Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 listopada 2018

NR 63 (Maj 2016)

Podsumowanie pracy szkoły zadaniem dyrektora na koniec roku szkolnego

442

Każdy dyrektor doskonale wie, że zawsze należy dokonywać podsumowania pracy za jakiś okres, tym bardziej po upływie roku szkolnego. A tymczasem  pod koniec każdego roku szkolnego nauczyciele jak mantrę powtarzają,  że czeka ich jeszcze „nudne” i nie do końca potrzebne podsumowanie pracy szkoły przez dyrektora. Jednak jeżeli nauczyciel będzie optymalnie przygotowany do takiego podsumowania, to będzie w nim aktywnie uczestniczył. 

Aby profesjonalnie podejść do podsumowania, należy koniecznie zwrócić uwagę na role, jakie dyrektor placówki pełni w ramach sprawowanej funkcji kierowniczej. 

Pierwszą z nich jest rola pracodawcy. Dyrektor, jako pracodawca, powinien przygotować właściwe informacje dotyczące tego obszaru swojej aktywności, między innymi: stan kadrowy (jaki był w minionym okresie – w rozbiciu na pełnozatrudnionych i niepełnozatrudnionych, czy był to stan optymalny – jeżeli nie, to co należy zmienić, aby tak się jednak stało), poziom wykształcenia zatrudnionej kadry (należy tutaj wskazać na wykształcenie wymagane oraz oczekiwane, zwłaszcza specjalistyczne, oraz wskazać, jak ten element przekłada się na efektywność pracy całej szkoły, a zwłaszcza na realizację nowej koncepcji pracy szkoły1), dyscyplina pracy (jak wyglądało wywiązywanie się nauczycieli oraz innych pracowników szkoły z podstawowych i dodatkowych obowiązków służbowych oraz czy miały miejsce przypadki naruszenia dyscypliny pracy, o których jest mowa w Kodeksie pracy, jakie działania/zadania były podejmowane z własnej inicjatywy przez poszczególnych pracowników i jakie wynikają stad wnioski do działań planowanych w kolejnym roku szkolnym). Ważnym zagadnieniem jest podsumowanie dokonanych przez dyrektora szkoły ocen pracy. W konsekwencji będzie ono stanowiło podsumowanie merytorycznej pracy kadry pedagogicznej całej szkoły wraz z wnioskami na przyszłość. Jest to bardzo istotny element, ponieważ odnosi się do jakości pracy oraz wkładu poszczególnych pracowników w osiągnięcie tej jakości i to w wielu aspektach. Do tej części podsumowania będą również musieli solidnie przygotować się sami nauczyciele.

Drugą rolą dyrektora jest rola kierownika zakładu pracy. W tym zakresie dyrektor powinien przygotować szczególne podsumowanie, które w swojej istocie przypomina informację dotyczącą stanu kontroli zarządczej w szkole2. Przydatny w tym zakresie może być zaprezentowany poniżej przykładowy prosty arkusz samooceny. Oczywiście, jest to tylko wycinek takiego arkusza, pełny przekraczałby możliwości niniejszego artykułu.

Obszar Lp. Zagadnienie Wynik samooceny
(T/N)
Sposób potwierdzenia
I Przestrzeganie wartości etycznych
1. Czy szkole obowiązuje regulamin pracy TAK Regulamin 
2. Czy pracownicy zostali zapoznani z tym regulaminem  TAK Podpisy pracowników
3. Czy w szkole obowiązują zasady etyki pracowników TAK Kodeks etyczny
4. ....    
II Kompetencje zawodowe
1. Czy pracownicy posiadają wymagane kwalifikacje 
i umiejętności do zajmowania danego stanowiska
TAK Weryfikacja wymagań
2. Czy opracowano opis stanowisk pracy  TAK Opis stanowisk
3. Czy określone są zasady naboru na stanowiska pedagogiczne NIE Zasady naboru
4. Czy określone są zasady naboru na stanowiska niepedagogiczne TAK Zasady naboru
5. ...   ...
III Struktura organizacyjna
1. Czy schemat organizacyjny szkoły dostosowany jest do realizacji jej zadań i celów TAK Schemat organizacyjny
2. Czy określone są zasady obiegu dokumentacji ... Instrukcja kancelaryjna
3. ... ...  
IV Gospodarka finansowa
1. Stan majątku szkoły ... Księgi inwentarzowe
2. Stan finansów szkoły ... Bilans
3. ... ... ...
V ...
1. ... ... ...

Należy pamiętać o kilku istotnych zagadnieniach, takich jak: stan majątku szkoły, jego ocena merytoryczna oraz wpływ na realizację podstawowych zadań szkoły (baza lokalowa, wyposażenie w niezbędny sprzęt, pomoce naukowo-dydaktyczne, stan techniczny pomieszczeń, możliwość adaptacji itp.), sytuacja finansowa (realizacja planu finansowego i jej wpływ na pracę szkoły, aktualny bilans, utrzymywanie płynności finansowej, zakupy inwestycyjne, środki pozabudżetowe oraz wnioski na przyszłość, czyli do końca roku budżetowego, łącznie z wstępnymi założeniami kolejnego planu finansowego opartego na realnych potrzebach placówki), sprawność organizacyjna szkoły i wnioski w tym względzie, sprawność przepływu informacji oraz prawidłowe stosowanie instrukcji kancelaryjnej, w tym zasady numerowania pism i spraw. Należy w tym zakresie koniecznie dokonać przeglądu obowiązującego stanu prawnego zarówno prawa ogólnego, jak i prawa wewnątrzszkolnego (tutaj koniecznie trzeba omówić ewentualne wnioski pracowników dotyczące zmiany prawa wewnętrznego, a zwłaszcza obowiązujących aktualnie w szkole procedur i instrukcji3). W ramach tej czynności trzeba również dokładnie omówić realizację zaplanowanych zadań, czyli rocznego planu pracy, ale nie w formie: zrobione lub niezrobione. Wykonanie planu pracy powinno być omówione pragmatycznie, podobnie jak w przypadku dobrego sprawozdania z realizacji zadań ujętych w planie rozwoju zawodowego awansującego nauczyciela − jakie zadania, w jakim stopniu i przez kogo zostały zrealizowane oraz z jakimi efektami, których zadań nie udało się wykonać, z jakich przyczyn oraz jaki to ma wpływ na pracę szkoły jako całości. Na zakończenie powinny zostać przedstawione stosowne wnioski i to w aspekcie kontekstualnym. Z tak zaprezentowanych wniosków powinny wynikać jednoznaczne rekomendacje. Idealna jest sytuacja, gdy rekomendacje te wypływają od samych nauczycieli, ponieważ będą one podstawą do planowania pracy szkoły na kolejny rok szkolny.

Trzecią rolą dyrektora jest rola osoby sprawującej nadzór pedagogiczny. Z racji pełnienia tej funkcji dyrektor jest zobowiązany do przedstawienia wyników sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz jednoznacznych wniosków z niego wynikających. W tym obszarze jedynymi wytycznymi są zagadnienia ujęte w rozporządzeniu MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego4 oraz art. 33 ustawy o systemie oświaty5. Warto przypomnieć, na czym polega nadzór pedagogiczny. Otóż w nowej formie nadzór pedagogiczny polega na:

  • obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • udzielaniu pomocy szkołom i placówkom, a także nauczycielom, w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  • inspirowaniu nauczycieli do innowacji pedagogicznych, metodycznych i organizacyjnych. 

Istota nadzoru pedagogicznego zakłada poprawę efektywności systemu oświaty przez ukierunkowanie na działania mające na celu ocenę jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół w dążeniu do uzyskania pożądanej jakości – rozumianej jako efektywność. Dlatego w ramach sprawowanego nadzoru każdy dyrektor:

  • przeprowadza ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia jakości pracy szkoły lub placówki;
  • kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej;
  • wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez:
    • diagnozę pracy szkoły,
    • planowanie działań rozwojowych, w tym motywowanie do doskonalenia zawodowego,
    • prowadzenie działań rozwojowych, w tym organizowanie szkoleń i narad;
  • obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej szkoły;
  • opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia Radzie Pedagogicznej do 15 września;
  • przedstawia Radzie Pedagogicznej wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego (przed zakończeniem każdego roku szkolnego).

Ponieważ zadania wynikające ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego dotyczą takich zagadnień, jak: kontrolowanie, wspomaganie, ewaluacja, obserwacja zajęć, to również informacja (podsumowanie) ze sprawowania tego nadzoru musi obejmować te zagadnienia. Ponadto prezentowane wnioski muszą służyć jako podstawa do planowania zadań w następnym roku szkolnym. Przygotowywana przez dyrektora placówki informacja dotycząca tego zakresu obowiązków powinna być uporządkowana w następujący sposób:

1. Ewaluacja.
2. Kontrola (wewnętrzna i zewnętrzna).
3. Wspomaganie (w tym trafność i efektywność zrealizowanych form doskonalenia).
4. Obserwacje.
5. Wyniki klasyfikacji rocznej oraz egzaminów zewnętrznych.
6. Wyniki monitorowania realizacji podstawy programowej.
7. Realizacja priorytetowych zadań szkoły.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami nadzór pedagogiczny ma charakter partycypacyjny, co oznacza, że w przygotowaniu podsumowania jego sprawowania powinni uczestniczyć (i to bardzo aktywnie) sami nauczyciele. Dlatego też należy zebrać niezbędne informacje, których źródłem są w dużej mierze właśnie nauczyciele.

Istota nadzoru pedagogicznego zakłada popraw´ efektywności systemu oświaty przez ukierunkowanie na działania majśce na celu ocen´ jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół w dà˝eniu do uzyskania pożądanej jakości – rozumianej jako efektywnośç. 

Ad 1.

W przypadku ewaluacji „gotowym” źródłem informacji jest raport poewaluacyjny przygotowany przez szkolny zespół ds. ewaluacji wewnętrznej6. Jeżeli wcześniej nie zostały zaprezentowane treści tego raportu (wnioski i rekomendacje ujęte w raporcie powinny być ostatecznie wynikiem prac całej Rady Pedagogicznej), to przed posiedzeniem końcowym dyrektor powinien zwrócić się do powołanego wcześniej w szkole lidera szkolnego zespołu ewaluacyjnego o przedłożenie informacji z przeprowadzonej ewaluacji wewnętrznej w placówce wraz z wnioskami (dla całej szkoły, jak i poszczególnych nauczycieli). Powinien on również przygotować wstępne propozycje rekomendacji skierowanych do konkretnych osób lub grup osób. 

Ad 2.

Kontrola jest jedną z podstawowych funkcji kierowniczych związanych z zarządzaniem każdą organizacją. Powinna być prowadzona z rozmysłem i w bardzo wyważony sposób. Jej wyniki muszą zostać szczegółowo omówione, ze wskazaniem konkretnych zaniedbań (jeżeli takie wystąpiły) i osób, których są udziałem, koniecznie z uogólnieniem stanowiącym wytyczne do pracy dla wszystkich pozostałych pracowników. Tego typu uogólnienia będą stanowiły podstawę do sformułowania konkretnych zadań będących elementem składowym przyszłego planu pracy całej szkoły, jak i każdego nauczyciela. Z uwagi na fakt, że uprawnienia do kontroli jako takiej w szkole ma tylko dyrektor (ewentualnie inna osoba na mocy stosownego upoważnienia), to on powinien również zaprezentować jej wyniki. Ponadto, jeśli była przeprowadzana (w jakimkolwiek zakresie) kontrola zewnętrzna, to jej wyniki również powinny zostać zaprezentowane w podsumowaniu (w sposób zbiorczy, a nie w formie czytania całego protokołu z przeprowadzonej kontroli). 

Ad 3.

Wspomaganie jest jednym z bardzo istotnych elementów pracy dyrektora z podwładnymi – zwłaszcza gdy chodzi o nauczycieli. Dlatego też należy do tego zagadnienia podchodzić zdecydowanie pragmatycznie, a nie tylko statystycznie. Tych informacji dyrektor nie musi opracowywać sam, ma do pomocy lidera WDN, którego powinien poprosić o przedłożenie stosownych informacji o:

  • zrealizowanych szkoleniach Rady Pedagogicznej,
  • zrealizowanych różnych formach WDN w szkole,
  • zrealizowanych formach doskonalenia zewnętrznego „współfinansowanych przez szkołę”, w obojętnie jakim zakresie,
  • zrealizowanych formach doskonalenia zewnętrznego sfinansowanych całkowicie przez samych nauczycieli,
  • zaspokojeniu potrzeb szkoleniowych nauczycieli,
  • zaspokojeniu potrzeb szkoły jako całości w zakresie wynikającym z koncepcji pracy,
  • zgodności zrealizowanych form doskonalenia zawodowego nauczycieli z potrzebami szkoły i przyjętym planem doskonalenia zawodowego oraz założeniami planu nadzoru pedagogicznego wynikającymi z przyjętej realizacji koncepcji pracy.

Jednak dyrektor szkoły samodzielnie powinien opracować informację na temat efektywności ukończonych fo...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy