub 32%), opodatkowane podatkiem liniowym (czyli stawką 19%) lub zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych (ryczałt ewidencjonowany)”. Co więcej, ulga dotyczy darowizn przekazanych w formie materiałów dydaktycznych lub środków trwałych, ale „z wyjątkiem materiałów dydaktycznych lub środków trwałych, które nie są kompletne, zdatne do użytku lub są starsze niż 12 lat”. Nie uwzględniono więc najpolularniejszej formy wsparcia, czyli darowizn pieniężnych. I choć wskazanie jedynie publicznych placówek kształcenia zawodowego, a w dodatku sztywne ograniczenie liczby potencjalnych darczyńców i formy wsparcia, to spore i w gruncie rzeczy powszechnie niezrozumiałe ograniczenia, to należy docenić sam pomysł i bacznie obserwować jego efekty. Korzyści mogą stanowić bowiem ważny argument w rozmowie z potencjalnym darczyńcą. Dla przykładu: w hipotetycznej sytuacji darczyńca osiągający dochód w wysokości 20 000 zł, który zobowiąże się przekazywać przez cały rok szkolny 100 zł miesięcznie, może liczyć na ulgę podatkową w wysokości 100% przekazanej darowizny. Ważne jednak, że kwoty przekazanych darowizn objętych preferencjami należy liczyć łącznie, zatem jeśli darczyńca wspiera jednocześnie organizacje charytatywne określone w ustawie o działalności pożytku publicznego, cele kultu religij...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy