Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

23 maja 2018

NR 74 (Czerwiec 2017)

Podsumowanie pracy placówki za rok szkolny 2016/2017

0 211

Podsumowanie pracy placówki jako całości oraz poszczególnych jej elementów nie jest łatwe.  Dokonanie wielostronnego i jednocześnie obiektywnego podsumowania funkcjonowania własnej placówki jest poważnym wyzwaniem. Wymaga spojrzenia na nią z dystansu, trudnej, ale niezbędnej umiejętności selekcjonowania zjawisk istotnych i mało ważnych, wyzwolenia się z emocjonalnego zaangażowania w sprawy placówki.

Podsumowania pracy placówki można dokonywać pod względem osiągania celów, stopnia realizacji zadań, wykorzystania zasobów oraz wyników wszystkich działań realizowanych w placówce. Powstaje jednak pytanie, jak i co należy zrobić, by ocena ta nie była wypadkową sądów, wyobrażeń i przekonań dyrektora i nauczycieli, ale by opierała się na obiektywnych kryteriach i stanowiła odzwierciedlenie rzeczywistego stanu placówki, i co szczególnie istotne − miała prorozwojowy charakter.

Jakie działania należy podjąć, aby sposób dokonywania oceny efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej placówki można było uznać za odpowiadający obowiązującym w tym zakresie standardom.

Nie wszystkie czynności dyrektor musi wykonywać sam. W placówkach analizowanie i ocenianie stanu nauczania, wychowania i opieki (a także organizacyjnych i materialnych warunków pracy) należy do zadań rady pedagogicznej. W praktyce zadanie to realizują powołane przez dyrektora zespoły zadaniowe rady pedagogicznej.

Przygotowanie do podsumowania

Przed przystąpieniem do dokonywania rocznej oceny efektów pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej placówki należy dokładnie określić:

  • co będziemy oceniać i dlaczego oraz według jakich kryteriów,
  • jakie informacje będą nam do tego potrzebne,
  • z jakich narzędzi będziemy korzystać, aby je zgromadzić (gotowe narzędzia, czy tworzenie własnych odpowiadających specyfice placówki),
  • komu i w jaki sposób będziemy komunikować wyniki oceny (nauczycielom, rodzicom),
  • jak wykorzystamy wyniki oceny.

Zasadniczą kwestią w dokonywaniu oceny jest wyznaczenie jej kryteriów. Bez określenia potrzeb i oczekiwań w odniesieniu do realizowanych przez placówkę zadań nie można ustalić poziomu jej pracy, a zatem i ocenić. Kryteria są zatem wzorcami dla porównań, ustalają pracę placówki na dobrym poziomie, a ocena − to nic innego jak porównywanie osiąganych efektów z tymi wzorcami.

Znaczenie narzędzi w procesie gromadzenia danych

Równie istotna jak określenie kryteriów przedmiotu oceny jest umiejętność pozyskiwania informacji przy użyciu odpowiednich narzędzi. Ważne jest staranne dobieranie technik zbierania danych, aby oceny formułowane na ich podstawie były niezawodne i pewne (uzyskiwane na podstawie jasnych i jednoznacznych kryteriów), pochodziły z pierwszej ręki (od zainteresowanych lub w wyniku bezpośrednich obserwacji) oraz wyczerpujące (dokładnie opisujące wszystkie istotne fakty).

W zależności od przedmiotu oceny można stosować następujące narzędzia:

  • testy, sprawdziany,
  • wyniki egzaminów zewnętrznych,
  • arkusze diagnostyczne,
  • arkusze obserwacji zajęć edukacyjnych i wychowawczych,
  • diagnozy zespołowe,
  • zestawienia tabelaryczne,
  • kwestionariusze ankiet,
  • scenariusze rozmów z nauczycielami, rodzicami, uczniami, dane statystyczne gromadzone w arkuszach kalkulacyjnych,
  • formularze sprawozdań itp.

Do oceny można także wykorzystać informacje (i wnioski) pochodzące z przeprowadzonych:

Zasięgania opinii o placówce poprzez:

Wyników i wniosków z ewaluacji wewnętrznej, kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa, wspomagania nauczycieli.

  1. Przeglądów placówki pod kątem oceny stanu i warunków bazy materialnej, dydaktycznej i stanu bezpieczeństwa uczniów.
  2. Obserwacji i analizy dokumentacji dotyczącej m.in:
    • stosowania przez nauczycieli wewnątrzszkolnych zasad oceniania oraz przedmiotowych zasad i kryteriów oceniania,
    • dostosowania wymagań w przypadku uczniów posiadających orzeczenie lub opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej,
    • planowania i realizacji planów wychowawczych (z uwzględnieniem szkolnego programu wychowawczego i programu profilaktyki),
    • planowania i realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej (z uwzględnieniem zaleceń zawartych w opiniach i orzeczeniach poradni psychologiczno-pedagogicznej).
  3. Zasięgania opinii o placówce poprzez:
    • rozmowy z nauczycielami i uczniami,
    • ankietowania uczniów, rodziców, nauczycieli pod kątem przestrzegania kompetencji organów szkoły lub placówki, przepływu informacji, atmosfery pracy, zapewnienia bezpieczeństwa uczniom oraz realizacji priorytetów w danym roku szkolnym. 
  4. ​​​​​​Wyników i wniosków z ewaluacji wewnętrznej, kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa, wspomagania nauczycieli.

Podstawą do dokonania oceny efektów działalności placówki jest:

  • zebranie rzetelnych informacji i opinii o pracy placówki, opartych na faktach, a nie na wyobrażeniach dyrektora lub nauczycieli,
  • szczegółowa analiza wszystkich uzyskanych wyników i informacji (przetworzenie danych, dokonanie obliczeń, sporządzenie wykresów, procentowe ujęcie danych oraz sformułowanie wniosków).

Oceny efektów działalności dydaktycznej można dokonać, analizując wyniki z następujących obszarów:

1. Egzaminy zewnętrzne1

Wyniki egzaminów zewnętrznych są podstawowym kryterium oceny pracy szkoły. Trudno znaleźć coś bardziej wymiernego, gdyż szkołę ocenia się przede wszystkim po tym, jak uczy, a wyniki odzwierciedlają to najlepiej. Efektem egzaminów zewnętrznych jest punktowy, surowy wynik ucznia. Aby stał się on podstawą jakiegokolwiek wartościowania, musi zostać przedstawiony w taki sposób, który to umożliwi. Punktem odniesienia powinien być średni wynik szkoły i pozycja, jaką ten wynik zajmuje na skali staninowej lub centylowej oraz średnia punktów uzyskana przez uczniów (czyli wypadkowa najwyższych, najniższych i średnich wyników). Średni wynik szkoły powinien być wstępem do pracy nad interpretacją wyników egzaminacyjnych. Pozwala spojrzeć ogólnie na pracę szkoły i umiejscowić jej wynik względem innych szkół, a także wskazuje na pewne kierunki zmian w wynikach egzaminu. Powstały w ten sposób obraz powinien być wzbogacony o rozkład wyników uczniów w szkole, gdyż najwięcej informacji o pracy uczniów i szkoły można uzyskać, przyglądając się wynikom poszczególnych uczniów za kolejne zadania lub czynności, opracowanym przez nauczycieli lub zespół nauczycieli.

Wskazane jest, aby poddać ocenie sposób, w jaki szkoła wykorzystuje informacje o wynikach egzaminów zewnętrznych (zawarte w raporcie okręgowej komisji egzaminacyjnej) dla podniesienia efektów nauczania, wskazać obszary (wcześniej zdiagnozowane na podstawie analizy wyników), które wymagają poprawy, oraz efekty wdrażania wniosków z analizy i diagnozy wyników egzaminów zewnętrznych (profilaktycznych czy doskonalących).

2. Klasyfikacja i promocja

Ocenę pracy należy uzupełnić o wyniki promocji (wskaźnik uczniów uzyskujących promocję do następnej klasy lub kończących szkołę) oraz sprawność kształcenia (wskaźnik uczniów rozpoczynających i kończących naukę w wyznaczonym terminie). Przy dokonywaniu oceny warto wskazać na przyczyny niepromowania, podać wskaźnik uczniów przenoszących się do innych szkół oraz przyczyny opuszczenia szkoły.

3. Wyniki uzyskiwane na progach edukacyjnych

Wyniki uzyskane w wewnątrzszkolnym badaniu efektów kształcenia (na wejściu, w trakcie i na zejściu) są istotnym czynnikiem pozwalającym na dokonanie oceny przyrostu wiedzy i umiejętności uczniów.

4. Konkursy przedmiotowe i inne rozwijające zainteresowania uczniów

Do analizy wykorzystuje się też dane dotyczące udziału uczniów w konkursach, zestawienia i potwierdzenia o zakwalifikowaniu się uczniów do dalszego etapu konkursów przedmiotowych oraz innych konkursów. W ocenie uwzględnia się procent uczniów biorących udział w tych konkursach, a także procent uczniów, którzy zakwalifikowali się do wyższego etapu, oraz ich osiągnięcia.

5. Wyniki i wnioski z ewaluacji wewnętrznej zawarte w raporcie (w przypadku gdy w szkole przeprowadzona została ewaluacja wymagania „Analizuje się wyniki egzaminu gimnazjalnego, egzaminu maturalnego i egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe” lub wymagania „Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności”).

Prezentację wyników nauczania, osiągnięć uczniów w konkursach i zawodach, wyników badań wewnętrznych należy zestawić z analizą licznych uwarunkowań: indywidualnych, środowiskowych i pedagogicznych (szkolnych). W ten sposób uzyskuje się informację o tym, w jaki stopniu na efekty edukacyjne wpływają działania placówki, a w jakim stopniu środowisko, z którego uczeń pochodzi. Jak wynika z badania uwarunkowań kontekstowych osiągnięć uczniów, największy wpływ na wyniki mają:

  • czynniki indywidualne: czas poświęcony na odrabianie prac domowych, aspiracje i ambicje własne uczniów, motywacja, odporność na presję czasową, umiejętność gospodarowania czasem, inteligencja ucznia;
  • czynniki środowiskowe: sytuacja materialna rodziny, wykształcenie rodziców, aktywność zawodowa rodziców, dostęp do komputera, wielkość aglomeracji i związana z tym bogata infrastruktura  w miejscu zamieszkania oraz możliwość kontaktu z instytucjami kultury, posiadanie i korzystanie z księgozbioru, merytoryczna pomoc rodziny w nauce, zaufanie i partnerstwo w relacjach dziecko – rodzice, nauczyciel – uczeń, albo ograniczona (limitowana) swoboda i partnerstwo, zaangażowanie rodziców w kształcenie dzieci, aspiracje rodziców, wpływ grup rówieśniczych;
  • czynniki pedagogiczne: wielkość placówki, liczba nauczycieli, autentyczna współpraca w zespołach nauczycielskich, rozwijanie zainteresowań, udział uczniów w dodatkowych zajęciach pozalekcyjnych i pozaszkolnych, udział uczniów w konkursach i zawodach, korzystanie z korepetycji, wyposażenie szkoły w środki dydaktyczne, czytanie, dostęp do Internetu i umiejętne korzystanie z jego zasobów, nauczycielskie systemy kształcenia – preferowanie problemowo-praktycznego modelu nauczania-uczenia się.

Wpływ czynników indywidualnych czy środowiskowych nie zależy bezpośrednio od placówki ani od nauczyciela, ale zawsze można zadać pytanie, co zrobiła szkoła i co zrobił nauczyciel, aby zminimalizować negatywne skutki wpływu czynników kontekstowych (indywidualnych i środowiskowych).

Analizując wpływ czynników kontekstowych na wyniki nauczania, powinno się uwzględnić następujące zasady:

  • szacowanie wpływu większości czynników na osiągnięcia edukacyjne ucznia, gdyż ich precyzyjny pomiar jest bardzo trudny,
  • nienaruszanie dóbr osobistych uczniów i ich rodziców,
  • poświęcenie szczególnej uwagi czynnikom pedagogicznym, ponieważ za ich wpływ na osiągnięcia uczniów w największym stopniu odpowiedzialny jest zespół nauczycieli.

Dyrektor samodzielnie lub z pomocą zespołu nauczycieli powinien dokonać analizy funkcjonującej w placówce organizacji procesu edukacyjno-wychowawczego,  na który składa się:

  • szkolny zestaw programów nauczania,
  • wymagania edukacyjne,
  • funkcjonowanie wewnątrzszkolnego systemu oceniania,
  • sposoby projektowania i planowania pracy dydaktycznej, wychowawczo-dydaktycznej,
  • organizacja zajęć lekcyjnych oraz pracy domowej ucznia,
  • stosowane strategie, metody i formy nauczania,
  • stosowane podręczniki i pomoce dydaktyczne,
  • kompetencje zawodowe i zaangażowanie nauczycieli,
  • doskonalenie zawodowe nauczycieli,
  • stosunek nauczycieli do uczniów i prowadzonych zajęć,
  • sposoby motywowania uczniów do uczenia się,
  • efektywność współpracy nauczycieli,
  • nieobecności nauczycieli i organizacja zastępstw,
  • organizacja zajęć pozalekcyjnych,
  • pomoc psychologiczno-pedagogiczna.

Przeprowadzenie powyższej analizy pozwala na sformułowanie wniosków do korekty szkolnego i nauczycielskich systemów kształcenia. Te wnioski i rekomendacje, czyli praktyczne wskazówki dotyczące działań edukacyjnych placówki i nauczycieli, stanowią istotę działań doskonalących w nowym roku szkolnym.

Do podsumowania pracy w obszarze dydaktyki powinno się wykorzystywać wyniki wszystkich działań placówki na rzecz rozwoju intelektualnego i osobowościowego uczniów, takich jak:

  • diagnoza wstępna uczniów, którzy w roku szkolnym 2016/2017 rozpoczęli kształcenie w szkole (rozpoznanie potrzeb, zainteresowań i możliwości edukacyjnych);
  • analiza efektów kształcenia uczniów na poszczególnych etapach nauki w szkole;
  • zajęcia pozalekcyjne: rodzaj zajęć pozalekcyjnych realizowanych w szkole, kryteria doboru tych zajęć (badanie potrzeb uczniów i rodziców oraz możliwości szkoły), wpływ zajęć pozalekcyjnych na rozwój i osiągnięcia ucznia (wymaga określenia kryteriów, jakie będą brane pod uwagę podczas badania efektów zajęć pozalekcyjnych);
  • praca z uczniem zdolnym: oferta edukacyjna placówki dla tej grupy uczniów, ilu uczniów z niej korzysta, efekty pracy z uczniem uzdolnionym; jednym z kryteriów oceny tych działań mogą być sukcesy uczniów w konkursach i olimpiadach na różnych szczeblach (efekty tych dział...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy