Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki szkolnej

12 czerwca 2018

NR 69 (Styczeń 2017)

Odzież patriotyczna w szkołach - czy można zabronić uczniom ją nosić?

0 103

Tak zwana odzież patriotyczna święci dziś triumfy, zwłaszcza wśród nastolatków. Bardzo często jest noszona w szkole. Czy należyna to zjawisko reagować? A jeśli tak, to w jaki sposób?

Przewrotna odpowiedź na pytanie zawarte w tytule mogłaby brzmieć: można, tylko po co? Zakazy nie są najlepszym środkiem wychowawczym i powinny być stosowane jedynie w ostateczności. No i, co oczywiste, powinny mieć sens. A jaki byłby sens zakazywania noszenia „patriotycznych” koszulek?

Jeśli więc nie zakaz, to w jaki sposób szkoły powinny reagować na młodzieżową modę na patriotyczną odzież? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba zadać inne: na czym właściwie polega problem z odzieżą patriotyczną?

Moda i ekspresja siebie

Moda na patriotyczną odzież zaczęła się kilka lat temu i, póki co, nie słabnie. Nie jest to nic szczególnie zaskakującego – dla okresu adolescencji charakterystyczna jest zwiększona podatność na wpływy ze strony grupy rówieśniczej, w tym również na modę dotyczącą fryzury, stroju czy słuchanej muzyki. Młodzież lat 90. XX wieku nosiła koszulki z zespołami rockowymi, młodzież dzisiejsza – z postaciami historycznymi. Każde pokolenie ma swoich idoli.

A jednak i wtedy, i teraz tylko część osób faktycznie wiedziała (lub wie) cokolwiek na temat postaci bądź symboli, które zdobią ich koszulki czy bluzy. Najczęściej wiedza ta jest bardzo pobieżna, powierzchowna; często też pochodzi z niesprawdzonych źródeł – informacji przekazywanych z ust do ust bądź wyczytanych w Internecie. Są i takie osoby, które o tym, co mają na koszulce, nie mają prawie żadnego pojęcia – po prostu chcą wpasować się w grupę rówieśniczą. I o ile nie stanowiło to żadnego problemu w przypadku koszulek z gwiazdami rocka, o tyle ten brak wiedzy jest problemem, gdy młodzież nosi koszulki z symbolem Polski Walczącej czy innymi nawiązaniami do polskiej i światowej historii.

Noszenie garderoby z rozmaitymi symbolami czy wizerunkami idoli od dekad jest popularnym wśród młodych sposobem ekspresji siebie. Nastolatki mają dużą potrzebę tej ekspresji – to na tym etapie rozwoju człowieka intensywnie kształtują się osobowość, autonomia, system wartości i przekonań. W tym wieku ludzie doświadczają dwóch pozornie wykluczających się potrzeb – chcą wyróżniać się na tle innych i być akceptowanymi przez grupę, ale by zyskać to drugie, muszą się do grupy upodobnić. Koszulka z nadrukiem może być środkiem osiągnięcia obu tych celów jednocześnie – wyróżniać daną osobę, a jednocześnie być manifestem, którego

Kłopoty z tzw. odzieżą patriotyczną polegają też na tym, że umieszczone na niej historyczne symbole i hasła są odczytywane w odniesieniu do współczesnych kontekstów. Osadzone we współczesnym kontekście hasło „Śmierć wrogom ojczyzny” czy „Śmierć konfidentom” można wręcz uznać za propagowanie przemocy.

adresatem jest grupa rówieśnicza: „mam podobne wartości i poglądy co wy”. I znowu – samo istnienie tego zjawiska nie stanowi problemu. To, co jest tutaj jednak zawsze istotne, to kontekst – w tym wypadku właśnie to, jakie są te „podobne wartości i poglądy”.

Liczy się kontekst i przesłanie

Polska historia chyba dlatego jest tak fascynująca, że jest pogmatwana, często niejednoznaczna i wymykająca się prostym ocenom. Aby dobrze ją zrozumieć, trzeba naprawdę ją zgłębić, a nawet wtedy nie uda się uniknąć pewnych kontrowersji i różnic interpretacyjnych. Niestety, wersja historii związana z modą na tzw. patriotyczną odzież jest często niezwykle uproszczona, a przez to – przekłamana. Dotyczy to np. koszulek gloryfikujących tzw. żołnierzy wyklętych, wśród których znaleźć można bardzo różne postacie – od faktycznych bohaterów walki z okupantem po osoby uznane za zbrodniarzy wojennych. Niestety, pop-patriotyzm, którego przejawem jest tzw. patriotyczna odzież, stawia często między nimi znak równości, a czasem wręcz gloryfikuje tych drugich, jak np. w przypadku koszulek z wizerunkiem Romualda Rajsa, pseudonim „Bury”. W 2005 r. IPN uznał go za winnego „zbrodniom przeciwko ludności popełnionym w celu wyniszczenia części obywateli polskich z powodu ich przynależności do białoruskiej grupy narodowościowej o wyznaniu prawosławnym”. Noszenie takiej koszulki przez ucznia może być wyrazem bądź jego niewielkiej wiedzy historycznej, bądź – co chyba gorsze – poparcia dla takich działań.

Kłopoty z tzw. odzieżą patriotyczną polegają też na tym, że umieszczone na niej historyczne symbole i hasła są odczytywane w odniesieniu do współczesnych kontekstów. Tak dzieje się np. z historycznym hasłem „Śmierć wrogom ojczyzny”, które jest przez młodzież odnoszone do współczesnych grup społecznych, często dyskryminowanych (np. uchodźców, mniejszości...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy