Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

11 czerwca 2018

NR 69 (Styczeń 2017)

Przegląd stanu zatrudnienia podstawą optymalnych decyzji kadrowych w okresie przejściowym

0 200

Wraz z nowym rokiem kalendarzowym dyrektorzy wszystkich szkół (zarówno publicznych, jak i niepublicznych) powinni być przygotowani do podejmowania istotnych decyzji. Nie chodzi tu o decyzje dotyczące sposobów restrukturyzowania obecnej substancji szkół i placówek oświatowych w celu osiągnięcia stanu docelowego, jaki jest opisany w nowych ustawach reformujących system oświatowy w naszym kraju. Co do zasady decyzje te są domeną organów prowadzących, a dyrektorzy szkół jedynie będą zobligowani do ich praktycznego wdrożenia w swoich jednostkach. Jednak istotą problemu jest to, aby przy tak licznych i daleko idących zmianach organizacyjnych nie zgubić zwykłego człowieka, jakim jest nauczyciel. A szkoła przecież nauczycielem stoi.

Z drugiej strony, wprowadzane obecnie zmiany są idealną okazją do racjonalizacji zatrudnienia, a zwłaszcza do uregulowania spraw kadry pedagogicznej. Pozwoli to na najefektywniejsze i bezproblemowe realizowanie trudnych zadań, w obliczu których stanęła rodzima oświata. Ważne, aby nie skrzywdzić człowieka – i to pod żadnym pozorem! Z tego też względu jeszcze w styczniu należy dokonać kwerendy dokumentów kadrowych i przeglądu zatrudnienia, aby spokojnie i merytorycznie przygotować potencjalne decyzje kadrowe, które z końcem roku szkolnego będą musiały zostać i podjęte, i wdrożone. 

Mając na uwadze fakt, że wszelkie działania dyrektora muszą być oparte na obowiązujących regulacjach prawnych, na wstępie dalszych rozważań należy przypomnieć o podstawowych zasadach dotyczących podejmowania decyzji kadrowych, zwłaszcza tych typowych. Delegację prawną do decydowania w powyższych kwestiach daje dyrektorowi ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 z późn. zm.), w której czytamy (art. 39 ust. 3): 

„Dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Dyrektor w szczególności decyduje w sprawach: 

  • zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki,
  • przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki,
  • występowania z wnioskami, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady szkoły lub placówki, w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników szkoły lub placówki”. 

W zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy dyrektor szkoły lub placówki podejmuje stosowne decyzje, opierając je na regulacjach zawartych w następujących aktach prawnych (w nawiasach wskazano miejsca publikacji ostatnich tekstów jednolitych wskazanych regulacji):

  • ustawa Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2016 r., poz. 1379),
  • ustawa Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 1666),
  • art. 7 ustawy o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 902): „czynności w sprawach z zakresu prawa pracy za jednostki wykonuje kierownik jednostki organizacyjnej” − przytoczony zapis wiąże się bezpośrednio z zatrudnianiem pracowników niepedagogicznych na stanowiskach urzędniczych w szkole lub przedszkolu. 

W tym miejscu należy przypomnieć, że wszelkie sprawy dotyczące stosunku pracy wymagają w określonych przypadkach współdziałania dyrektora szkoły lub placówki ze związkami zawodowymi. Wynika to z faktu, że pracownicy zatrudnieni w szkole lub placówce mogą być zrzeszeni w związkach zawodowych i w sytuacjach wynikających ze sporów związanych ze stosunkiem pracy mają prawo korzystania z opieki, wsparcia oraz przysługującej im ochrony wynikającej z przepisów ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 55, poz. 234 z późn. zm.). Dyrektor szkoły lub placówki, podejmując decyzje kadrowe, powinien zawsze mieć na uwadze przepisy wymienionej ustawy. Ignorowanie wspomnianego uprawnienia pracowniczego może pociągnąć za sobą daleko idące konsekwencje i spowodować niepotrzebne konflikty.

Jakie będą możliwości podejmowania poszczególnych działań kadrowych w okresie zmian ustrojowych?

Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami ustawowymi:

  • nauczyciele dotychczasowych 6-letnich szkół podstawowych staną się nauczycielami 8-letnich szkół podstawowych,
  • nauczyciele dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej staną się nauczycielami branżowej szkoły I stopnia,
  • nauczyciele dotychczasowego 4-letniego technikum staną się nauczycielami 5-letniego technikum,
  • nauczyciele dotychczasowego 3-letniego liceum ogólnokształcącego staną się nauczycielami 4-letniego liceum ogólnokształcącego.

Istotne jest, że opisana wyżej zmiana będzie się odbywała z mocy prawa, czyli ex lege. Nieco inaczej sytuacja będzie wyglądała w przypadku wygaszanych gimnazjów. Pracujący w tych placówkach nauczyciele, bez względu na wymiar zatrudnienia, którzy dzisiaj są zatrudnieni na podstawie mianowania lub na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a których dalsze zatrudnienie w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019 nie będzie możliwe ze względu na wprowadzane zmiany organizacyjne, zostaną przeniesieni w stan nieczynny z początkiem kolejnego roku szkolnego. Jest to bardzo wyjątkowa zasada. Trzeba pamiętać, że nauczyciel będzie mógł również wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia i proporcjonalne obniżenie pobieranego za pracę wynagrodzenia. Omawiane rozwiązania dotyczą również nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których prowadzone są klasy dotychczasowego gimnazjum. Przy tym należy pamiętać, że do czasu przeprowadzenia ostatniego egzaminu gimnazjalnego nauczyciel zatrudniony w dotychczasowym gimnazjum nadal obowiązkowo będzie uczestniczył w jego przygotowaniu i przeprowadzeniu w ramach zadań statutowych szkoły. Co ważne, wymiar pensum dydaktycznego nauczycieli pozostaje nadal bez zmian – 18 godzin. 

Również nauczyciel zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar takiego zatrudnienia), po wcześniejszym wyrażeniu stosownej zgody, będzie mógł zostać przeniesiony służbowo do innej szkoły lub na inne stanowisko. Jednak w tym wyjątkowym przypadku nie będzie obowiązku zapewnienia przeniesionemu nauczycielowi mieszkania służbowego oraz miejsca pracy dla jego małżonka będącego również nauczycielem. 

Nauczyciele będą mieli możliwość skorzystania z przysługujących im uprawnień emerytalnych lub świadczenia kompensacyjnego, ale pod jednym warunkiem. Z uprawnień tych mogą skorzystać jedynie nauczyciele, których dotychczasowy stosunek pracy w związku z planowanymi zmianami został rozwiązany lub wygasł. Jednak uprawnienia emerytalne dotyczą wyłącznie tych nauczycieli, którzy do dnia 31 grudnia 2008 r. uzyskali już prawo do emerytury. Istotna z punktu widzenia korzystania z praw nabytych jest zasada, że w przypadku nauczycieli wygaszanych gimnazjów, dla których ta szkoła była ostatnim miejscem pracy przed przejściem na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, organ prowadzący dane gimnazjum wskaże im inną szkołę, w której będzie naliczany należny im odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. 

Pamiętając o tym, że nie wszyscy nauczyciele będą w tak „uprzywilejowanej” sytuacji jak ci ostatni, istotną kwestią będzie wiarygodna informacja o wolnych miejscach pracy w szkołach i placówkach oświatowych. Okazuje się, że w okresie wdrażania nowej struktury kuratoria oświaty na swoich stronach internetowych będą zamieszczały wszelkie informacje o wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli. Jest to bardzo istotne źródło sprawdzonych informacji zarówno dla zainteresowanych nauczycieli, jak i dla dyrektorów, którzy będą podpowiadali swoim nauczycielom możliwe rozwiązania przy podejmowaniu decyzji kadrowych dotyczących przecież konkretnego (do tej pory przecież u nich pracującego) nauczyciela, a nie bezimiennego człowieka. Jednak informacja taka musi być sprawdzona, a to gwarantują właśnie kuratoria oświaty. 

Z uwagi na nieco skomplikowaną sytuację kadrową w okresie przekształceń systemowych w sposób szczególny będzie uregulowana sprawa dodatkowego zatrudnienia. Otóż podjęcie lub kontynuo-
wanie dodatkowego zatrudnienia wymagać będzie pisemnej zgody dyrektora przedszkola, szkoły, zespołu lub organu prowadzącego. Należy zaznaczyć, że przepis ten dotyczy tylko tych nauczycieli, którzy w danej placówce zatrudnieni są w pełnym wymiarze zajęć. Natomiast w przypadku naruszenia tego warunku dyrektor szkoły (organ prowadzący) będzie mógł rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem (dyrektorem szkoły). Istnieje oczywiście wyjątek, gdyż regulacja ta nie dotyczy nauczycieli przedmiotów teoretycznych w szkołach i placówkach prowadzących kształcenie zawodowe oraz nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych. Jest to związane z deficytowym charakterem ich specjalności. 

Omawiając możliwe „zachowania” kadrowe, należy pamiętać, że sposób nawiązania stosunku pracy implikuje również ewentualny sposób jego rozwiązania. Dlatego też te kwestie należy sobie przypomnieć. Otóż w szkole lub placówce stosunek pracy można nawiązać na podstawie umowy o pracę (zarówno nauczyciele, jak i pracownicy niepedagogiczni), która jest zawarta albo na czas określony, albo na czas nieokreślony, zarówno w pełnym wymiarze czasu pracy, jak i w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nawiązanie stosunku pracy na podstawie mianowania może dotyczyć tylko nauczycieli. Co do zasady umowę o pracę na czas określony można zawrzeć m.in. z nauczycielem stażystą na jeden rok szkolny w celu odbycia stażu wymaganego do uzyskania awansu na stopień nauczyciela kontraktowego (art. 10 ust. 2, 3 i 7 KN1). Natomiast stosunek pracy z nauczycielem kontraktowym nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 KN). Ale już zatrudnienie na podstawie mianowania zawiera się na czas nieokreślony, tylko z nauczycielem mianowanym bądź dyplomowanym (art. 10 ust. 5 KN). Jednak w przypadku mianowania pojawia się szereg nieporozumień, które następnie są powodem powstawania ewidentnych błędów. Otóż w przypadku „pojęcia” mianowanie należy wyróżnić trzy różne znaczenia i w związku z tym trzy niezależne od siebie postępowania, będące z kolei podstawą wydania aktu mianowania, aktu nadania stopnia awansu zawodowego lub dokumentu potwierdzającego przekształcenie podstawy prawnej istniejącego stosunku pracy. Jeśli chodzi o szczegóły, typowy akt mianowania wydaje się w związku z nawiązaniem stosunku pracy. Wynika to z zapisów zawartych w art. 10 ust. 1 KN, które stanowią, że stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się w szkole na podstawie umowy o pracę lub właśnie mianowania. Dlatego podstawową zasadą jest (zgodnie z art. 10 ust. 5 KN), że nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany są zatrudniani na podstawie mianowania. To w takiej właśnie sytuacji dyrektor szkoły lub placówki, zatrudniając nauczyciela, wydaje mu akt mianowania, a nie jakiś inny dokument (np. umowę o pracę!). Tylko w szczególnych przypadkach nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany są zatrudniani na podstawie umowy o pracę na czas określony bądź nieokreślony (przypadki opisane w art. 10 ust. 6 i 7 KN). Natomiast akt nadania stopnia nauczyciela mianowanego związany jest z realizacją indywidualnej ścieżki awansu zawodowego. Jak wynika z zapisów art. 9b ust. 4 ustawy KN, nauczycielowi kontraktowemu spełniającemu określone warunki stopień nauczyciela mianowanego, w drodze decyzji administracyjnej, nadaje organ prowadzący szkołę. 

Może także nastąpić sytuacja przekształcenia stosunku pracy z umowy w mianowanie. Stosowny dokument potwierdzający przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy wydawany jest na podstawie art. 10 ust. 5a i 5b ustawy KN, w sytuacji kiedy stosunek pracy nauczyciela nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania. Sytuacja taka występuje w związku z uzyskaniem przez nauczyciela właśnie stopnia nauczyciela mianowanego (jednocześnie nauczyciel ten musi spełniać warunki określone w art. 10 ust. 5 KN). Ponieważ co do zasady nauczyciel kontraktowy jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, a w czasie trwania stosunku pracy uzyskał on wyższy stopień awansu zawodowego (dostarczył akt nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego – odpowiednią decyzję administracyjną) i jednocześnie spełnia warunki określone w art. 10 ust. 5 ustawy Karta Nauczyciela, to jego stosunek pracy przekształca się ex lege w stosunek pracy na podstawie mianowania. Podobnie ma to miejsce w przypadku nauczyciela mianowanego 

Wszelkie sprawy dotyczące stosunku pracy wymagają w określonych przypadkach współdziałania dyrektora szkoły lub placówki ze związkami zawodowymi. 

i dyplomowanego, jeżeli w czasie trwania umowy o pracę zostały spełnione warunki określone w art. 10 ust. 5 ustawy KN (np. możliwość zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy). W takiej sytuacji dyrektor szkoły lub placówki jedynie pisemnie potwierdza fakt przekształcenia podstawy prawnej stosunku pracy, a nie wydaje mu aktu mianowania! Należy przy tym pamiętać, że stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się ex lege w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel kontraktowy uzyskał stopień nauczyciela mianowanego i spełniony został warunek do zatrudnienia go w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony (ust. 5a). Należy zatem przypomnieć (nieco zmienione) wspomniane wyżej warunki. Otóż zgodnie z nowymi zapisami prawnymi, stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i z nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania tylko wówczas, gdy:

  • posiada on obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym,
  • ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z praw publicznych,nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne w sprawie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowanie dyscyplinarne,
  • nie był karany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe,
  • nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną (art. 76 ust. 1 pkt 3 KN) w okresie 3 lat przed nawiązaniem stosunku pracy albo karą dyscyplinarną wydalenia z zawodu nauczyciela,
  • posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska,
  • istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

Zgodnie z ostatnimi zmianami, przed nawiązaniem stosunku pracy z określonym nauczycielem (obojętnie w jakiej formie) dyrektor szkoły będzie zobowiązany zasięgnąć informacji z CROD. 

Uzyska on również możliwość zweryfikowania, czy dany numer PESEL znajduje się w bazie Centralnego Rejestru Orzeczeń Dyscyplinarnych, a następnie, zależnie od wyniku, dyrektor będzie składał wniosek o udzielenie informacji z CROD2

Wszystkie wspomniane sytuacje i aspekty postępowania dyrektor szkoły musi dokładnie przeanalizować podczas dokonywania przeglądu zatrudnienia w swojej placówce. Powinien również wtedy dokonać aktualizacji wszystkich niezbędnych dokumentów kadrowych. Jest to o tyle ważne, że od aktualnej sytuacji formalnoprawnej stosunku pracy zależy postępowanie związane z jego zakończeniem, a w tym przypadku należy pamiętać o pewnych zasadach prawnych obowiązujących przy rozwiązywaniu stosunku pracy. Zwracam jednak uwagę, że i tu istnieją pewne wyjątki zarezerwowane dla sytuacji nietypowych – a właśnie takie nietypowe sytuacje będą miały miejsce w okresie wprowadzania zmian systemowych w oświacie. Jednak najpierw należy omówić zasady pra...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy