Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

18 marca 2021

NR 110 (Marzec 2021)

Czas pracy nauczyciela

0 6274

Z powodu pandemii COVID-19 szkoły funkcjonują w ograniczonym zakresie, który wciąż się zmienia. Jednak jakiekolwiek obowiązują czy będą obowiązywały modele nauczania, w każdym przypadku obowiązkiem dyrektora jest przyjęcie procedur bezpieczeństwa wymaganych przez wytyczne przeciwepidemiczne ministra właściwego do spraw zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Egzekwowanie stosowania się przez uczniów do tych wytycznych należy m.in. do nauczycieli, w tym nauczycieli dyżurujących na przerwach. Pojawia się więc pytanie, czy nauczyciel może odmówić wykonywania tego typu dodatkowych obowiązków, czy też są one nierozłącznie związane z zajmowanym przez niego stanowiskiem pracy.

Aby odpowiedzieć na postawione na wstępie pytanie, należy przede wszystkim przybliżyć zasady, które regulują czas pracy nauczyciela. 

POLECAMY

Czas pracy nauczyciela

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że często spotykanym błędem jest utożsamianie czasu pracy nauczyciela wyłącznie z godzinami pensum, czyli wymiarem zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, gdyż na tygodniowy czas pracy pedagoga składają się wszystkie czynności wymienione w art. 42 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
Zgodnie z ust. 1 tej regulacji czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. Daje to oczywiście 8 godzin codziennie w pięciodniowym tygodniu pracy, ale – co istotne – Karta Nauczyciela ogranicza się wyłącznie do określenia tygodniowej normy czasu pracy nauczyciela, a więc mamy tu do czynienia z regulacją znacząco różną od tej znajdującej się w art. 129 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – zgodnie z tym zapisem czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.
Karta Nauczyciela nie określa dobowej normy czasu pracy, a jedynie tygodniową, a dodatkowo nie wprowadza 4-miesięcznego okresu rozliczeniowego. Nauczyciel może zatem pracować w danym dniu powyżej 8 godzin, pod warunkiem jednak, że ogólna tygodniowa norma czasu pracy zostanie zachowana. Jest to szczególnie istotne wówczas, gdy przykładowo nauczyciel poza godzinami pensum ma obowiązek przeprowadzenia konsultacji z rodzicami czy też uczestniczy w posiedzeniu rady pedagogicznej. Posiedzenia takie nie mogą odbywać się w czasie godzin pensum, ale odbywają się w ramach pozostałych zadań wykonywanych w czasie pracy nauczyciela. 
O tym natomiast, jakie zadania składają się na ten czas pracy, decydują postanowienia Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 42 ust. 2 KN w ramach 40-godzinnego tygodnia pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

  • zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7,
  • inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów,
  • zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

Zajęć wykonywanych w ramach pensum dotyczy jedynie pierwszy z tych punktów, a wymiar pensum nauczycielskiego określony jest w tabeli zawartej w ust. 3 lub też ustalany zgodnie z ust. 7 cytowanej regulacji. 
Tabela wskazuje wymiar godzin pensum w poszczególnych typach szkół lub też w odniesieniu do określonych stanowisk. Przykładowo, wymiar 18 godzin pensum dotyczy nauczycieli przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, szkół specjalnych, liceów ogólnokształcących.
Regulacja art. 42 ust. 7 KN stanowi z kolei upoważnienie dla organu prowadzącego do określenia wymiaru godzin pensum we wskazanych w tym przepisie przypadkach. Zgodnie z tą regulacją organ prowadzący określa bowiem:

  • zasady rozliczania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli, dla których ustalony plan zajęć jest różny w poszczególnych okresach roku szkolnego,
  • zasady udzielania i rozmiar obniżek wymiaru pensum, o których mowa w ust. 6 (obniżki należne dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole), oraz przyznaje zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć.

Organ prowadzący określa również tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, czyli wymiar pensum, dla:

  • nauczycieli szkół niewymienionych w tabeli zawartej w ust. 3, nauczycieli prowadzących kształcenie w formie zaocznej, nauczycieli kolegiów pracowników służb społecznych, nauczycieli kształcenia na odległość, bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych oraz zasady zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształceniu na odległość,
  • pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych, z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 22 godzin – organ prowadzący może jednak ustalić wymiar niższy,
  • nauczycieli przedszkoli i innych placówek przedszkolnych pracujących z grupami obejmującymi dzieci 6-letnie i dzieci młodsze, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 25 godzin,
  • nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 20 godzin.

Karta Nauczyciela formułuje jednak w art. 42 ust. 2b pkt 1 istotne zastrzeżenie, zgodnie z którym w ramach godzin pensum nauczyciel jest obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego.
Poza godzinami pensum, ale nadal w ramach 40-godzinnej tygodniowej normy czasu pracy, nauczyciel wykonuje także wspomniane wcześniej inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.
Karta Nauczyciela nie określa wyczerpująco, jakiego typu zajęcia mieszczą się w ramach „innych zajęć”, jednak z uwagi na fakt, że mają to być zajęcia uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, uznać należy, że należą do tych zajęć wszelkiego typu koła zainteresowań, zajęcia dodatkowe itd. Co istotne, Karta Nauczyciela wskazuje tu jednak (w art. 42 ust. 2b pkt 2) niektóre z zajęć, jakie poza pensum, a w ramach czasu pracy, nauczyciel ma obowiązek wykonywać. W ramach innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły nauczyciel jest zatem obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu odpowiednio: egzaminu ósmoklasisty, egzaminu zawodowego, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie i egzaminu maturalnego – z wyjątkiem części ustnej. Ponieważ czynności te wykonywane są w ramach czasu pracy, to oczywiście nie przysługuje za nie dodatkowe wynagrodzenie. Co istotnie, to właśnie w ramach tych zajęć będą wykonywane zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniów, w tym związane z opieką na przerwach i egzekwowaniem szkolnych procedur bezpieczeństwa. 

Konsultacje

Zwrócić tu należy uwagę na treść § 1 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia MEN z dnia 12 sierpnia 2020 r w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Zgodnie z tą regulacją, w okresie ograniczenia funkcjonowania jednostki systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 dyrektor jednostki systemu oświaty odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki, w tym zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zajęć, w tym zapewnia każdemu uczniowi lub rodzicom możliwości konsultacji z nauczycielem prowadzącym zajęcia oraz przekazuje im informację o formie i terminach tych konsultacji.
W czasie nauki zdalnej nauczyciel jest zatem obowiązany do prowadzenia konsultacji na zasadach określonych przez dyrektora, które odbywają się również w ramach czasu pracy nauczyciela i nie przysługuje za nie dodatkowe wynagrodzenie. 

Czas trwania godziny pensum

Dodać również należy, że jakkolwiek liczba godzin pensum dla nauczycieli tych samych typów szkół jest ustalona na tym samym poziomie, nie oznacza to, że w każdej szkole tego samego typu nauczyciel w ramach pensum będzie pracował przez taką samą ilość czasu. Innymi słowy, 18 godzin pensum może trwać zupełnie inną liczbę godzin zegarowych w różnych szkołach. Wynika to z regulacji § 10 rozporządzenia MEN z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli (Dz. U. z 2019 r., poz. 502), zgodnie z którym:

  • godzina lekcyjna trwa 45 minut. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w czasie nie krótszym niż 30 i nie dłuższym niż 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas trwania zajęć edukacyjnych ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć,
  • czas trwania poszczególnych zajęć edukacyjnych w klasach I...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy