Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

9 listopada 2020

NR 106 (Listopad 2020)

Uczeń stwarzający zagrożenie dla zdrowia i życia innych

45

Jednym z obowiązków nałożonych na szkołę oraz jej pracowników jest konieczność zapewnienia bezpieczeństwa będącym pod jej opieką uczniom. Z reguły jego wypełnienie nie stanowi żadnego problemu i zagwarantowanie uczniom bezpiecznych warunków nauki jest 
czymś naturalnym. Niekiedy może jednak dojść do sytuacji nadzwyczajnych, które mogą stanowić realne zagrożenie dla zdrowia, 
a nawet życia uczniów oraz nauczycieli. Jaka powinna być rola szkoły oraz jej pracowników w takich sytuacjach?

Obowiązki szkoły w zakresie zapobiegania zagrożeniom

Na wstępie należy wskazać, że szkoły są obowiązane realizować przede wszystkim określone w przepisach prawa oświatowego funkcje: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Funkcje te stanowią jednocześnie podstawę dla spoczywających na pracownikach oświaty obowiązków względem uczniów. Przykładowo, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia. Analogiczny obowiązek został określony w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel obowiązany jest rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, 
wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Podobnie na dyrektorze ciążą obowiązki związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie organizowanych przez szkołę zajęć.

POLECAMY

Biorąc powyższe pod uwagę, należy zauważyć, że zadania szkoły mają przede wszystkich charakter prewencyjny. W ramach pełnienia funkcji wychowawczej zadaniem szkoły powinno być zapobieganie niepożądanym zachowaniom wśród uczniów, które mogłyby następnie doprowadzić do niebezpiecznych sytuacji. W pierwszej kolejności szkoła powinna zatem podjąć wszelkie dostępne przepisami prawa czynności profilaktyczne, które doprowadzą do zminimalizowania sytuacji potencjalnie niebezpiecznych dla uczniów i pracowników.

Program wychowawczo-profilaktyczny

Szkoły są obowiązane, na podstawie art. 26 ustawy Prawo oświatowe, realizować program wychowawczo-profilaktyczny obejmujący:

  • treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów oraz
  • treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców. 

Program ten opracowywany jest na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie występujących w środowisku szkolnym potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Diagnoza powinna zostać przeprowadzona przez dyrektora szkoły bądź upoważnionego przez niego pracownika szkoły.

Skutecznie udzielona pomoc psychologiczno--pedagogiczna może zmniejszyć ryzyko wystąpienia sytuacji kryzysowej z udziałem danego ucznia w przyszłości.

Kluczowym dla programu wychowawczo-profilaktycznego aktem prawnym jest rozporządzenie MEN z dnia 18 sierpnia 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej w celu przeciwdziałania narkomanii. Rozporządzenie to zobowiązuje szkoły do prowadzenia systematycznej działalności wychowawczej, edukacyjnej, informacyjnej i profilaktycznej wśród uczniów, ich rodziców lub opiekunów oraz nauczycieli, wychowawców i innych pracowników szkoły i placówki w celu przeciwdziałania narkomanii. Podejmowane w tym zakresie działania powinny zostać uwzględnione przez szkołę w utworzonym przez nią programie wychowawczo-profilaktycznym (zgodnie z § 6 ust. 5 ww. rozporządzenia), a to sprawia, że rozporządzenie to w sposób istotny wpływa na treść programu.

Jako realizowanie działalności wychowawczej w szkole należy rozumieć prowadzenie działań z zakresu promocji zdrowia oraz wspomagania ucznia w jego rozwoju zorientowanym na osiągnięcie pełnej dojrzałości w sferze:

  • fizycznej – ukierunkowanej na zdobycie przez ucznia i wychowanka wiedzy i umiejętności pozwalających na prowadzenie zdrowego stylu życia i podejmowania zachowań prozdrowotnych,
  • psychicznej – ukierunkowanej na zbudowanie równowagi i harmonii psychicznej, ukształtowanie postaw sprzyjających wzmacnianiu zdrowia własnego i innych ludzi, kształtowanie środowiska sprzyjającego rozwojowi zdrowia, osiągnięcie właściwego stosunku do świata, poczucia siły, chęci do życia i witalności,
  • społecznej – ukierunkowanej na kształtowanie postawy otwartości w życiu społecznym, opartej na umiejętności samodzielnej analizy wzorów i norm społecznych oraz ćwiczeniu umiejętności odgrywania ról społecznych,
  • aksjologicznej – ukierunkowanej na zdobycie konstruktywnego i stabilnego systemu wartości, w tym docenienie znaczenia zdrowia oraz poczucia sensu istnienia.

Przy prowadzeniu powyższych działań szkoła może podejmować współpracę m.in. z:

  • poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi,
  • podmiotami realizującymi świadczenia zdrowotne z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień,
  • policją.

Udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Kolejnym narzędziem pozwalającym na ograniczenie sytuacji, w których uczeń stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i życia innych uczniów lub pracowników szkoły, jest skuteczne udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Potrzeba objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną może wynikać m.in. z:

  • niedostosowania lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym,
  • zaburzeń zachowania lub emocji,
  • sytuacji kryzysowych lub traumatycznych,
  • zaniedbań środowiskowych związanych z sytuacją bytową ucznia i jego rodziny, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi,
  • trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą.

Pomoc ta jest udzielana we współpracy m.in. z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. Z inicjatywą jej udzielania może wyjść nie tylko sam uczeń lub jego rodzice, ale również dyrektor, nauczyciele, asystent rodziny czy kurator sądowy. Rolą nauczycieli powinno być zatem prowadzenie w szkole bieżącej obserwacji pedagogicznej w trakcie pracy z uczniami, w celu rozpoznania przesłanek przemawiających za objęciem ucznia pomocą.

W ramach pełnienia funkcji wychowawczej zadaniem szkoły powinno być zapobieganie niepożądanym zachowaniom wśród uczniów, które mogłyby następnie doprowadzić do niebezpiecznych sytuacji. 

Skutecznie udzielona pomoc psychologiczno-pedagogiczna może zmniejszyć ryzyko wystąpienia sytuacji kryzysowej z udziałem danego ucznia w przyszłości.

Jak wspomniano, również na poradniach psychologiczno-pedagogicznych ciąży obowiązek współpracy ze szkołami w zakresie udzielania uczniom pomocy. Może być ona udzielana przez poradnie również w formie bezpośredniej, takiej jak:

  • zajęcia terapeutyczne,
  • terapia rodziny,
  • grupy wsparcia,
  • prowadzenie mediacji,
  • interwencje kryzysowe,
  • warsztaty,
  • porady i konsultacje.

W zakresie trudnych przypadków warto zwrócić uwagę zwłaszcza na mediacje i interwencje kryzysowe. Specjaliści zatrudnieni w poradni mają możliwość angażowania się m.in. w mediacje rodzinne, szkolne czy rówieśnicze na różnych etapach konfliktu bądź jako działania profilaktyczne mające zapobiec rozszerzeniu się spornej sytuacji. Celem mediatora powinno być docelowo rozwiązanie problemu, dlatego też mediacja powinna być co do zasady zakończona ustaleniem odpowiedniego porozumienia. Natomiast celem interwencji kryzysowej powinno być podejmowanie działań mających miejsce bezpośrednio po danym zdarzeniu (negatywnym z punktu widzenia dzieci, uczniów oraz ich rodziców), których celem jest zapewnienie pomocy i wsparcia osobom nim dotkniętym. Zdarzenia traumatyczne mogą być spowodowane przykładowo przemocą, zagrożeniem życia, zdrowia lub bezpieczeństwa czy utratą osób bliskich. Interwencja kryzysowa prowadzona przez specjalistów poradni powinna zapewnić osobom dotkniętym zdarzeniem traumatycznym wsparcie i poczucie bezpieczeństwa, a także umożliwić im przywrócenie równowagi psychicznej i emocjonalnej.

Funkcja prewencyjna szkolnego BHP

Nie bez znaczenia są również nałożone na szkołę i jej dyrektora obowiązki wynikające z rozporządzenia MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Wśród przepisów mających szczególnie istotną rolę prewencyjną należy wskazać na:

  • zakaz prowadzenia jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby (§ 13),
  • konieczność spędzania przerw pod nadzorem nauczyciela (§ 14 ust. 1),
  • konieczność niezwłocznego przerwania zajęć i wyprowadzenia uczniów w sytuacji powstania zagrożenia dla ich bezpieczeństwa (§ 19 ust. 2),
  • obowiązek wyposażenia pomieszczeń szkolnych w apteczki zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy i instrukcję o zasadach udzielania tej pomocy (§ 20),
  • obowiązek przeszkolenia pracowników szkoły (pedagogicznych i niepedagogicznych) w zakresie udzielania pierwszej pomocy (§ 20),
  • konieczność zapewnienia opieki poszkodowanemu uczniowi oraz obowiązek sprowadzenia fachowej pomocy medycznej (w miarę możliwości udzielenie uczniowi pierwszej pomocy – § 40).

Wskazane powyżej zadania szkoły i nauczycieli mają charakter prewencyjny w tym sensie, że nauczyciel przez swoją obecność może śledzić, czy poszczególni uczniowie swoim zachowaniem mogą w przyszłości doprowadzić do niebezpiecznych, mogących zagrozić życiu lub zdrowiu sytuacji. Mają również możliwość przeciwdziałania powstawaniu sporów pomiędzy uczniami, które mogłyby następnie doprowadzić do agresywnego zachowania względem uczniów czy pracowników szkoły. W przypadku gdy dojdzie do niebezpiecznego zdarzenia, nauczyciele powinni wyprowadzić uczniów z niebezpiecznego otoczenia, a następnie zapewnić im opiekę, w tym przez udzielenie w miarę możliwości pierwszej pomocy oraz wezwanie profesjonalnych służb ratunkowych.

Montaż w szkole monitoringu

Jeżeli szkoła boryka się z agresywnymi, niebezpiecznymi zachowaniami ze strony uczniów lub osób trzecich, warto rozważyć instalację monitoringu. Będzie on spełniał dwojaką funkcję: po pierwsze – odstraszającą potencjalnych sprawców niebezpiecznych zachowań, a po drugie – zapewniającą materiał dowodowy w przypadku, gdy do takiego zdarzenia dojdzie, w tym identyfikację osoby sprawcy. Aktualnie najważniejsze regulacje prawne dotyczące instalacji w szkole monitoringu wizyjnego są zawarte w art. 108a ustawy Prawo oświatowe. Co do zasady instalacja jest dopuszczalna, jeżeli monitoring jest niezbędny do zapewnienia bezpieczeństwa uczniów i pracowników lub ochrony mienia szkoły. Pomieszczenia i teren monitorowany powinny zostać oznaczone w sposób widoczny i czytelny, za pomocą odpowiednich znaków lub ogłoszeń dźwiękowych, nie później niż dzień przed uruchomieniem monitoringu. Czytelne przekazanie informacji o funkcjonowaniu monitoringu pozwoli na spełnianie jego funkcji prewencyjnej – istnieje bowiem możliwość, że widoczne kamery odstraszą potencjalnego sprawcę.

Nagrania obrazu z monitoringu powinny być przechowywane przez okres nie dłuższy niż trzy miesiące, a po tym okresie powinny podlegać zniszczeniu, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej. Dotyczy to zwłaszcza nagrań, które następnie mogą posłużyć jako dowód w toczącym się postępowaniu karnym, a które powinny zostać przekazane policji na jej żądanie.

Informowanie o demoralizacji nieletniego

W poważniejszych sprawach, kiedy pracownicy szkoły stwierdzą pogłębiającą się demoralizację ucznia, która może doprowadzić do agresywnych zachowań z jego strony, możliwe do zastosowania są rozwiąza...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy