Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

28 czerwca 2018

NR 82 (Kwiecień 2018)

Pedikuloza – niewygodny i wstydliwy problem

404

Pedikuloza, inaczej wszawica, jest chorobą pasożytniczą wywołaną przez wesz głowową (Pediculus humanus capitis). Wszawica występuje we wszystkich krajach świata. Jest to powszechny problem, który nie zawsze jest oznaką braku higieny.

Do zarażenia pasożytami może dojść w każdym wieku i łatwiej dochodzi do niego w dużych zbiorowiskach ludzkich (przedszkola, szkoły, internaty, akademiki, kolonie, obozy letnie, koszary, domy pomocy społecznej, noclegownie). Najczęściej zarażają się dzieci w wieku 3–12 lat, przez kontakty bezpośrednie w trakcie zabawy oraz nie w pełni wyrobione nawyki higieniczne, np. stosowanie wspólnych przedmiotów (szczotki, spinki, grzebienie, ubrania, nakrycia głowy, pluszowe zabawki, materace, pościel).

POLECAMY

Wesz głowowa ma długość 2–3 mm, kolor brudnobiały lub szary, który może stać się jaśniejszy lub ciemniejszy zależnie od koloru włosów człowieka. Żyje około miesiąca, jednak poza głową człowieka może przeżyć 1–2 dni. Samiczka składa od 100 do 300 jajeczek dziennie, nazywanych gnidami, które przylegają mocno do włosów dzięki substancji klejącej. W ciągu 6 do 10 dni rodzi się larwa, która przeradza się w dorosłego pasożyta w ciągu następnych 10 dni. Zazwyczaj zauważa się wszy, gdy pojawia się dokuczliwy świąd skóry głowy. W wyniku drapania dochodzi do uszkodzenia skóry i w efekcie do wystąpienia strupów, z tendencją do wtórnych infekcji zmienionej skóry. Czasem swędzenie nie występuje, a wszy odkrywa się przypadkowo, czesząc się lub myjąc włosy. Na włosach mogą być też obecne tylko jajeczka (gnidy). Białe płatki, które łatwo spadają z włosów, to martwa skóra lub łupież. W tym wypadku osoba zakażona może nie czuć swędzenia. Wszy najczęściej gnieżdżą się na karku, skroniach i za uszami. Aby je zobaczyć, trzeba podnieść włosy ruchem „pod prąd” i pozwolić im bardzo powoli opadać, obserwując jednocześnie bardzo dokładnie.

Wszawica jest zaliczana do grupy inwazji pasożytami zewnętrznymi i nie znajduje się w wykazie chorób zakaźnych z załącznika do ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570 z późn. zm.). Wynika to z faktu, że na terenie Polski od lat nie występują już niebezpieczne choroby zakaźne przenoszone przez wszy (np. dur wysypkowy). Tym samym przypadki wszawicy nie są objęte zakresem działania organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej i nie ma podstaw do wydania decyzji administracyjnej nakazującej dziecku z wszawicą wstrzymanie się od uczęszczania do placówki oświatowej. Decyzja o pozostaniu dziecka w domu do czasu usunięcia wszy nie wymaga interwencji organów władzy publicznej w trybie przewidzianym przepisami rangi ustawowej, lecz znajduje się całkowicie w gestii jego rodziców lub opiekunów. Zaleca się, aby działania higieniczne przeciw wszawicy były podjęte przez rodziców lub opiekunów niezwłocznie, a czas nieobecności dziecka w placówce był możliwie najkrótszy.

Wszawica pozostaje istotnym problemem higienicznym i może w pewnych przypadkach być sygnałem zaniedbań opiekuńczych rodziców lub opiekunów w stosunku do dziecka, co nie powinno być lekceważone. Ponieważ ciężar zwalczania wszawicy został przesunięty z działań o charakterze przeciwepidemicznym realizowanych przez inspekcję sanitarną, obecnie działania w tym zakresie w sytuacjach stwierdzonych zaniedbań opiekuńczych wobec dziecka pozostają w kompetencji placówek, w których przebywają dzieci i ośrodków pomocy społecznej. 

Zadania szkoły w walce z wszawicą

Temat wszawicy systematycznie pojawia się na początku roku szkolnego, kiedy dzieci wracają z kolonii i obozów, a następnie późną jesienią i na początku zimy, kiedy dzieci zaczynają nosić czapki. Warto w tych okresach częściej przeglądać ich włosy. Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak w liście skierowanym do dyrektorów szkół i przedszkoli zwrócił uwagę na powracający problem wszawicy w jednostkach systemu oświaty. Jego zdaniem, potrzebne jest podjęcie w tym zakresie działań profilaktycznych i wypracowanie – z udziałem rodziców – stosownych procedur, które będą przez wszystkich akceptowane i respektowane. 

Tab. 1. Mity i fakty o wszawicy

MITY FAKTY
Wszawica wynika 
z brudu i braku higieny
Dbałość o higienę osobistą i status społeczny nie mają wpływu na częstość występowania wszawicy. Może się nią zarazić każda osoba przez kontakt z chorym lub jego rzeczami osobistymi
Wszy potrafią skakać i pływać Pasożyty te poruszają się wyłącznie poprzez pełzanie. Zarażenie następuje 
w wyniku bliskiego kontaktu z chorym lub jego rzeczami osobistymi
Osobie dotkniętej wszawicą należy ogolić głowę  Nie należy golić głowy chorego. Powstające przy okazji golenia mikrouszkodzenia skóry głowy mogą stanowić wrota zakażeń bakteryjnych i/lub grzybiczych 
i przedłużenie procesu leczenia. Wystarczy zastosować dostępne preparaty zwalczające pasożyty
Wszawica jest wyłącznie problemem estetycznym  Wszawica jest także problemem zdrowotnym. Powoduje występowanie swędzących grudek zapalnych, które po zdrapaniu mogą ulec wtórnym zakażeniom
Zwierzęta domowe mogą być źródłem wszawicy Wesz ludzka nie bytuje na zwierzętach, dlatego nie jest konieczne przeglądanie sierści zwierząt w obawie, że mogą być przyczyną zakażenia
Dokładne umycie głowy szamponem pozwoli pozbyć się wszy Wszy dzięki specjalnym odnóżom i pazurkom czepnym silnie przytwierdzają się do włosów. Gnidy są przyczepione do włosów specjalną wydzieliną, która nie rozpuszcza się w wodzie i jest trudna do usunięcia
Wszy mają tylko dzieci   Zarażeniu się wszawicą sprzyjają duże skupiska ludzi. Dlatego choroba ta jest szczególnie popularna wśród dzieci uczęszczających do przedszkoli czy szkoły

Działania profilaktyczne w szkołach, placówkach oświatowo-wychowawczych muszą być realizowane systematycznie i w sposób skoordynowany. Niezbędna do tego jest współpraca pomiędzy rodzicami, dyrekcją placówki, nauczycielami i wychowawcami/opiekunami oraz pielęgniarką lub higienistką szkolną. Obejmują one systematyczną akcję oświatową (pogadanki, materiały informacyjne w formie ulotek) skierowaną do dzieci i młodzieży oraz rodziców. 

Zapewnienie warunków organizacyjnych do bezpiecznego i higienicznego pobytu dzieci w placówkach oświatowych i opiekuńczych jest obowiązkiem dyrektora placówki. Zgoda rodziców na objęcie dziecka opieką (w tym również opieką zdrowotną przez pielęgniarkę lub higienistkę szkolną) jest równoznaczna z wyrażeniem zgody na dokonanie przeglądu czystości skóry głowy dziecka (w warunkach, które zagwarantują dziecku intymność, a wykonywane czynności odbędą się z poszanowaniem jego godności osobistej). W związku z tym rodzice lub opiekunowie nie muszą za każdym razem przekazywać pisemnej zgody na przeprowadzenie kontroli czystości głowy u dziecka.

O terminie planowanej kontroli higienicznej należy powiadomić rodziców lub opiekunów dziecka. Kontrola musi być prowadzona w sposób indywidualny, w wydzielonym pomieszczeniu. Osoba, która przeprowadza kontrolę, powiadamia o jej wynikach dyrektora placówki. Informacja dla dyrektora (zgodnie ze standardem poufności) obejmuje: fakt wystąpienia wszawicy oraz skalę zjawiska w danej grupie dzieci, nie może natomiast obejmować danych personalnych dziecka. Równocześnie, indywidualnie, pielęgniarka lub higienistka szkolna zawiadamia rodziców lub opiekunów prawnych dziecka z wszawicą o konieczności podjęcia niezwłocznych zabiegów higienicznych skóry głowy. W razie potrzeby instruuje rodziców o sposobie działania i monitoruje skuteczność ich działań. Może się zdarzyć, że niektórzy rodzice wyrażą sprzeciw wobec informacji o kontroli higienicznej swojego dziecka bądź nie podejmą niezbędnych działań higienicznych. W takim przypadku osoba przeprowadzająca kontrolę czystości głowy zawiadamia dyrektora placówki o obawach co do właściwego wykonywania obowiązków rodzicielskich wobec dziecka. W przypadku uporczywego uchylania się rodziców lub opiekunów dziecka od działań mających na celu ochronę jego zdrowia i dbałości o higienę dyrektor szkoły zawiadamia pomoc społeczną. Brak działań rodziców może bowiem rodzić podejrzenie o zaniedbywanie przez nich dziecka, a w pewnych przypadkach – podejrzenie o nadużycia popełniane wobec dziecka w jego środowisku domowym. Z tego względu brak współpracy z rodzicami nie może być przez władze szkolne lekceważony. W sytuacji kiedy rodzice lub opiekunowie nie mogą lub nie są w stanie sprostać zadaniu sprawowania opieki nad dzieckiem w sposób, który chroni jego dobro, niezbędne jest udzielenie tej rodzinie pomocy opiekuńczo-wychowawczej w trybie ustawy o pomocy społecznej.

Postępowanie w przypadku stwierdzenia wszawicy w szkole

Dyrektor placówki zarządza kontrolę (wykonywaną przez pielęgniarkę lub osobę upoważnioną) czystości skóry głowy wszystkich dzieci, grupy lub klasy oraz wszystkich pracowników szkoły lub placówki, z zachowaniem zasady intymności (kontrola indywidualna, w wydzielonym pomieszczeniu). Kontrola może zostać przeprowadzona z inicjatywy pielęgniarki lub higienistki szkolnej.

Pielęgniarka (a w sytuacji braku pielęgniarki lub higienistki szkolnej w placówce – nauczyciel/opiekun dziecka) zawiadamia rodziców dzieci, u których stwierdzono wszawicę, o konieczności podjęcia niezwłocznie zabiegów higienicznych skóry głowy. W razie potrzeby instruuje rodziców o sposobie działań, informuje o konieczności poddania się kuracji wszystkich domowników i monitoruje skuteczność działań. Jednocześnie informuje dyrektora placówki o wynikach kontroli i skali zjawiska.

Dyrektor lub upoważniona osoba (nauczyciel lub opiekun) informuje wszystkich rodziców o stwierdzeniu wszawicy w grupie dzieci. Zaleca konieczność natychmiastowej likwidacji wszy poprzez zastosowanie dostępnych w aptekach preparatów, zgodnie z dołączoną instrukcją, oraz codzienną kontrolę czystości głowy dziecka i domowników.

Jeśli rodzice zgłoszą trudności w przeprowadzeniu kuracji (np. brak środków na zakup preparatu), dyrektor szkoły lub placówki we współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej udzielają rodzicom lub opiekunom niezbędnej pomocy.

Dyrektor, nauczyciel/opiekun może zaproponować rodzicom/opiekunom rozważenie możliwości pozostawienia dziecka w domu na czas kuracji/likwidacji wszy.

Pielęgniarka lub higienistka szkolna po upływie 7–10 dni kontrol...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy