Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

28 czerwca 2018

NR 82 (Kwiecień 2018)

Różne oblicza konfliktu w szkole

0 281

Konflikt jest zjawiskiem naturalnym, niejako wpisanym w ludzką naturę oraz życie społeczne. Sytuacje konfliktowe pojawiają się w każdej grupie społecznej. Dotyczą one różnic lub sprzecznych celów, wartości.

Na przestrzeni ostatnich lat koncepcja konfliktu uległa znacznym zmianom. Dotychczas konflikt był postrzegany jako zjawisko negatywne, szkodliwe, destrukcyjne i niepotrzebne, związane z negatywnymi emocjami, dezorganizujące prawidłowe funkcjonowanie organizacji. Współcześnie natomiast badacze problemu wskazują neutralną lub nawet pozytywną rolę, jaką może pełnić konflikt w organizacji. Wśród wskazywanych pozytywów można wymienić pobudzenie aktywności, zwiększenie motywacji do działania, wzrost zaangażowania w funkcjonowanie grupy. Można więc stwierdzić, że chociaż konflikt może doprowadzić do dezorganizacji pracy, to jednak można go wykorzystać do podniesienia poziomu kreatywności danej grupy, pomaga również znaleźć możliwe rozwiązania problemu.

Ważne informacje na temat konfliktu:

  • Konflikty mogą wystąpić w każdej grupie społecznej, są więc zjawiskiem naturalnym.
  • W konflikt zaangażowane są co najmniej dwie zależne od siebie strony.
  • Oddziaływanie jednej ze stron jest niekorzystne dla drugiej strony.
  • Konflikt – to sytuacja społeczna, w której dochodzi do sprzeczności interesów, wartości lub postaw jednostek lub grup społecznych, może również obejmować odmienność stron w zakresie sfery emocjonalnej, osobowościowej lub poznawczej.
  • Konflikt mogą spowodować obiektywne albo subiektywne niezgodności.
  • Udział w konflikcie może być świadomy lub też nieświadomy.
  • Z konfliktem związane są negatywne emocje, które mogą mieć wpływ na podejmowane działania prowadzące do konstruktywnego rozwiązania konfliktu lub utrudniać rozwiązanie konfliktu.
  • Konflikt w organizacji może spełniać funkcję motywacyjną, innowacyjną, może również dezorganizować jej pracę.

Wskazane w tabeli przyczyny warto uzupełnić o różnice w postrzeganiu, które bardzo często prowadzą do eskalacji w zakresie zachowań konfliktowych. 

M.B. Zawilska wymienia cztery najbardziej popularne zniekształcenia w postrzeganiu: lustrzane odbicie, mechanizm źdźbła i belki, podwójne normy i biegunowe myślenie:

  • Lustrzane odbicie polega na tym, że winą za powstały konflikt w całości obarczamy swego oponenta, który zresztą robi dokładnie to sam, co my. Każda strona uczestnicząca w konflikcie jest przekonana o swojej racji i chce sprawiedliwego rozwiązania, ale zarazem uważa, że druga strona uniemożliwia takie rozwiązanie. „Chcemy rozwiązać problem, ale druga strona nie wyraża na to zgody”. 
  • Mechanizm źdźbła i belki polega na tym, że każda strona widzi wszystkie złe zachowania drugiej strony, nie dostrzegając swoich. Obie strony oburzają się na zachowanie przeciwnika względem nich, nie dostrzegając, że podobnie zachowują się w stosunku do drugiej strony.
  • Podwójne normy polegają na tym, że obie strony konfliktu, nawet jeśli mają świadomość podejmowanych przez siebie identycznych działań, to i tak uważają, że tylko one mają prawo tak robić, a druga strona nie. 
  • Biegunowe myślenie polega na tym, że w sytuacjach konfliktowych każda ze stron upraszcza obraz konfliktu na swoją korzyść, uważając, że to co robi jest dobre, natomiast to, co robi druga strona konfliktu, jest złe. Charakterystyczną właściwością percepcji w sytuacjach konfliktowych jest tworzenie biało-czarnych obrazów sytuacji i uczestników konfliktów.

Niezwykle ważnym aspektem w przypadku próby rozwiązania konfliktu jest również to, jakie ma on podłoże, czy racjonalne, to znaczy takie, które jest wynikiem przesłanek rzeczywistych, czy też oparte na fikcyjnych, nierealnych, irracjonalnych przyczynach. Na realną sytuację można mieć wpływ i podjąć próbę jej rozwiązania, natomiast sytuacje związane z irracjonalnymi przesłankami bywają dużo trudniejsze do rozwiązania, gdyż często nie można zmienić sposobu myślenia i postrzegania stron konfliktu. 

Metody rozwiązywania konfliktów

Koncyliacje – to (najprościej mówiąc) negocjacje prowadzone z udziałem bezstronnego koncyliatora, którego rola polega na pomocy w osiągnięciu porozumienia przez uczestników konfliktu. Wprowadza on reguły ułatwiające porozumiewanie się oraz monitoruje poziom ich przestrzegania, pośredniczy w rozmowie, wspiera w uwolnieniu trudnych emocji. Koncyliator pomaga skonfliktowanym osobom w poszukiwaniu rozwiązań. 

Moderację można wykorzystać wówczas, gdy stosunki między stronami naznaczone są silnymi emocjami. W przypadku konfliktów między uczniami nauczyciel niejednokrotnie musi interweniować, aby porywcze, emocjonalne reakcje nie były źródłem niebezpieczeństwa. W takich sytuacjach należy pozwolić uczniom rozładować napięcie w sposób konstruktywny, a następnie zająć się rozstrzyganiem sporów. Zatem moderacja to nic innego jak wskazanie i monitorowanie kontrolowanego wyzbycia się negatywnych uczuć będących źródłem konfliktu.

Admonicja – to działanie polegające na przedstawieniu stronom konfliktu zagrożeń i negatywnych konsekwencji wynikających z nieumiejętności rozwiązania przez nie ich problemów. Uświadamia się stronom konfliktu, że lepiej się porozumieć, niż czekać na rozwiązanie sporu przez inną osobę, bo to rozstrzygnięcie może być niezadawalające dla obu stron konfliktu. 

Inkwizycja polega na monitorowaniu, obserwowaniu i kontrolowaniu przebiegu i wyniku konfliktu. Ważne jest, aby konsekwentnie stosować elementy tej metody i łączyć ją z innymi, wówczas jej efektywność będzie dużo bardziej skuteczna. Samodzielna inkwizycja jest bowiem procesem, w którym nauczyciel biernie uczestniczy, natomiast wykorzystując również inne metody, może aktywnie angażować się w przebieg sytuacji.

Rodzaj konfliktu Strony        Charakterystyka, przyczyny
Interpersonalny – relacji Nauczyciel, pracownik – dyrektor

Ten rodzaj konfliktu może wystąpić w każdym czasie, nawet z powodu najbardziej banalnych przyczyn. Najczęściej pojawia się wskutek: silnych emocji, złej komunikacji, negatywnych doświadczeń, stereotypów lub uprzedzeń.

Najczęściej pojawiającym się w szkolnych realiach przykładem takiego konfliktu jest konflikt w grupie rówieśniczej

Nauczyciel, pracownik – rodzic
Nauczyciel, pracownik – uczeń
Uczeń – uczeń lub grupa uczniów
Nauczyciel – nauczyciel
Intrapersonalny – wewnętrzny Dyrektor Ten rodzaj konfliktu pojawia się zwykle w wyniku frustracji i braku lojalności wobec samego siebie, która jest konsekwencją wyrażenia zgody na sytuację, z którą nie do końca się zgadzamy. Takie zdarzenie ma najczęściej miejsce wówczas, gdy podlegli pracownicy wykonują polecenia wbrew własnym przekonaniom
Organizacyjno-ekonomiczny Dyrektor – nauczyciel , pracownik, 
dyrektor – rodzic
Ten rodzaj konfliktu najczęściej związany jest z uwagami wobec sposobu zarządzania dyrektora lub wobec osób stanowiących prawo oświatowe, prawo pracy
Rywalizacyjny K...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy