Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

11 czerwca 2018

NR 69 (Styczeń 2017)

Przegląd stanu zatrudnienia podstawą optymalnych decyzji kadrowych w okresie przejściowym

0 49

Wraz z nowym rokiem kalendarzowym dyrektorzy wszystkich szkół (zarówno publicznych, jak i niepublicznych) powinni być przygotowani do podejmowania istotnych decyzji. Nie chodzi tu o decyzje dotyczące sposobów restrukturyzowania obecnej substancji szkół i placówek oświatowych w celu osiągnięcia stanu docelowego, jaki jest opisany w nowych ustawach reformujących system oświatowy w naszym kraju. Co do zasady decyzje te są domeną organów prowadzących, a dyrektorzy szkół jedynie będą zobligowani do ich praktycznego wdrożenia w swoich jednostkach. Jednak istotą problemu jest to, aby przy tak licznych i daleko idących zmianach organizacyjnych nie zgubić zwykłego człowieka, jakim jest nauczyciel. A szkoła przecież nauczycielem stoi.

Z drugiej strony, wprowadzane obecnie zmiany są idealną okazją do racjonalizacji zatrudnienia, a zwłaszcza do uregulowania spraw kadry pedagogicznej. Pozwoli to na najefektywniejsze i bezproblemowe realizowanie trudnych zadań, w obliczu których stanęła rodzima oświata. Ważne, aby nie skrzywdzić człowieka – i to pod żadnym pozorem! Z tego też względu jeszcze w styczniu należy dokonać kwerendy dokumentów kadrowych i przeglądu zatrudnienia, aby spokojnie i merytorycznie przygotować potencjalne decyzje kadrowe, które z końcem roku szkolnego będą musiały zostać i podjęte, i wdrożone. 

Mając na uwadze fakt, że wszelkie działania dyrektora muszą być oparte na obowiązujących regulacjach prawnych, na wstępie dalszych rozważań należy przypomnieć o podstawowych zasadach dotyczących podejmowania decyzji kadrowych, zwłaszcza tych typowych. Delegację prawną do decydowania w powyższych kwestiach daje dyrektorowi ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 z późn. zm.), w której czytamy (art. 39 ust. 3): 

„Dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Dyrektor w szczególności decyduje w sprawach: 

  • zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki,
  • przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki,
  • występowania z wnioskami, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady szkoły lub placówki, w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników szkoły lub placówki”. 

W zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy dyrektor szkoły lub placówki podejmuje stosowne decyzje, opierając je na regulacjach zawartych w następujących aktach prawnych (w nawiasach wskazano miejsca publikacji ostatnich tekstów jednolitych wskazanych regulacji):

  • ustawa Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2016 r., poz. 1379),
  • ustawa Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 1666),
  • art. 7 ustawy o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 902): „czynności w sprawach z zakresu prawa pracy za jednostki wykonuje kierownik jednostki organizacyjnej” − przytoczony zapis wiąże się bezpośrednio z zatrudnianiem pracowników niepedagogicznych na stanowiskach urzędniczych w szkole lub przedszkolu. 

W tym miejscu należy przypomnieć, że wszelkie sprawy dotyczące stosunku pracy wymagają w określonych przypadkach współdziałania dyrektora szkoły lub placówki ze związkami zawodowymi. Wynika to z faktu, że pracownicy zatrudnieni w szkole lub placówce mogą być zrzeszeni w związkach zawodowych i w sytuacjach wynikających ze sporów związanych ze stosunkiem pracy mają prawo korzystania z opieki, wsparcia oraz przysługującej im ochrony wynikającej z przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 55, poz. 234 z późn. zm.). Dyrektor szkoły lub placówki, podejmując decyzje kadrowe, powinien zawsze mieć na uwadze przepisy wymienionej ustawy. Ignorowanie wspomnianego uprawnienia pracowniczego może pociągnąć za sobą daleko idące konsekwencje i spowodować niepotrzebne konflikty.

Jakie będą możliwości podejmowania poszczególnych działań kadrowych w okresie zmian ustrojowych?

Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami ustawowymi:

  • nauczyciele dotychczasowych 6-letnich szkół podstawowych staną się nauczycielami 8-letnich szkół podstawowych,
  • nauczyciele dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej staną się nauczycielami branżowej szkoły I stopnia,
  • nauczyciele dotychczasowego 4-letniego technikum staną się nauczycielami 5-letniego technikum,
  • nauczyciele dotychczasowego 3-letniego liceum ogólnokształcącego staną się nauczycielami 4-letniego liceum ogólnokształcącego.

Istotne jest, że opisana wyżej zmiana będzie się odbywała z mocy prawa, czyli ex lege. Nieco inaczej sytuacja będzie wyglądała w przypadku wygaszanych gimnazjów. Pracujący w tych placówkach nauczyciele, bez względu na wymiar zatrudnienia, którzy dzisiaj są zatrudnieni na podstawie mianowania lub na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a których dalsze zatrudnienie w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019 nie będzie możliwe ze względu na wprowadzane zmiany organizacyjne, zostaną przeniesieni w stan nieczynny z początkiem kolejnego roku szkolnego. Jest to bardzo wyjątkowa zasada. Trzeba pamiętać, że nauczyciel będzie mógł również wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia i proporcjonalne obniżenie pobieranego za pracę wynagrodzenia. Omawiane rozwiązania dotyczą również nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których prowadzone są klasy dotychczasowego gimnazjum. Przy tym należy pamiętać, że do czasu przeprowadzenia ostatniego egzaminu gimnazjalnego nauczyciel zatrudniony w dotychczasowym gimnazjum nadal obowiązkowo będzie uczestniczył w jego przygotowaniu i przeprowadzeniu w ramach zadań statutowych szkoły. Co ważne, wymiar pensum dydaktycznego nauczycieli pozostaje nadal bez zmian – 18 godzin. 

Również nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar takiego zatrudnienia), po wcześniejszym wyrażeniu stosownej zgody, będzie mógł zostać przeniesiony służbowo do innej szkoły lub na inne stanowisko. Jednak w tym wyjątkowym przypadku nie będzie obowiązku zapewnienia przeniesionemu nauczycielowi mieszkania służbowego oraz miejsca pracy dla jego małżonka będącego również nauczycielem. 

Nauczyciele będą mieli możliwość skorzystania z przysługujących im uprawnień emerytalnych lub świadczenia kompensacyjnego, ale pod jednym warunkiem. Z uprawnień tych mogą skorzystać jedynie nauczyciele, których dotychczasowy stosunek pracy w związku z planowanymi zmianami został rozwiązany lub wygasł. Jednak uprawnienia emerytalne dotyczą wyłącznie tych nauczycieli, którzy do dnia 31 grudnia 2008 r. uzyskali już prawo do emerytury. Istotna z punktu widzenia korzystania z praw nabytych jest zasada, że w przypadku nauczycieli wygaszanych gimnazjów, dla których ta szkoła była ostatnim miejscem pracy przed przejściem na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, organ prowadzący dane gimnazjum wskaże im inną szkołę, w której będzie naliczany należny im odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. 

Pamiętając o tym, że nie wszyscy nauczyciele będą w tak „uprzywilejowanej” sytuacji jak ci ostatni, istotną kwestią będzie wiarygodna informacja o wolnych miejscach pracy w szkołach i placówkach oświatowych. Okazuje się, że w okresie wdrażania nowej struktury kuratoria oświaty na swoich stronach internetowych będą zamieszczały wszelkie informacje o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Jest to bardzo istotne źródło sprawdzonych informacji zarówno dla zainteresowanych nauczycieli, jak i dla dyrektorów, którzy będą podpowiadali swoim nauczycielom możliwe rozwiązania przy podejmowaniu decyzji kadrowych dotyczących przecież konkretnego (do tej pory przecież u nich pracującego) nauczyciela, a nie bezimiennego człowieka. Jednak informacja taka musi być sprawdzona, a to gwarantują właśnie kuratoria oświaty. 

Z uwagi na nieco skomplikowaną sytuację kadrową w okresie przekształceń systemowych w sposób szczególny będzie uregulowana sprawa dodatkowego zatrudnienia. Otóż podjęcie lub kontynuo-
wanie dodatkowego zatrudnienia wymagać będzie pisemnej zgody dyrektora przedszkola, szkoły, zespołu lub organu prowadzącego. Należy zaznaczyć, że przepis ten dotyczy tylko tych nauczycieli, którzy w danej placówce zatrudnieni są w pełnym wymiarze zajęć. Natomiast w przypadku naruszenia tego warunku dyrektor szkoły (organ prowadzący) będzie mógł rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem (dyrektorem szkoły). Istnieje oczywiście wyjątek, gdyż regulacja ta nie dotyczy nauczycieli przedmiotów teoretycznych w szkołach i placówkach prowadzących kształcenie zawodowe oraz nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Jest to związane z deficytowym charakterem ich specjalności. 

Omawiając możliwe „zachowania” kadrowe, należy pamiętać, że sposób nawiązania stosunku pracy implikuje również ewentualny sposób jego rozwiązania. Dlatego też te kwestie należy sobie przypomnieć. Otóż w szkole lub placówce stosunek pracy można nawiązać na podstawie umowy o pracę (zarówno nauczyciele, jak i pracownicy niepedagogiczni), która jest zawarta albo na czas określony, albo na czas nieokreślony, zarówno w pełnym wymiarze czasu pracy, jak i w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nawiązanie stosunku pracy na podstawie mianowania może dotyczyć tylko nauczycieli. Co do zasady umowę o pracę na czas określony można zawrzeć m.in. z nauczycielem stażystą na jeden rok szkolny w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 2, 3 i 7 KN1). Natomiast stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 KN). Ale już zatrudnienie na podstawie mianowania zawiera się na cza...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy