Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

14 maja 2018

NR 77 (Listopad 2017)

Wystąpienie przed komisją finałem procedury awansu zawodowego. Rozmowa kwalifikacyjna a egzamin kwalifikacyjny

0 338

Okres jesieni każdego roku kalendarzowego to w przypadku awansujących nauczycieli tradycyjnie już „rezerwowe terminy” podsumowań, pisania sprawozdań i oczywiście przygotowania właściwej dokumentacji pod kątem postępowań kwalifikacyjnych czy egzaminacyjnych oraz intensywnych przygotowań do osobistego wystąpienia przed komisją ds. awansu zawodowego nauczycieli. W jaki sposób podejść racjonalnie do tych przygotowań? Czym jest rozmowa kwalifikacyjna, a czym egzamin kwalifikacyjny na określony stopień awansu zawodowego?

Powoli zbliża się czas podsumowania dorobku zawodowego tych nauczycieli, którzy jeszcze w bieżącym roku kalendarzowym będą chcieli sfinalizować swoje postępowanie awansowe zarówno kwalifikacyjne (w przypadku ubiegania się o stopień nauczyciela kontraktowego oraz o stopień nauczyciela dyplomowanego), jak i egzaminacyjne (w przypadku ubiegania się o stopień nauczyciela mianowanego), aby uzyskać określony stopień awansu zawodowego, będący zarazem swoistym wyznacznikiem określonej pozycji w strukturach zawodowych nauczycieli

Określony stopień awansu zawodowego ma dla nauczyciela potrójne znaczenie:

  • wyznacza określone miejsce w hierarchii zawodowej,
  • sankcjonuje wypracowaną przez niego pozycję zawodową (dzięki potwierdzeniu posiadanego dorobku zawodowego),
  • pozycjonuje nauczyciela w określonym miejscu „tabeli wynagrodzeń”, czyli innymi słowy ma wymierny wpływ na uzyskiwane ze stosunku pracy wynagrodzenie zasadnicze.

Awans zawodowy w przypadku pracowników oświaty jest mechanizmem, który ma za zadanie motywować nauczycieli do podnoszenia swoich umiejętności oraz doskonalenia zawodowego, a w konsekwencji – do uzyskiwania wyższego poziomu płac. Awans zawodowy w praktyce określa w sposób formalno-prawny ścieżkę rozwoju zawodowego pracowników pedagogicznych oświaty. Zwracam szczególną uwagę na określenie „rozwój”, które ma w tym wypadku kluczowe znaczenie. Sugeruje ono jednoznacznie, że w procesie awansu zawodowego elementem dominującym jest rozwój nauczyciela, a sam formalny awans zawodowy jest tylko jego naturalną konsekwencją. Znaczy to tyle, że każdy nauczyciel ubiegający się o którykolwiek ze stopni awansu zawodowego musi wcześniej wykazać się – i to w sposób niebudzący żadnych wątpliwości – rozwojem swojego profesjonalizmu zawodowego (wykazać określony przyrost swoich kompetencji zawodowych). Wszystkie te kwestie są szczegółowo uregulowane w określonych przepisach prawa.

Aktualna podstawa prawna awansu zawodowego nauczycieli:

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2016 r., poz. 1379 z późn. zm.) – rozdział 3a,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z dnia 26 marca 2013 r. Nr 58, poz. 393).

Z całym naciskiem podkreślam, że jest to aktualna podstawa prawna w dniu dzisiejszym. To podkreślenie wynika z faktu, że trwają intensywne prace legislacyjne nad Kartą Nauczyciela, a w wyniku tych prac mają ulec znacznej zmianie tak zasady, jak i procedury uzyskiwania przez nauczycieli stopni awansu zawodowego.

Należy pamiętać o tym, że awans zawodowy jest efektem procesu rozwoju zawodowego (a nigdy odwrotnie). Na każdym z etapów awansu nauczyciel jest zobowiązany do wykonania szeregu czynności i zadań, z których następnie musi się rozliczyć i wykazać przyrostem określonych kompetencji zawodowych, czyli swojego profesjonalizmu. Okazuje się, że bez względu na stopień awansu, o który ubiega się nauczyciel, szereg czynności się powtarza, zmienia się tylko poziom kryteriów, które nauczyciel musi spełnić.

Awans zawodowy jest efektem procesu rozwoju zawodowego(a nigdy odwrotnie). Na każdym z etapów awansu nauczyciel jest zobowiązany do wykonania szeregu czynności i zadań, z których następnie musi się rozliczyć i wykazać przyrostem określonych kompetencji zawodowych, czyli swojego profesjonalizmu.

Aktualna skala stopni awansu zawodowego nauczycieli

Pierwszy stopień: nauczyciel stażysta

Status stażysty nauczyciel otrzymuje z chwilą zatrudnienia w placówce oświatowej. Równocześnie rozpoczyna staż na kolejny stopień awansu zawodowego (nauczyciela kontraktowego). W przypadku nauczyciela stażysty element stażu uruchamiany jest automatycznie, o ile zatrudnienie nastąpiło nie później niż w ciągu 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych. W przypadku zatrudnienia nauczyciela po tym terminie jest on traktowany jak stażysta (np. w odniesieniu do wynagrodzenia), ale nie rozpoczyna odbywania stażu. Następnie nauczyciel odbywa staż, realizując zadania zatwierdzone w planie rozwoju zawodowego. Po jego zakończeniu składa dyrektorowi sprawozdanie z realizacji stażu, które jest podstawą do wystawienia przez dyrektora oceny dorobku zawodowego, a ta z kolei pozwala nauczycielowi na wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela kontraktowego. Akceptacja komisji kwalifikacyjnej daje dyrektorowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej o nadaniu stopnia nauczyciela kontraktowego. Po uzyskaniu stopnia nauczyciela kontraktowego nauczyciel musi przepracować w szkole co najmniej dwa lata, zanim będzie mógł rozpocząć staż na kolejny stopień awansu zawodowego. Czas ten nazywany jest niejednokrotnie okresem karencji.

Drugi stopień: nauczyciel kontraktowy

Z praktycznego punktu widzenia nauczyciel posiadający ten stopień awansu nie musi już dalej awansować – nie istnieje taki obowiązek prawny. Teoretycznie może on do końca swojej kariery zawodowej pozostać nauczycielem kontraktowym (chyba że zmienią się uwarunkowania prawne). Nauczyciel ten rozpoczyna staż na kolejny stopień awansu na swój wniosek złożony w formie pisemnej do dyrektora w terminie do 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych (patrz wyżej). Do wniosku musi obowiązkowo dołączyć projekt planu rozwoju zawodowego. Bez tego istotnego załącznika wniosek nauczyciela jest niekompletny i nie podlega rozpatrzeniu. Może być również zwrócony wnioskodawcy do uzupełnienia (zasady k.p.a.). Następnie (tak jak w poprzednim przypadku) nauczyciel odbywa staż, realizując zadania wynikające z zatwierdzonego przez dyrektora planu rozwoju zawodowego. Po jego zakończeniu (tak samo jak poprzednio) składa dyrektorowi sprawozdanie z realizacji stażu, które jest podstawą do wystawienia przez dyrektora oceny dorobku zawodowego, a ta z kolei pozwala nauczycielowi na wystąpienie z wnioskiem do właściwego organu prowadzącego o wszczęcie postępowania egzaminacyjnego na stopień nauczyciela mianowanego. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku tego egzaminu organ prowadzący szkołę lub placówkę nadaje nauczycielowi, również w drodze decyzji administracyjnej, stopień nauczyciela mianowanego. W tym przypadku okres karencji (zatrudnienia bez możliwości odbywania stażu) wynosi co najmniej rok.

Trzeci stopień: nauczyciel mianowany

Nazywany jest również stopniem stabilizacji zawodowej. I podobnie jak poprzednio, dalszy awans zawodowy tego nauczyciela jest możliwy po jednoznacznym wyrażeniu przez niego takiej woli w formie odpowiedniego wniosku pisemnego złożonego do dyrektora, również w terminie do 14 dni od rozpoczęcia zajęć szkolnych. Do złożonego wniosku nauczyciel musi obowiązkowo dołączyć swój projekt planu rozwoju zawodowego. W dalszej kolejności nauczyciel odbywa staż, realizując zadania wynikające z zatwierdzonego przez dyrektora planu rozwoju zawodowego. Po jego zakończeniu awansujący nauczyciel również składa dyrektorowi sprawozdanie z realizacji stażu, które jest podstawą do wystawienia przez dyrektora oceny dorobku zawodowego. Uzyskanie pozytywnej oceny dorobku zawodowego daje nauczycielowi formalną podstawę do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania

Członkami komisji są nauczyciele tej samej szkoły, którzy towarzyszyli awansującemu nauczycielowi przez cały okres stażu.

kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego. Należy jednak pamiętać, że formalna podstawa – to bardzo często zbyt mało. Poza tym nauczyciel musi obowiązkowo wykazać się spełnieniem wszystkich wymagań kwalifikacyjno-merytorycznych na dany stopień awansu. A tej oceny dokonuje już komisja, która analizuje zaprezentowany dorobek zawodowy i przeprowadza z nauczycielem rozmowę. Wyniki prac komisji są podstawą dla organu nadzoru pedagogicznego (w większości szkół i placówek jest nim kurator oświaty, ale nie zawsze, i o tym należy również pamiętać) do wydania decyzji administracyjnej o nadaniu (lub odmowie nadania) stopnia nauczyciela dyplomowanego. Nauczyciel mianowany nie musi się spieszyć ze składaniem wniosku do organu nadzoru pedagogicznego, gdyż teoretycznie ma na to czas do trzech lat, licząc od daty otrzymania pozytywnej oceny dorobku zawodowego (wszyscy pozostali muszą to uczynić w roku otrzymania pozytywnej oceny dorobku zawodowego – a jest to istotna różnica).

Kolejna kwestia – jaki okres jest brany pod uwagę przy ocenie dorobku zawodowego nauczyciela mianowanego? Karta Nauczyciela w art. 9c ust. 3a zawiera wyraźne stwierdzenie, że: „nauczycielowi mianowanemu …, uznaje się także jego odpowiedni dorobek zawodowy ze szczególnym uwzględnieniem okresu od dnia uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego”. Oczywiście, chodzi tu o zakres dorobku prezentowanego przed komisją kwalifikacyjną, natomiast dyrektorowi przedkłada się do oceny dorobek wyłącznie za okres odbywanego stażu.

 Czwarty stopień: nauczyciel dyplomowany

To już faza mistrzostwa zawodowego. Do fazy mistrzostwa zalicza się również tytuł honorowego profesora oświaty. Tytuł ten nie jest już zdobywany przez nauczyciela, ale nadawany przez ministra na wniosek Kapituły do Spraw Profesorów Oświaty. Podstawą wnioskowania o nadanie tego zaszczytnego tytułu jest staż pracy – minimum 20 lat w zawodzie, w tym co najmniej 10 lat pracy jako nauczyciel dyplomowany, oraz znaczący i uznany dorobek zawodowy.

Z prezentacji poszczególnych stopni awansu zawodowego jednoznacznie wynika, że ostatnim etapem postępowania jest wystąpienie przed właściwą komisją, zaprezentowanie swojej sylwetki i dorobku zawodowego oraz udzielenie odpowiedzi na kilka pytań.

Wystąpienie przed komisją ds. awansu zawodowego nauczycieli

Moment złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu rozpoczyna praktycznie ostatni etap procesu awansu zawodowego, czyli wystąpienie przed komisją i nadanie nauczycielowi odpowiedniego stopnia awansu zawodowego. Tym zajmuje się już komisja ds. awansu zawodowego nauczycieli rozpatrująca stosowny wniosek. To w złożonym wniosku, a następnie w trakcie wystąpienia przed komisją, nauczyciel musi dowodzić spełniania niezbędnych wymagań opisanych w rozporządzeniu MEN. Dlatego to właśnie materiał merytoryczny zawarty we wspomnianym wniosku stanowi podstawę analiz prowadzonych przez członków komisji. Wynik analiz tego materiału jest następnie źródłem ewentualnych pytań zadawanych awansującemu nauczycielowi czy też tematem rozmowy prowadzonej z nim przez członków komisji.

Z wspomnianych względów w dokumencie kierowanym do komisji nie umieszcza się wszystkich zrealizowanych w okresie stażu zadań, a tylko te wybrane, szczególne, praktycznie najlepsze – wręcz wyjątkowe. Ile takich zadań trzeba przedstawić we wniosku? Na tak postawione pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Doświadczenie wskazuje jednak, że do każdego z wymagań kwalifikacyjnych powinno się przyporządkować przynajmniej dwa zadania (działania) – tak dla bezpieczeństwa. Natomiast nie należy opisywać zbyt wielu zadań, gdyż większa ilość zadań w danym wymaganiu niczego nowego już nie wnosi. I jeszcze jedna kwestia: czym innym jest opis, a czym innym analiza. Opis – to swoista relacja i można ją zaczerpnąć wprost ze sprawozdania. Z kolei analiza jest to szczegółowe omówienie danego zadania pod względem jego założeń, celu i wpływu na pracę nauczyciela, zwłaszcza z uwzględnieniem uzyskanych (w wyniku jego realizacji) wymiernych efektów.

Gdy poprawny wniosek jest już złożony, pozostaje tylko dobrze przygotować się do wystąpienia (zaprezentowania) przed właściwą komisją.

Proces przygotowania się nauczyciela do przeprowadzenia prezentacji/wystąpienia przed szczególnym audytorium, jakim jest komisja ds. awansu zawodowego, obejmuje następujące elementy:

  • selekcja materiału z dokumentacji własnego rozwoju zawodowego,
  • planowanie struktury prezentacji/staranne przemyślenie wystąpienia,
  • przygotowanie urozmaiceń wystąpienia,
  • nauka nawiązywania i podtrzymywania dobrego kontaktu z audytorium,
  • przećwiczenie sztuki odpowiadania na pytania (zasady konstruowania wypowiedzi „na gorąco”).

Należy pamiętać również o takich kwestiach, jak:

  • zrozumienie własnych obaw i budowanie wiary w siebie,
  • wygląd i zachowanie się przed komisją,
  • panowanie i praca nad swoim głosem.

Obowiązkowym elementem każdego wystąpienia przed komisją jest albo rozmowa kwalifikacyjna, albo normalny egzamin kwalifikacyjny. Z niewiadomych względów te dwa elementy, zdecydowanie różniące się od siebie, są bardzo często mylone lub wręcz utożsamiane, a to jest już nieporozumieniem. Pojawia się zatem konieczność wskazania istotnych niuansów różniących rozmowę i egzamin.

Rozmowa kwalifikacyjna

Już samo określenie rozmowa wskazuje na charakter i przebieg spotkania. Rozmowa stanowi w swojej istocie wymianę poglądów między rozmówcami (partnerami). Oczywiście, stroną bardziej aktywną są członkowie komisji, nie mniej jednak jest to spotkanie profesjonalistów, a nie ucznia i wykładowcy. Określenie rozmowa...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy