Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z rodzicami

9 września 2021

NR 113 (Wrzesień 2021)

Obowiązki szkoły względem rodziców związane z rozpoczęciem nowego roku szkolnego

6

Rodzice muszą otrzymać od dyrektora i nauczycieli jasny przekaz dotyczący szkolnych regulacji, a także oczekiwań względem nich, co w efekcie wpłynie na dobrą komunikację i atmosferę wzajemnego zrozumienia.

Początek roku szkolnego to nie tylko czas planowania pracy szkoły w kontekście wypełniania jej zadań statutowych, ale też ustalenia zasad współpracy z rodzicami, w tym przede wszystkim sposobu wywiązywania się obu stron z obowiązków określonych przepisami prawa. Ważnym zadaniem dyrektora jest dokonanie selekcji norm prawnych zobowiązujących szkołę do podjęcia określonych działań względem uczniów i rodziców oraz wskazujących niezbędną dokumentację, która powinna być corocznie na ich rzecz tworzona lub aktualizowana. Duże rozproszenie przepisów prawa oświatowego w stosownych ustawach i rozporządzeniach nie ułatwia jednak zadania.

POLECAMY

Spróbujemy więc opisać, jakie działania względem rodziców w związku z rozpoczęciem nowego roku szkolnego powinien podjąć dyrektor szkoły, aby wywiązać się z obowiązków zawartych w stosownych aktach prawa.

Osiągnięcie porozumienia z radą rodziców w sprawie programu wychowawczo-profilaktycznego

Zacznijmy od dokumentu, na który rodzice uczniów mają największy wpływ, czyli programu wychowawczo-profilaktycznego, zawierającego treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz o charakterze profilaktycznym – skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców.

Coroczne uchwalanie programu wychowawczo-profilaktycznego należy do kompetencji stanowiących rady rodziców, jednak w świetle art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe musi wcześniej dojść do porozumienia z radą pedagogiczną, a co za tym idzie – pełnej współpracy. Od roku szkolnego 2019/2020 szkoła ma obowiązek opracowywania programu na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe diagnozy dokonuje dyrektor albo upoważniony przez niego pracownik szkoły.

Jeżeli współpraca pomiędzy radą pedagogiczną a radą rodziców nie zakończy się porozumieniem w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego, program wychowawczo-profilaktyczny ustala dyrektor szkoły w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny. Program ustalony przez dyrektora szkoły obowiązuje do czasu uchwalenia programu przez radę rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną.

Uchwalony przez radę rodziców lub ustalony przez dyrektora szkoły program wychowawczo-profilaktyczny powinien być niezwłocznie udostępniony wszystkim rodzicom do wglądu. Dobrą praktyką jest umieszczanie go na stronie internetowej szkoły.

Uzyskanie opinii rady rodziców

Dyrektor szkoły nie może zapomnieć o konieczności zasięgnięcia (we wrześniu, a w niektórych przypadkach nawet wcześniej) opinii rady rodziców w sprawach związanych z organizacją nowego roku szkolnego. 

Poniżej zestawienie kompetencji opiniodawczych rady rodziców (z przytoczeniem podstawy prawnej), które wymagają podjęcia stosownych uchwał na początku roku szkolnego lub przed jego rozpoczęciem.

Opiniowanie podręczników, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych – art. 22ab ustawy o systemie oświaty.

Przed ustaleniem zestawu podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujących we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy lata szkolne oraz materiałów ćwiczeniowych obowiązujących w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym, dyrektor musi zasięgnąć opinii rady rodziców. W tym przypadku niezbędna jest także opinia rady pedagogicznej.

Opiniowanie dodatkowych zajęć edukacyjnych – art. 109 ustawy Prawo oświatowe.

Jedną z form działalności dydaktyczno-wychowawczej szkoły są dodatkowe zajęcia edukacyjne, do których zalicza się:

  • zajęcia z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych,
  • zajęcia, co do których nie została ustalona podstawa programowa, lecz program ich nauczania został włączony do szkolnego zestawu programów nauczania.

Organizacja przez dyrektora powyższych zajęć wymaga zasięgnięcia opinii rady rodziców i rady pedagogicznej.

Opiniowanie dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych – § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego.

Dyrektor, biorąc pod uwagę warunki lokalowe i możliwości organizacyjne szkoły, może w danym roku szkolnym ustalić dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w wymiarze:

  • dla szkół podstawowych – do 8 dni,
  • dla liceów ogólnokształcących i techników –
  • do 10 dni,
  • dla branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, szkół policealnych i centrów kształcenia zawodowego – do 6 dni,
  • dla szkół specjalnych przysposabiających do pracy – do 4 dni.

Powinien to uczynić po zasięgnięciu opinii rady szkoły, a gdy rada nie została powołana – rady pedagogicznej, a także rady rodziców i samorządu uczniowskiego. Należy pamiętać, że dyrektor ma obowiązek poinformowania nauczycieli, uczniów oraz ich rodziców o ustalonych dodatkowych dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w terminie do 30 września.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady szkoły, a w przypadku szkoły, w której rada nie została powołana – rady pedagogicznej, rady rodziców i samorządu uczniowskiego, za zgodą organu prowadzącego może ustalić inne dodatkowe dni wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, pod warunkiem zrealizowania zajęć przypadających w te dni w wyznaczone soboty.

Opiniowanie podjęcia działalności w szkole przez stowarzyszenie lub inną organizację – art. 86 ustawy Prawo oświatowe.

W szkole mogą działać, z wyjątkiem partii i organizacji politycznych, stowarzyszenia i inne organizacje, a w szczególności organizacje harcerskie, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły.

Zanim dyrektor wyda zgodę na podjęcie takiej działalności, powinien uzyskać pozytywną opinię rady rodziców.

Opiniowanie propozycji zajęć wychowania fizycznego do wyboru przez uczniów – § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 czerwca 2017 r. w sprawie dopuszczalnych form realizacji obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego.

Obowiązkowe zajęcia wychowania fizycznego dla uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych i uczniów szkół ponadpodstawowych są realizowane w formie:

  • zajęć klasowo-lekcyjnych,
  • zajęć do wyboru przez uczniów: sportowych, rekreacyjno-zdrowotnych, tanecznych lub aktywnej turystyki, które mogą być prowadzone przez nauczyciela wychowania fizycznego innego niż nauczyciel prowadzący zajęcia klasowo-lekcyjne.

Uwzględniając:

  • potrzeby zdrowotne uczniów, ich zainteresowania oraz osiągnięcia w danym sporcie lub aktywności fizycznej,
  • uwarunkowania lokalne,
  • miejsce zamieszkania uczniów,
  • tradycje sportowe środowiska lub szkoły,
  • możliwości kadrowe,
  • dyrektor szkoły przygotowuje propozycję zajęć do wyboru po uzgodnieniu z organem prowadzącym oraz po zaopiniowaniu przez radę pedagogiczną i radę rodziców.

Opiniowanie wprowadzenia przedmiotów realizowanych w zakresie rozszerzonym – załącznik nr 4 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół.

Dyrektor liceum ogólnokształcącego, po zasięgnięciu opinii rady liceum, a jeżeli rada liceum nie została powołana – rady pedagogicznej, rady rodziców i samorządu uczniowskiego, uwzględniając zainteresowania uczniów oraz możliwości organizacyjne, kadrowe i finansowe liceum, ustala przedmioty realizowane w zakresie rozszerzonym, spośród których uczeń wybiera dwa albo trzy.

Poinformowanie o wymaganiach edukacyjnych i zasadach oceniania

Rodzice mają prawo do rzetelnej i wyczerpującej informacji na temat sposobu oceniania osiągnięć dydaktyczno-wychowawczych uczniów. Ustawa o systemie oświaty nakłada na nauczycieli obowiązki, z których muszą wywiązać się na początku roku szkolnego. Są to w szczególności:

  • poinformowanie uczniów oraz ich rodziców o:
  • wymaganiach edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania,
  • sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów,
  • warunkach i trybie otrzymania wyższej niż
  • przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych;
  • poinformowanie przez wychowawcę uczniów oraz ich rodziców o:
    • warunkach i sposobie oraz kryteriach oceniania zachowania,
    • warunkach i trybie otrzymania wyższej niż
  • przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania.

Powyższe informacje należy przekazać uczniom na pierwszych lekcjach, a rodzicom – na pierwszych zebraniach. Niezależnie od tego, niezbędne jest umieszczanie stosownych dokumentów, w szczególności statutu, na stronie internetowej szkoły.

Przekazanie informacji o obowiązku złożenia deklaracji związanej z egzaminem zewnętrznym

Ustawa o systemie oświaty nakłada obowiązki także na rodziców, jednak trudno byłoby oczekiwać od nich gruntownej znajomości przepisów prawa. Zadaniem szkoły jest więc ich wskazywanie, a nawet egzekwowanie. Szczególnie istotne są obowiązki związane z egzaminami zewnętrznymi. Na pierwszych zebraniach należy przekazać rodzicom klas VIII, że nie później niż do 30 września powinni złożyć do dyrektora szkoły pisemną deklarację:

  • wskazującą język obcy nowożytny, z którego uczeń
  • lub słuchacz przystąpi do egzaminu ósmoklasisty,
  • informującą o zamiarze przystąpienia do egzaminu
  • ósmoklasisty z matematyki w języku danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języku regionalnym.

Należy zaznaczyć, że w obecnym brzmieniu ustawa o systemie oświaty zakłada także przeprowadzenie egzaminu z jednego przedmiotu do wyboru spośród takich jak: biologia, chemia, fizyka, geografia albo historia. 

Egzamin ten po raz pierwszy miał się odbyć w 2022 roku, jednak resort edukacji i nauki złożył do Marszałka Sejmu projekt zmian w ustawie, którego efektem będzie rezygnacja z przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty z czwartego przedmiotu obowiązkowego. Jak argumentuje ministerstwo: „Rezygnacja ta wynika przede wszystkim z postulatów zgłaszanych do Ministerstwa Edukacji i Nauki przez środowiska nauczycieli i rodziców, którzy wyrażali obawy, że egzamin ósmoklasisty z czwartego przedmiotu do wyboru powoduje konieczność skupienia się ucznia na jednym (wybranym) przedmiocie kosztem przedmiotów pozostałych”.

Wstępną deklarację przystąpienia do egzaminu maturalnego są zobowiązani złożyć do dyrektora macierzystej szkoły ci uczniowie, którzy zamierzają przystąpić do egzaminu maturalnego bezpośrednio po ukończeniu szkoły. Terminy określane są corocznie w „Informacji o sposobie organizacji i przeprowadzania egzaminu maturalnego”, tworzonej we współpracy Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z okręgowymi komisjami egzaminacyjnymi.

Przyjęcie oświadczeń woli dotyczących nauki religii i etyki oraz rezygnacji z zajęć wychowania do życia w rodzinie

W związku z pojawieniem się w szkole nowych uczniów należy zebrać od rodziców informacje na temat woli 
uczestniczenia w lekcjach religii i etyki. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, w publicznych szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych organizuje się naukę religii i etyki na życzenie rodziców, przy czym po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii i etyki decydują uczniowie.

Oświadczenie, w którym rodzice (albo pełnoletni uczniowie) wyrażają życzenie uczestniczenia w lekcjach religii lub etyki, powinno mieć formę pisemną i nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione.

Na uwagę zasługuje forma przyjmowania oświadczeń. Jeżeli szkoła przygotowuje gotowe do wypełnienia formularze, to nie można oczekiwać od rodziców zaznaczania w nich „nieuczestniczenia w lekcjach religii lub etyki”, ponieważ nie mają oni obowiązku składania deklaracji o nieuczestniczeniu ich dziecka w omawianych zajęciach.

Rezygnacja z uczestniczenia w zajęciach religii lub etyki może nastąpić w każdym czasie i traktowana jest jako zmiana oświadczenia. Oczywiście, należy tego dokonać także w formie pisemnej. W przypadku rezygnacji ucznia z zajęć nie ustala mu się ocen śródrocznych i rocznych, a w dokumentacji przebiegu nauczania nie dokonuje się żadnych wpisów. Niedopuszczalne są sytuacje, w których szkoła wymaga uzasadnienia rezygnacji z lekcji religii lub etyki albo w jakikolwiek inny sposób utrudnia wypisanie się ucznia z zajęć.

Organizację zajęć wychowania do życia w rodzinie reguluje z kolei rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 1999 r. w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, o zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, o wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji, zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Zgodnie z nim uczeń niepełnoletni nie bierze udziału w zajęciach, jeżeli jego rodzice (albo uczeń pełnoletni) zgłoszą dyrektorowi szkoły pisemną rezygnację. 

Zgodnie z § 5 rozporządzenia w każdym roku szkolnym przed przystąpieniem do realizacji zajęć nauczyciel prowadzący zajęcia wraz z wychowawcą klasy przeprowadza co najmniej jedno spotkanie informacyjne z rodzicami uczniów niepełnoletnich oraz z uczniami pełnoletnimi – nauczyciel jest zobowiązany do przedstawienia im pełnej informacji o celach i treściach realizowanego programu nauczania, podręcznikach szkolnych oraz środkach dydaktycznych. Za przeprowadzenie spotkań odpowiedzialny jest dyrektor szkoły.

Organizacja opieki zdrowotnej nad uczniami – obowiązek informacyjny dyrektora szkoły

Wraz z początkiem roku szkolnego 2019/2020 w szkołach zaczęła obowiązywać nowa ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami. Reguluje ona sposób realizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami, promocji zdrowia oraz opieki stomatologicznej, które sprawują pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna oraz lekarz stomatolog. Przepisy ustawy nakładają na dyrektora określone obowiązki, z których musi się wywiązać wobec rodziców uczniów albo pełnoletnich uczniów po rozpoczęciu każdego roku szkolnego.

Profilaktyczna opieka zdrowotna nad uczniami oraz opieka stomatologiczna w zakresie świadczeń ogólno­stomatologicznych dla dzieci i młodzieży do ukończenia 18. roku życia jest sprawowana w przypadku braku sprzeciwu rodziców albo pełnoletnich uczniów. Zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy rodzice na pierwszym zebraniu rodziców oraz pełnoletni uczniowie na pierwszych zajęciach z wychowawcą w roku szkolnym powinni uzyskać informację o zakresie opieki zdrowotnej oraz o prawie do wyrażenia sprzeciwu złożonego w formie pisemnej do świadczeniodawcy realizującego opiekę. Informację tę należy ponadto umieścić w miejscu ogólnodostępnym w szkole.

Warto zauważyć, że dokumentacja medyczna związana ze sprawowaniem opieki zdrowotnej nad uczniami, w tym także sprzeciw oraz zgoda na profilaktyczne świadczenia stomatologiczne dla dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest przechowywana przez:
pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania albo higienistkę szkolną w gabinecie profilaktyki zdrowotnej w szkole albo miejscu udzielania świadczeń przez świadczeniodawcę przez okres pobierania przez ucznia nauki w danej szkole,
lekarza dentystę.

Absolutnie niewłaściwą praktyką jest pośredniczenie nauczycieli czy innych pracowników szkoły w przekazywaniu tej dokumentacji pielęgniarce szkolnej, gdyż stanowiłoby to naruszenie przepisów ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych (RODO), chyba że podmiot medyczny realizujący usługę w zakresie opieki zdrowotnej nad uczniami spisałby ze szkołą odpowiednią umowę powierzenia przetwarzania danych.

Opieka nad uczniem przewlekle chorym lub niepełnosprawnym w szkole jest realizowana przez pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania albo higienistkę szkolną. W celu zapewnienia właściwej opieki niezbędna jest jej współpraca z rodzicami, dyrektorem i pracownikami szkoły, która powinna obejmować wspólne określenie sposobu opieki nad uczniem dostosowanego do jego stanu zdrowia, w sytuacji konieczności podawania leków oraz wykonywania innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole.

Niezbędne jest zatem zorganizowanie spotkania, podczas którego wypracuje się formy takiej współpracy. Dyrektor powinien także zadbać o pozyskanie pisemnej zgody rodziców na podawanie przez pracowników szkoły leków lub wykonywanie innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole.

Pozyskanie i aktualizacja zgód na przetwarzanie danych osobowych oraz spełnienie obowiązku informacyjnego

Wraz z początkiem nowego roku szkolnego szkoła zaczyna przetwarzać dane osobowe nowych uczniów. Podstawą do tego są przepisy prawa, istnieją jednak obszary przetwarzania, których podstawą może być wyłącznie zgoda rodziców. Tak jest w przypadku publikacji zdjęć uczniów na stronach internetowych szkół. Zgody na przetwarzanie wizerunku ucznia nie powinny obejmować zbyt długiego okresu. Jeżeli jednak pozyskuje się zgodę np. na czas pobierania nauki w danej szkole, należy corocznie przypominać rodzicom o obowiązywaniu takiej zgody oraz o prawie do jej wycofania w dowolnym momencie. Uniknie się w ten sposób nieporozumień i ewentualnych konfliktów wynikających z niepożądanej przez rodziców lub uczniów publikacji zdjęć.

Zgoda udzielona przez rodziców jest wciąż obowiązująca po osiągnięciu przez ucznia pełnoletności, jednak uczeń ma prawo ją wycofać.

Z przetwarzaniem danych osobowych nieodłącznie związany jest obowiązek informacyjny wobec osób, których dane są przetwarzane, albo ich przedstawicieli ustawowych. Rodzice nowych uczniów powinni otrzymać stosowną klauzulę informującą ich w szczególności o zakresie przetwarzanych danych, celach i okresie przetwarzania, podmiotach, którym dane będą udostępniane, oraz przysługujących im prawach. Klauzulę można przesłać rodzicom za pośrednictwem przyjętych w szkole narzędzi do komunikowania się na odległość, np. dziennika elektronicznego. Praktycznym rozwiązaniem jest umieszczenie klauzuli na stronie internetowej szkoły, gdyż umożliwi to rodzicom dostęp do niej w dowolnym czasie.

Ustalenie praw rodzicielskich

W przypadku pojawienia się nowych uczniów w szkole ważnym zadaniem...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy