Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pracownia rozwoju zawodowego

12 grudnia 2018

NR 88 (Grudzień 2018)

Praca z uczniem szczególnie zdolnym

0 237

Jednym z głównych zadań realizowanych w szkole jest wszechstronne rozwijanie ucznia, dostarczanie takich bodźców i treści, a także organizowanie takich sytuacji dydaktyczno-wychowawczych, które wyzwalają jego aktywność własną. W artykule podpowiemy, w jaki sposób wpływać odpowiednio na ucznia, który wykazuje ponadprzeciętne zdolności.

Zdolności można zdefiniować jako różnice indywidualne, które sprawiają, że przy jednakowej motywacji i uprzednim przygotowaniu poszczególni ludzie osiągają w porównywalnych warunkach zewnętrznych niejednakowe rezultaty w uczeniu się i działaniu. Pojęcie zdolności w praktyce bardzo często utożsamiane jest z terminem uzdolnienie lub talent. Psychologia rozróżnia te pojęcia i mówi o:

  • zdolnościach ogólnych – odnoszących się do właściwości intelektualnych człowieka (ogólnych funkcji myślenia, rozwoju, wnioskowania, analizowania, rozumienia, organizowania uczenia się i rozwiązywania problemów), określanych jako inteligencja,
  • zdolnościach kierunkowych – zwanych też zdolnościami specjalnymi lub uzdolnieniami (np. uzdolnienie matematyczne, artystyczne, językowe itd.),
  • zdolnościach twórczych – przejawiających się w umiejętności tworzenia rzeczy nowych, umiejętności znajdowania wielu różnych i oryginalnych rozwiązań zadań i problemów.

Uczniowie uzdolnieni to tacy, którzy przejawiają możliwości zaawansowanych dokonań w dziedzinie umysłowej, twórczej, artystycznej, w zakresie zdolności przywódczych oraz w poszczególnych przedmiotach nauczania. Najwyższy stopień rozwoju uzdolnień określa się mianem talentu. Dzieci zdolne charakteryzują się pewnymi specyficznymi dla całej grupy cechami. W wieku szkolnym obserwuje się u nich m.in. wysoką sprawność językową, dobrą pamięć, umiejętności wnioskowania, szybkie tempo procesów myślowych, oryginalność zadawanych pytań i wysuwanych sugestii, zainteresowania czytelnicze, umiejętność dostrzegania i rozwiązywania problemów. Poza osiągnięciami intelektualnymi, ucznia szczególnie zdolnego charakteryzuje szybkie zapamiętywanie, prawidłowe kojarzenie i rozumowanie, dociekliwość, szeroki wachlarz zainteresowań, niekiedy ukierunkowane uzdolnienia i pasje. Ma bogatą wyobraźnię, ciekawe pomysły. Często odczuwa potrzebę wyrażania swoich wrażeń, myśli i emocji w różnej formie, np. w muzyce, tańcu, plastyce, w słowie lub piśmie. Cechuje go niezależna postawa, broni swoich poglądów i pomysłów, ma poczucie humoru.
Uczniowie zdolni są dla szkoły wielką szansą i potencjałem, który – odpowiednio rozpoznany i wykorzystany – może w znaczący sposób przyczynić się do jej rozwoju. Dzięki ponadprzeciętnym możliwościom intelektualnym i twórczym tacy uczniowie mogą wzbogacać szkołę swoimi pomysłami, inicjatywami, niekonwencjonalnymi działaniami – zarówno podejmowanymi w samej szkole, jak i w środowisku. Dzięki tym uczniom po prostu więcej i ciekawiej dzieje się w szkole. Ich postawa może stać się inspiracją dla innych, którzy – wciągnięci w te działania – mogą dostrzec i rozwijać własny potencjał, „zarażać się” od zdolniejszych kolegów. Takie sytuacje pobudzają też nauczycieli do szukania rozmaitych form i metod pracy z uczniami szczególnie zdolnymi. Jest to wyzwanie metodyczne i merytoryczne, mobilizuje do poszukiwań i rozwoju. Dla kadry nauczycielskiej jest to też wyzwanie organizacyjne, bo wymaga pracy zespołowej, współdziałania, podejmowania różnych wspólnych inicjatyw.

Jak powinna przebiegać praca z wyróżniającym się uczniem?

Podczas pracy z uczniami zdolnymi ważne jest, aby od samego początku uczyć ich odpowiedzialności za własny rozwój oraz planowania i organizacji pracy. Warto pamiętać o tym, że uczeń zdolny zdobywa wiedzę w szybszym tempie niż pozostali, może także nauczyć się więcej i pracować na wyższym poziomie. Niezwykle ważne jest, aby poprzez dobór właściwych metod, treści i form pracy dostosować sposób nauczania do indywidualnych preferencji uczniów.

Podstawowymi strategiami stosowanymi w pracy z uczniami zdolnymi są:

  • wzbogacanie – przystosowanie nauczania do możliwości intelektualnych ucznia (poszerzanie treści edukacyjnych, stopnia trudności zadań i ich ilości);
  • akceleracja (przyspieszanie) – np. wcześniejsze rozpoczynanie nauki, podwójna promocja, szybsze nauczanie zakresu materiału określonego programem szkolnym, system nauczania bezklasowego;
  • grupowanie – np. grupowanie przedmiotowe w trakcie pracy na lekcji lub zajęciach pozalekcyjnych; grupowanie może się odbywać wg poziomu zdolności lub rodzaju zdolności, może to być tworzenie specjalnych klas dla uczniów o określonych uzdolnieniach i zainteresowaniach.

Podstawa programowa jest wyznacznikiem celów i treści programów kształcenia dla poszczególnych poziomów edukacyjnych, a także w zakresie poszczególnych przedmiotów. Uczeń szczególnie uzdolniony realizuje ogół zadań wynikających z podstawy programowej. Treści nauczania mogą i powinny być rozszerzone o zagadnienia znajdujące się w kręgu zainteresowania ucznia. Warto dobierać zagadnienia tak, aby łączyły w sobie wiedzę z wielu przedmiotów, czyniąc ją bardziej ciekawą i spójną. Treści nauczania należy wzbogacić o zagadnienia z zakresu psychologii uczenia się, treningi twórczości, treningi radzenia sobie ze stresem.
Główne metody, które warto stosować w pracy z uczniem szczególnie zdolnym:

  • Metody aktywizujące, zachęcające do dostrzegania i rozwiązywania problemów i podejmowania własnych działań samokształcących:
    • metody poszukujące: metoda problemowa i jej odmiany, problemy otwarte i zamknięte, problemy typu „odkryć” i „wynaleźć”, problemy intelektualne i społeczno-moralne oraz problemy teoretyczne i praktyczne;
    • metody heurystyczne, np. burza mózgów czy synektyka,
    • metody rozwijające myślenie konwergencyjne, uczące myślenia algorytmicznego, dyscypliny, dokładności i systematyczności,
    • techniki szybkiego uczenia, np. szybkiego czytania i mnemotechniki.
  • Metody rozwijające umiejętności komunikacyjno-społeczne:
    • metody praktyczne, np. metoda projektów, metody zadaniowe, metody integracyjne i uczące współpracy,
    • gry dydaktyczne,
    • dyskusje uczące doboru trafnych argumentów oraz szacunku dla innych osób,
    • trening twórczości integrujący w sobie wiele różnorodnych metod heurystycznych.
  • Metody umożliwiające ekspresję ucznia w wybranych przez siebie dziedzinach oraz gwarantujące poznanie i zrozumienie osób wybitnych i ich dokonań. Metody te kształtują system wartości, poczucie estetyki oraz umożliwiają znalezienie inspiracji i mistrzów:
    • metody waloryzacyjne, zarówno ekspresyjne (np. inscenizacje, symulacje, drama, metody wykorzystujące środki plastyczne lub muzyczne itp.), jak i impresyjne, (np. udział w przedstawieniach, wystawach, spotkaniach z pisarzami, muzykami itp.).
  • Metody ewaluacyjne, które pozwalają na dokonywanie samooceny podejmowanych i zrealizowanych zadań, konstruktywną ocenę działań innych osób oraz przyjmowanie oceny od innych osób, w szczególności rówieśników.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki uczeń zdolny może realizować indywidualny program lub tok nauki na każdym etapie edukacyjnym i w każdym typie szkoły. 
Uczeń realizujący indywidualny program nauki kształci się w zakresie jednego, kilku lub wszystkich obowiązujących zajęć edukacyjnych przewidzianych w szkolnym planie nauczania dla danej klasy, według programu dostosowanego do jego uzdolnień, z...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy