Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

12 maja 2018

NR 79 (Styczeń 2018)

Czym jest edukacja włączająca?

0 372

Edukacja włączająca jest obecnie wiodącym kierunkiem polityki edukacyjnej państw europejskich i USA. Dokumentem programowym prezentującym  założenia edukacji włączającej jest Deklaracja z Salamanki z 1994 r. Podążając za ogólnoświatowym trendem, również Polska jest sygnatariuszem międzynarodowych deklaracji mających na celu wdrożenie  edukacji włączającej.

Edukacja włączająca stanowi sposób organizacji edukacji uwzględniający różnorodność uczniów wynikającą z niepełnosprawności, z jednoczesnym dostosowaniem systemu szkolnego do indywidualnego tempa nauki, uzdolnień, trudności każdego ucznia. Edukacja włączająca, wykluczając potrzebę segregacji uczniów, stanowi alternatywę dla integracji ucznia w środowisku szkolnym, która zakłada dostosowanie ucznia do realiów systemu edukacji.

U założeń systemu edukacji włączającej leży odejście od postrzegania niepełnosprawności jako problemu, bariery i podjęcie działań w kierunku umożliwienia uczniowi dotkniętemu niepełnosprawnością funkcjonowanie w placówce szkolnej w sposób możliwie najbardziej dopasowany do jego potrzeb. Realizacja tego modelu edukacji możliwa jest poprzez identyfikację barier, na jakie napotyka osoba niepełnosprawna, i dążenie do ich eliminacji. Edukacja włączająca wymaga współdziałania wszystkich pracowników placówek szkolnych, w tym także nauczycieli, bowiem wdrażanie jej założeń nie jest zastrzeżone jedynie do obowiązków szkolnych specjalistów.

Jak wskazują wyniki badań przeprowadzonych w tej i poprzedniej dekadzie, uczniowie kształceni w systemie edukacji włączającej osiągają lepsze wyniki w nauce niż uczniowie kształceni w szkole specjalnej. Edukacja ucznia niepełnosprawnego w systemie segregacyjnym (w placówce przeznaczonej do tego celu, czyli w szkole specjalnej) pogłębia jedynie izolację tych uczniów, odczuwane przez nich kompleksy oraz świadomość niemożności pokonania barier wynikających z niepełnosprawności. Pełnemu rozwojowi ucznia niepełnosprawnego nie służy także prowadzenie klas integracyjnych – klas łączonych, do których uczęszczają zarówno osoby niepełnosprawne, jak i pełnosprawne, gdzie konieczność realizacji programu kształcenia przez osoby niepełnosprawne na równi z pełnosprawnymi wspomagana jest przez tworzenie klas mniej licznych od klas, do których uczęszczają jedynie uczniowie pełnosprawni, a także poprzez zapewnienie uczniom niepełnosprawnym pomocy nauczyciela wspomagającego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoby niepełnosprawne mają prawo rozwijać się zgodnie ze swoimi możliwościami bez potrzeby dorównywania osobom pełnosprawnym wbrew swoim ograniczeniom. Krytykowane są również rozwiązania stosowane w modelach integracyjnych wprowadzające do szkół elementy rehabilitacji i resocjalizacji, bowiem dekoncentrują uczniów w zakresie głównego celu tej placówki – edukacji. Z tego względu jedynie edukacja włączająca zapewnia uczniowi niepełnosprawnemu najmniej ograniczające go środowisko oraz pozwala nabyć kompetencje społeczne na wyższym poziomie.

Nie ulega jednak wątpliwości, że edukacja włączająca winna być realizowana odpowiedzialnie, ze świadomością, że nie jest przeznaczona dla każdego ucznia oraz że często jest jedynie rozwiązaniem czasowym.

Funkcjonowanie edukacji włączającej w Polsce

Edukacja włączająca, jako stosunkowo nowy model organizacji edukacji osób niepełnosprawnych, która swoimi początkami sięga poprzedniej dekady, nie jest w Polsce rozwiązaniem powszechnie stosowanym. Pomimo dostrzeżenia zalet i potrzeby wdrożenia edukacji włączającej wciąż jeszcze dominującym modelem organizacji szkolnictwa jest system integracyjny. Zmiana polityki edukacyjnej względem osób niepełnosprawnych jest przedmiotem działań resortu edukacji od kilku lat. Już z początkiem dekady kształcenie uczniów niepełnosprawnych w szkołach ogólnodostępnych uczyniono głównym kierunkiem polityki oświatowej państwa. Upowszechnienie idei edukacji włączającej stało się przedmiotem licznych broszur i instrukcji kierowanych do dyrektorów szkół, kadry nauczycieli i specjalistów, pracowników kuratoriów oświaty, organów prowadzących oraz rodziców dzieci i młodzieży niepełnosprawnej.

Podstawy prawne ed ukacji włączającej w rokuszkolnym 2017/2018

Trzeba podkreślić, że podstawowym aktem prawnym statuującym potrzebę wprowadzenia rozwiązań edukacyjnych wychodzących naprzeciw potrzebom uczniów niepełnosprawnych jest Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. W art. 70 ustawy zasadniczej ustawodawca stanowi, że każdy ma prawo do nauki, nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, zaś władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. Prawo do edukacji osób niepełnosprawnych jest zagwarantowane także na poziomie międzynarodowym, np. w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Wśród ustaw szczególnych prawo do równego i szerokiego dostępu do wykształcenia osób niepełnosprawnych zagwarantowane zostało w ustawie o systemie oświaty, poprzez wprowadzenie obowiązku szkolnego, z którego nie zwalnia stan zdrowia, a jedynie kwalifikuje on ucznia niepełnosprawnego do skorzystania z form kształcenia najpełniej dostosowanych do jego możliwości. Z tego względu również w zreformowanych placówkach szkolnych w roku szkolnym 2017/2018 zapewniono indywidualizację procesu kształcenia uczniów ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi.

Zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania, kształcenia wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym za osoby niepełnosprawne uważa się dzieci i młodzież niesłyszące, słabosłyszące, niewidome, słabowidzące, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, i z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

O wiodącym znaczeniu systemu edukacji uczniów niepełnosprawnych w modelu integracji z uczniami pełnosprawnymi świadczy zapis § 2 ust. 2 rozporządzenia: „Kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów niepełnosprawnych w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach i oddziałach […] organizuje się w integracji z uczniami pełnosprawnymi w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej, innej formie wychowania przedszkolnego lub szkole, najbliższych miejsca zamieszkania ucznia niepełnosprawnego”.

Nie zmienia to jednak faktu, iż istniejący system edukacji przewiduje szereg rozwiązań z zakresu edukacji włączającej. Należą do nich:

  1. Konieczność integracji uczniów niepełnosprawnych ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z uczniami pełnosprawnymi (§ 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania, kształcenia wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym).

  2. Obowiązek opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego dla każdego ucznia niepełnosprawnego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania, kształcenia wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym).

  3. Obowiązek dokonania okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia co najmniej dwa razy w trakcie trwania roku szkolnego przez zespół...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy