Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

9 maja 2019

NR 93 (Maj 2019)

Szkolne procedury interwencji pedagogicznych

716

Zasady postępowania nauczycieli w sytuacjach trudnych i kryzysowych są w dużej mierze umowne, jednak zawsze muszą być zgodne z przepisami prawa. Jakie procedury należałoby podjąć podczas interwencji pedagogicznych?

Postępowanie nauczycieli w sytuacjach trudnych wychowawczo i kryzysowych

Każda szkoła powinna posiadać ww. dokument, zaś nauczyciele powinni bezwzględnie przestrzegać zapisów, które się w nim znajdują. W praktyce bywa z tym różnie, o czym świadczą liczne pytania od dyrektorów i nauczycieli. Wszystkie zaczynają się od „czy” lub „jak”: czy trzeba…, czy muszę…, czy powinienem…, czy wolno mi…, jak mam postąpić kiedy…, jak należy zachować się, gdy… To dowodzi, że stosowanie procedur napotyka na wiele przeszkód. Są nimi głównie: niski stopień ich znajomości, słaby przepływ informacji pomiędzy nauczycielami, ogólna niechęć pedagogów do podporządkowania się narzuconym procedurom (wywołują negatywne skojarzenia z rutyną i biurokracją), jak również brak systematycznego monitorowania, w jaki sposób funkcjonuje system procedur, by móc wprowadzać odpowiednie modyfikacje.

Choć zasady postępowania nauczycieli w sytuacjach trudnych i kryzysowych są w dużej mierze umowne, to zawsze muszą być zgodne z przepisami prawa. 
 

POLECAMY

Na dzień dzisiejszy określają je przede wszystkim:

  • Rozporządzenie MEN z dnia 22 stycznia 2018 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii (Dz. U. z dnia 25 stycznia 2018 r., poz. 214).
  • Bezpieczna szkoła. Procedury reagowania w przypadku wystąpienia wewnętrznych i zewnętrznych zagrożeń fizycznych w szkole – jako zbiór rekomendacji i wytycznych dla dyrektorów szkół i organów prowadzących szkoły, do realizacji począwszy od września 2017 r. (dostępne na stronie internetowej MEN).


Po co nam te procedury?

W pracy szkolnej napotykamy wiele sytuacji, które dezorganizują proces dydaktyczno-wychowawczy i nie ma dla nich jednoznacznych, prostych rozwiązań. Mam na myśli te sytuacje, które niekorzystnie wpływają na naukę uczniów bądź komplikują im życie, prowadząc do zagrożeń, jakimi są zachowania agresywno-przemocowe, uzależnienia czy przestępczość. Dlatego, mając na uwadze eliminowanie przyczyn i przejawów niewłaściwych zachowań dzieci i młodzieży oraz uczynienie podejmowanych w szkole oddziaływań wychowawczych bardziej skutecznymi i trafnymi, konieczne jest opracowanie procedur postępowania w sytuacjach trudnych czy krytycznych wychowawczo. Procedury te mają na celu również:

  • zwiększenie bezpieczeństwa życia w szkole oraz ułatwienie i ujednolicenie postępowania osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo uczniów,
  • wsparcie nauczyciela, który często czuje się osamotniony i bezradny w sytuacji, gdy ma do czynienia z zachowaniem nierzadko będącym czynem karalnym lub przestępstwem,
  • ustalenie zasad powiadamiania stosownych instytucji w razie potrzeby.

Obserwacja pedagogiczna potwierdza, że więcej korzyści przynosi sformalizowane podejście, w ramach którego opisano, kto, za co i w jakim stopniu odpowiada, niż spontaniczne reagowanie na dany problem przez różne osoby, co zawsze jest obarczone indywidualnym podejściem i może nieść za sobą bagatelizowanie jakiegoś zajścia lub jego nadmierne wyolbrzymianie.
 

Ważne

Procedura szkolnej interwencji, gdzie podmiotem reakcji jest uczeń, powinna być:

  • prawnie unormowanym trybem postępowania,
  • krótka, ograniczona do doraźnej reakcji nauczyciela, wychowawcy lub pedagoga szkolnego na sytuację łamania przez ucznia regulaminu szkolnego lub zasad prawa,
  • realna, czyli dostosowana do możliwości i umiejętności pracowników pedagogicznych.

Powinna też gwarantować:

  • szybkość reakcji (nieuchronność i niezwłoczność),
  • odpowiedzialność konkretnych osób za konkretne działania,
  • powtarzalność schematów reagowania,
  • eliminację ryzyka wystąpienia niedopatrzenia.


Przegląd procedur z komentarzem

Szkolny system procedur interwencyjnych powinien precyzyjnie określać trudne, kryzysowe sytuacje, w tym niewłaściwe zachowania uczniów, i opisywać, które z nich wymagają jednoznacznej reakcji nauczycieli, a także wskazywać – w sposób niebudzący prawnych i kompetencyjnych wątpliwości – jak ich reakcja powinna przebiegać. 

W oparciu o kilka wybranych procedur chcę Państwu pokazać, jakich nieprawidłowości należy unikać przy formułowaniu konkretnych zapisów i na jakie niedopuszczalne, niepedagogiczne i nieprawne działania trzeba uczulać nauczycieli. Przykłady, na które się powołuję, są cytatami z procedur interwencyjnych, do których powszechny jest dostęp na internetowych stronach szkół podstawowych. 

Postępowanie w przypadku zakłócania przez ucznia toku lekcji (np. wulgarne zachowanie w stosunku do rówieśników lub nauczyciela, głośne rozmowy, spacery/bieganie po sali, brak reakcji na polecenia nauczyciela, używanie telefonu komórkowego, tabletu itp.)
 

W przypadku gdy nauczyciel prowadzący zajęcia nie potrafi opanować sytuacji w klasie, wysyła gospodarza klasy po pedagoga szkolnego. Pedagog zobowiązany jest udać się do wskazanej klasy i ustalić tożsamość przeszkadzających uczniów, a w razie konieczności zabrać ich z sali lekcyjnej do swojego gabinetu lub – w uzasadnionych przypadkach – do gabinetu dyrektora.


Istnieją liczne i skuteczne sposoby pozwalające nauczycielowi wzmacniać działania wobec źle zachowujących się i przeszkadzających dzieci. Podstawą dobrej dyscypliny jest pełna troski relacja nauczyciel-uczeń oraz uporządkowana praca na lekcji. Dzięki temu nauczyciel może stać się autorytetem dla uczniów. Interwencja pedagoga szkolnego, który wchodzi na lekcję i wyręcza nauczyciela w powyższej sprawie:

  • po pierwsze – podważa autorytet pedagogiczny tego nauczyciela, utwierdza uczniów w przekonaniu, że jest on bezsilny i bezradny w sytuacji, gdy zachowują się na lekcji niezgodnie z wytycznymi szkolnego regulaminu, że zwyczajnie nie potrafi poradzić sobie w trudnych sytuacjach z ich udziałem, więc potrzebuje pomocy z zewnątrz,
  • po drugie – daje uczniom jasny sygnał, co mają zrobić, by zdenerwować nauczyciela, przerwać tok lekcji itd.,
  • po trzecie – ustawia pedagoga w roli szkolnego nadzorcy i strażaka gaszącego wychowawczy pożar, a to nie ma nic wspólnego z jego ustawową rolą, czyli udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom i nauczycielom.
     

Nauczyciel uczący może również skorzystać w takiej sytuacji z pomocy pracownika niepedagogicznego obsługującego dane piętro. Pracownik ten zobowiązany jest do udzielenia nauczycielowi pomocy.


Niepedagogiczny pracownik szkoły obsługujący piętro – to niechybnie pani woźna. Na jakiej podstawie prawnej można zobowiązać tę osobę do obowiązku udzielania pomocy nauczycielowi, skoro nie ma ona ani kwalifikacji zawodowych, ani uprawnień ustawowych do podejmowania interwencji pedagogicznych/profilaktycznych wobec uczniów? Jedyne, do czego można zobowiązać pracownika niepedagogicznego – to natychmiastowe powiadomienie dyrektora lub innego nauczyciela o tym, że w danej klasie dzieje się coś niepokojącego. 
 

Naruszenie przez ucznia zasad korzystania z telefonów komórkowych na terenie szkoły powoduje zabranie urządzenia przez nauczyciela na czas zajęć lekcyjnych, a następnie przekazanie go do depozytu u dyrektora szkoły – aparat zostaje wyłączony w obecności ucznia. Przypadek ten zostaje odnotowany przez wychowawcę klasy lub nauczyciela w dzienniku lekcyjnym. Po odbiór telefonu zgłaszają się rodzice lub prawni opiekunowie ucznia po trzech dniach. Zostają oni zapoznani z sytuacją i pouczeni o konsekwencjach.


Każda szkoła ma prawo samodzielnie regulować zasady korzystania z telefonów komórkowych. Artykuł 99 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe nie tylko daje taką możliwość od 1 września 2017 r., ale wręcz nakłada na szkołę konieczność określenia w swoim statucie obowiązków uczniów w zakresie przestrzegania warunków wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na terenie placówki. Wyjątkiem od takiej zasady może być oczywiście pozwolenie nauczyciela na użycie telefonu, np. w celu skorzystania z internetu bądź kalkulatora. Jednak żaden przepis nie pozwala na przyjęcie w wewnątrzszkolnych przepisach rozwiązania polegającego na czasowym odebraniu uczniowi telefonu i jego przechowywaniu przez nauczyciela lub innego pracownika szkoły. Pamiętajmy, że zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie nienaruszającym istoty prawa własności. Tak więc szkoła nie ma żadnych uprawnień do rekwirowania przedmiotów należących do uczniów. 

Postępowanie w sytuacji posiadania przez ucznia przedmiotów niedozwolonych na terenie szkoły (np. scyzoryki, noże, szpikulce, żyletki, lasery, kije baseballowe, gaz, straszaki broni palnej, petardy, pałki gumowe, kastety i inne przedmioty lub urządzenia zagrażające zdrowiu i życiu innych).
 

Jeśli uczeń odmawia oddania niebezpiecznego narzędzia, nauczyciel odizolowuje go od pozostałych uczniów, korzystając z pomocy innych pracowników szkoły, a dyrektor szkoły decyduje o konieczności zawiadomienia policji.


Rolą nauczyciela jest przede wszystkim nakłonienie ucznia do oddania niebezpiecznego przedmiotu. Jeżeli ten odmawia, należy go poinformować, że ma taki obowiązek i jakie będą konsekwencje, jeśli tego nie zrobi. Natomiast w przypadku, gdy istnieje ryzyko, że użycie zabronionego przedmiotu może stanowić zagrożenie dla czyjegoś życia lub zdrowia (posiadacza niebezpiecznego narzędzia, innych uczniów, czy interweniującego nauczyciela itd.), nauczyciel musi zrobić wszystko, by: 

  • po pierwsze – natychmiast powiadomić o tym dyrekcję szkoły, która jak najszybciej zawiadamia policję,
  • po drugie – zadbać o bezpieczeństwo pozostałych uczniów poprzez odizolowanie ich od kolegi posiadającego groźny przedmiot, czyli wypuszczenie ich z klasy i oddanie pod opiekę innego nauczyciela, nie odwrotnie. 

Postępowanie w przypadku, gdy na terenie szkoły znaleziono substancje psychoaktywne
 

Nauczyciel, zachowując środki ostrożności, zabezpiecza substancję przed dostępem do niej osób niepowołanych oraz ewentualnym jej zniszczeniem do czasu przyjazdu policji. Próbuje ustalić, do kogo znaleziona substancja należy.


Policję należy wezwać natychmiast, nawet jeśli istnieje jedynie prawdopodobieństwo, że znaleziona substancja jest psychoaktywna. Nauczyciele często nie mają wystarczającej wiedzy, aby określić, czy jest to narkotyk, dopalacz, suszone ziele przypr...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy