Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

24 maja 2018

NR 73 (Maj 2017)

Nowe statuty szkół wyzwaniem w nadchodzącym roku szkolnym

0 214

Rok szkolny 2016/2017 wkracza w swoją decydującą fazę, a zatem należy pomyśleć o przygotowaniu jednoznacznych zasad funkcjonowania w kolejnym roku szkolnym. A będzie to przecież rok niełatwy,  gdyż będzie pierwszym w tzw. okresie przejściowym.

Po uporaniu się z niezbędnymi decyzjami kadrowymi należy pomyśleć o przygotowaniu najważniejszego dokumentu szkoły, jakim jest jej statut. Zapisy prawne expressis verbis stanowią, iż nowe statuty dla nowo tworzonych szkół powinny być nadane przez organy prowadzące dane szkoły – gdyż będą one pierwszymi statutami tych szkół w nowej strukturze oświatowej1. Jednak art. 88 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe2 sugeruje, że ten zapis dotyczy szkół publicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny. Jednocześnie należy pamiętać również o zapisach art. 322 ust. 4 ustawy wprowadzającej przepisy Prawa oświatowego3. Sugestia tam zawarta jest jednoznaczna i ze wszech miar słuszna − nie można się przecież łudzić, iż organ prowadzący (zamiast dyrektora) doskonale opisze prawidłowo chociażby szczegółowe postępowanie nauczycieli w zakresie oceniania wewnątrzszkolnego czy też pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej w oparciu o nowe zasady prawne. Dyrektorzy muszą to zrobić sami, aby później nie narzekać na niewłaściwe zapisy lub złą wolę urzędników. O swoje sprawy muszą zadbać sami, bez oglądania się na innych. Z tego też względu dopiero szczegółowo opracowany, wręcz gotowy do przyjęcia projekt statutu należy przedłożyć do zatwierdzenia odpowiedniemu organowi.

Prawdą jest również, że dyrektorzy mają na to trochę czasu i nie muszą pracować w pośpiechu. Wynika to z faktu, że ten sam art. 322 ustawy wprowadzającej stanowi, że dotychczasowe statuty przedszkoli, szkół podstawowych, szkół specjalnych przysposabiających do pracy i szkół policealnych zachowują swoją moc do dnia wejścia w życie statutów wydanych na podstawie ustawy Prawo oświatowe, jednak nie dłużej jednak niż do dnia 30 listopada 2017 r. Podobnie dotychczasowe statuty liceów ogólnokształcących i techników zachowują swoją moc do dnia wejścia w życie statutów wydanych na podstawie ustawy Prawo oświatowe, nie dłużej jednak niż do dnia 30 listopada 2019 roku. Jednak obecnie w przepisach prawnych nie ma szczegółowych wytycznych dotyczących tego, jak powinna wyglądać prawidłowa procedura uchwalania statutów dla szkół tworzonych w oparciu o regulacje wprowadzające nowy system oświatowy. Z dostępnych interpretacji prawnych wynika, że nowo tworzone (od dnia 1 września 2017 roku) szkoły powinny same uchwalić swoje statuty do dnia 30 listopada 2017 roku. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że w obecnym kształcie przepisy prawne nie nakładają obowiązku przedkładania organom prowadzącym statutów szkół ujmowanych w uchwale w sprawie projektu dostosowania sieci szkół podstawowych i gimnazjów do nowego ustroju szkolnego wprowadzonego ustawą Prawo oświatowe. Warto jednak dodać, że poprzednie wersje powołanej ustawy zakładały taki wymóg. Dlatego też lepiej być przygotowanym na każdą ewentualność i niezwłocznie przystąpić do prac nad nowym statutem.

Pierwszym działaniem w toku prac nad nowym statutem jest dokładna analiza (a nie tylko przeczytanie) aktualnego stanu prawnego dotyczącego funkcjonowania szkoły w nowej rzeczywistości oświatowej.

Do podstawowych, ale nie jedynych, aktów prawnych, jakie należy poddać takiej analizie, należą:

  • ustawa z dania 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2016 r., poz. 1943) po zmianach z dnia 14 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 60),
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 59),
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 60),
  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2016 r., poz. 1379) po zmianach z dnia 14 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 60),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 2015 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 843),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2015 r., poz. 1113),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2013 r. Nr 85, poz. 535),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z dnia 31 marca 2017 r., poz. 703),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z dnia 27 marca 2017 r., poz. 649),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie oddziałów i szkół sportowych oraz oddziałów i szkół mistrzostwa sportowego (Dz. U. z dnia 29 marca 2017 r., poz. 671).

Zgodnie z obowiązującymi obecnie podstawowymi założeniami organizacyjnymi szkoły podstawową jednostką organizacyjną szkoły jest oddział, a nie klasa, jak to było poprzednio. Konsekwencją takiego zapisu jest kolejny, który stanowi, iż oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca. Mówi się więc o wychowawcy oddziału, a nie o wychowawcy klasy – jak to było wcześniej. I dalej, w celu zapewnienia ciągłości i skuteczności pracy wychowawczej nauczyciel wychowawca opiekuje się danym oddziałem w ciągu całego etapu edukacyjnego – i to jest nowość, którą należy bezwzględnie umieścić w nowych zapisach statutowych. Utrzymane zostały ważne zapisy organizacyjne stanowiące, że w szkole, która liczy co najmniej 12 oddziałów, tworzy się stanowisko wicedyrektora. Jednak dyrektor szkoły, oczywiście za zgodą organu prowadzącego szkołę, może tworzyć dodatkowe stanowiska wicedyrektorów lub inne stanowiska kierownicze. Stanowiska te powinny być również precyzyjnie opisane w nowym statucie szkoły. Jeśli natomiast chodzi o sam statut, to przepisy ustawy Prawo oświatowe jednoznacznie regulują jego zawartość.

W obecnym stanie prawnym prawidłowo skonstruowany statut szkoły powinien zawierać następujące elementy:

  • Nazwa i typ szkoły oraz jej siedziba, a w przypadku gdy szkoła wchodzi w skład zespołu szkół – także nazwa tego zespołu.
  • Imię szkoły, o ile zostało nadane.
  • Nazwa i siedziba organu prowadzącego szkołę.
  • Cele i zadania szkoły wynikające z przepisów prawa oraz sposób ich wykonywania, w tym w zakresie: udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, organizowania opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi, umożliwiania uczniom podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowe  i religijnej, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa oraz zasad promocji i ochrony zdrowia. W przypadku szkół przeznaczonych dla dzieci i młodzieży muszą one koniecznie uwzględniać założenia programu wychowawczo-profilaktycznego4, który powinien obejmować:
    – treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów,
    –treści i działania o charakterze profilaktycznym dostosowane do potrzeb rozwojowych uczniów, przygotowane w oparciu o przeprowadzoną diagnozę potrzeb i problemów występujących w danej społeczności szkolnej, skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców.
  • Organy szkoły oraz ich szczegółowe kompetencje, a także szczegółowe warunki współdziałania organów szkoły oraz sposób czy też procedura rozwiązywania sporów między nimi, zwłaszcza sporów kompetencyjnych. Jednym z takich organów są tzw. zespoły nauczycielskie, które dyrektor może tworzyć w zależności od potrzeb szkoły wynikających z jej zadań statutowych, potrzeb programowych lub innych uwarunkowań, w jakich funkcjonuje szkoła. Pracą takiego zespołu zawsze kieruje jego przewodniczący, powoływany przez dyrektora szkoły na wniosek tego zespołu. Przewodniczący zespołu może powoływać do realizacji określonego zadania lub zadań zespołu innych nauczycieli, specjalistów i pracowników, odpowiednio szkoły lub przedszkola, oraz osoby niebędące pracownikami tej szkoły. Zespół ten określa plan pracy i zadania do realizacji w danym roku szkolnym. Natomiast podsumowanie pracy zespołu nauczycieli odbywa się podczas ostatniego w danym roku szkolnym zebrania rady pedagogicznej5.
  • Organizacja pracy szkoły6, w tym organizacja oddziałów sportowych, mistrzostwa sportowego7, dwujęzycznych, integracyjnych, specjalnych, z uwzględnieniem organizacji nauczania i oceniania w tych klasach, organizacja wczesnego wspomagania rozwoju dzieci, jeżeli szkoła takie wspomaganie prowadzi, a także zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, jeśli szkoła takie zajęcia prowadzi.
  • Zakres zadań nauczycieli, w tym zadania nauczyciela wychowawcy i nauczyciela bibliotekarza, oraz innych pracowników szkoły, w tym także zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę8, a także sposób i formy wykonywania tych zadań dostosowane do wieku i potrzeb uczniów oraz warunków środowiskowych szkoły.
  • Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego uczniów – w tym przypadku należy bezwzględnie kierować się wskazaniami ustawowymi9 oraz wytycznymi zawartymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych10. Należy zwrócić uwagę na fakt, że nie funkcjonuje już określenie wewnątrzszkolny system oceniania czy też przedmiotowy system oceniania, tylko − warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego. Wynika to stąd, że system jest jeden w całym kraju, ustalony ustawowo.
  • Prawa i obowiązki uczniów, w tym przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły, a także tryb składania skarg w przypadku naruszenia praw ucznia, z tym że wspomniane obowiązki ucznia określa się w statucie szkoły, z uwzględnieniem obowiązków w zakresie:
    – właściwego zachowania podczas zajęć edukacyjnych,
    – usprawiedliwiania w określonym terminie i formie nieobecności na zajęciach edukacyjnych,
    –przestrzegania zasad ubierania się uczniów na terenie szkoły lub noszenia na terenie szkoły jednolitego stroju – w przypadku jego wprowadzenia (art. 100 uPO),
    – przestrzegania warunków wnoszenia i korzystania z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły,
    – właściwego zachowania wobec nauczycieli i innych pracowników szkoły oraz pozostałych uczniów.
  • Rodzaje nagród i warunki ich przyznawania uczniom oraz tryb wnoszenia zastrzeżeń do przyznanej nagrody.
  • Rodzaje kar stosowanych wobec uczniów oraz tryb odwoływania się od kary.
  • Przypadki, w których dyrektor szkoły podstawowej może wystąpić do kuratora oświaty z wnioskiem o przeniesienie ucznia do innej szkoły.
  • Sposób organizacji i realizacji działań w zakresie wolontariatu11.
  • Formy opieki i pomocy uczniom, którym z przyczyn rozwojowych, rodzinnych lub losowych jest potrzebna pomoc i wsparcie.
  • Organizacja biblioteki szkolnej oraz warunki i zakres współpracy biblioteki szkolnej z uczniami, nauczycielami i rodzicami oraz innymi bibliotekami.
  • Organizacja świetlicy, z uwzględnieniem warunków wszechstronnego rozwoju ucznia.
  • Warunki stosowania sztandaru szkoły, godła szkoły oraz ceremoniału szkolnego, o ile zostały ustanowione.
  • Organizacja współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży.
  • Organizacja i formy współdziałania szkoły z rodzicami w zakresie nauczania, wychowania, opieki i profilaktyki.
  • Organizacja współdziałania ze stowarzyszeniami lub innymi organizacjami w zakresie działalności innowacyjnej.

W przypadku szkół dla dorosłych statut musi ponadto określać zasady uczęszczania na wybrane zajęcia edukacyjne przez osoby przygotowujące się do egzaminów eksternistycznych.

Pracując nad statutem szkoły, należy pamiętać o różnych formach działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły, które również powinny być dobrze opisane. Zalicza się do nich:

  • obowiązkowe zajęcia edukacyjne, do których zaliczane są zajęcia edukacyjne z zakresu kształcenia ogólnego i z zakresu kształcenia w zawodzie, w tym praktyczna nauka zawodu;
  • dodatkowe zajęcia edukacyjne, do których zaliczane są takie zajęcia jak:
    – zajęcia z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych,
    – zajęcia, dla których nie została ustalona podstawa programowa, lecz program nauczania tych zajęć został włączony do szkolnego zestawu programów nauczania;
  • zajęcia rewalidacyjne dla uczniów niepełnosprawnych;
  • zajęcia prowadzone w ramach kwalifikacyjnych kursów zawodowych;
  • zajęcia prowadzone w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
  • zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, w szczególności w celu kształtowania ich aktywności i kreatywności;
  • zajęcia z zakresu doradztwa zawodowego.

Ponieważ w szkole obowiązkowe zajęcia edukacyjne mogą być realizowane w oddziałach, w grupie oddziałowej, grupie międzyoddziałowej, grupie międzyklasowej lub grupie międzyszkolnej, to w statucie ta kwestia musi być szczegółowo doprecyzowana. Warto wspomnieć chociażby o sytuacji, w której w szkole podstawowej jest organizowane nauczanie w klasach łączonych, a mianowicie:

  1. obowiązkowe zajęcia edukacyjne w klasie I, z wyjątkiem edukacji muzycznej, edukacji plastycznej i wychowania fizycznego, prowadzi się bez łączenia tych klas z innymi klasami,
  2. obowiązkowe zajęcia edukacyjne w klasie VIII, z wyjątkiem muzyki, plastyki, techniki i wychowania fizycznego, prowadzi się bez łączenia tych klas z innymi klasami,
  3. w klasach II–VII co najmniej połowę wymiaru godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, z wyjątkiem zajęć wymienionych w punktach 1 i 2, prowadzi się w klasach rozłącznych.

Niebagatelną sprawą jest również kwestia ubierania się uczniów na terenie szkoły. Statut musi być w tych kwestiach wyjątkowo precyzyjny. Prawo bowiem stanowi, że dyrektor szkoły podstawowej lub szkoły ponadpodstawowej może z własnej inicjatywy lub też na wniosek rady szkoły, rady rodziców, rady pedagogicznej lub samorządu uczniowskiego, za zgodą odpowiednio rady rodziców i rady pedagogicznej oraz w przypadku gdy z inicjatywą wystąpił dyrektor szkoły lub wniosku złożonego przez inny podmiot niż samorząd uczniowski – także po uzyskaniu opinii samorządu uczniowskiego, wprowadzić obowiązek noszenia przez uczniów na terenie szkoły jednolitego stroju. Wniosek taki dyrektor szkoły rozpatruje w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące. Gdy takie rozwiązanie zostanie przyjęte (co ma swoje poważne uzasadnienie społeczne), to musi być określony konkretny wzór takiego stroju, aby nie było tutaj żadnych niedomówień mogących wywoływać niepotrzebną nadinterpretację. Taki wzór jednolitego stroju ustala dyrektor szkoły w uzgodnieniu z radą rodziców i po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej oraz oczywiście samych zainteresowanych, czyli samorządu uczniowskiego. Jednak warto zauważyć, że dyrektor szkoły, w której wprowadzono obowiązek noszenia przez uczniów jednolitego stroju, może w uzgodnieniu z radą rodziców i po zasięg-
nięciu opinii rady pedagogicznej określić sytuacje, w których przebywanie ucznia na terenie szkoły nie wymaga noszenia przez niego jednolitego stroju. Myli się jednak ten, kto uważa, że niewprowadzenie w szkole takiego jednolitego stroju pozwala na nieograniczoną swobodę w ubieraniu się uczniów. Otóż w tych szkołach, w których nie wprowadzono obowiązku noszenia przez uczniów jednolitego stroju, statut szkoły musi jednoznacznie określić zasady ubierania się uczniów na terenie szkoły. Przyjęte w ten sposób zasady muszą być respektowane przez wszystkich. Jest to jeden z podstawowych obowiązków uczniów. Koniec więc z „rewią mody w szkołach”.

Bardzo wyraźnie są również sprecyzowane wymagania w stosunku do szkoły, które w konsekwencji wymuszają wprowadzenie odpowiednich zapisów w statutach szkół i placówek. Wymagania te stanowią, że szkoła w zakresie realizacji zadań statutowych ma obowiązek zapewnienia uczniom korzystania z:

  • pomieszczeń do nauki z niezbędnym wyposażeniem12,
  • biblioteki,
  • świetlicy – w przypadku szkoły podstawowej i szkoły prowadzącej kształcenie specjalne,
  • gabinetu profilaktyki zdrowotnej spełniającego szczegółowe wymagania, o których mowa w odrębnych przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy o działalności leczniczej13, oraz wyposażonego w odpowiedni sprzęt, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 31d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w części dotyczącej warunków realizacji świadczeń gwarantowanych pielęgniarki lub higienistki szkolnej14,
  • zespołu urządzeń sportowych i rekreacyjnych,
  • pomieszczeń sanitarnohigienicznych i szatni.

Ponieważ biblioteka szkolna ma do spełnienia bardzo ważne zadania, ustawowo został określony niezbędny zakres tych zadań. I tak organizacja biblioteki w szkole powinna uwzględniać możliwość:

  • gromadzenia i udostępniania podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych oraz innych materiałów bibliotecznych, zgodnie z art. 22aj ustawy o systemie oświaty15,
  • tworzenia warunków do efektywnego posługiwania się technologiami informacyjno-komunikacyjnymi,
  • ro...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy