Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomoc psychologiczna-pedagogiczna

16 lutego 2021

NR 109 (Luty 2021)

Nieprawidłowości w organizacji i udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom objętym kształceniem specjalnym w szkole ogólnodostępnej

15

Za realizację wobec ucznia niepełnosprawnego, zagrożonego niedostosowaniem społecznym i niedostosowanego społecznie zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego odpowiada dyrektor szkoły lub placówki. Jakie są najczęstsze błędy w zakresie organizacji i udzielania wsparcia uczniom objętym kształceniem specjalnym i jak uniknąć tych nieprawidłowości?

Edukację uczniów niepełnosprawnych, zagrożonych niedostosowaniem społecznym i niedostosowanych społecznie, posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, organizować muszą wszystkie przedszkola, szkoły i placówki o charakterze oświatowym, na każdym etapie edukacyjnym: ogólnodostępne, w tym z oddziałami integracyjnymi i oddziałami specjalnymi, i integracyjne. Ponadto uczniowie mają także możliwość korzystania z adekwatnych do swoich potrzeb form wsparcia, jakie oferują im placówki specjalistyczne, tj. specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii i młodzieżowe ośrodki wychowawcze.
Dostarczenie przez rodziców orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, które ma moc decyzji administracyjnej, oznacza, że każda z tych jednostek oświatowych musi sprostać dodatkowym obowiązkom określonym w § 5 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, tj. zapewnić uczniowi:

POLECAMY

  • realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów,
  • zajęcia specjalistyczne, inne zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów, w szczególności zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne,
  • integrację uczniów ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z uczniami pełnosprawnymi,
  • przygotowanie uczniów do samodzielności w życiu dorosłym.

Natomiast art. 68 ust. 1. pkt 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe mówi, że za realizację wobec ucznia zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego odpowiada dyrektor szkoły lub placówki.
Na szczególną uwagę zasługuje zalecenie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną, której zakres tematyczny (jakie formy wsparcia będę realizowane, przez kogo oraz w jakim wymiarze godzin i przez jaki czas) powinien uwzględniać indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET) – w tym obszarze dochodzi do popełniania wielu nieprawidłowości. Poniżej przedstawiamy przykłady najczęstszych błędów wraz z komentarzem odwołującym się do odpowiednich przepisów prawa oświatowego.

Forma zajęć specjalistycznych oraz ich prowadzenie

  1. Bartek (spektrum autyzmu, zespół Aspergera) ma zaleconą pomoc psychologiczno-pedagogiczną w formie zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz zajęć terapii psychologicznej, a Magda (niepełnosprawność intelektualna stopnia lekkiego) – w formie zajęć dydaktyczno-wyrównawczych z matematyki oraz zajęć terapii logopedycznej. W szkole nie ma psychologa ani logopedy.
  2. Prowadzenie zajęć korekcyjno-kompensacyjnych z Moniką (niepełnosprawność ruchowa kończyn dolnych + dysleksja rozwojowa) powierzono nauczycielowi języka polskiego, który nie posiada uprawnień terapeuty pedagogicznego.

W przypadku Bartka, Magdy i Moniki dyrektor nie dopełnił obowiązku zapewnienia zaleconego wsparcia w formie zajęć specjalistycznych (§ 5 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym). Jeśli chodzi o sytuację Moniki, nieprawidłowość polegała na powierzaniu tych zajęć nauczycielowi bez kwalifikacji zapewniających wykonanie zaleceń z orzeczenia, co jest niezgodne z wytycznymi rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach:

  • § 17 ust. 1. Zajęcia rozwijające uzdolnienia, zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze oraz zajęcia specjalistyczne prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju zajęć.
  • § 27 ust. 3. Do zadań terapeuty pedagogicznego należy w szczególności prowadzenie zajęć korekcyjno-kompensacyjnych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym.

Tym samym dyrektor nie zapewnił uczniom możliwości zaspokajania w pełni indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, nie wsparł ich potencjału rozwojowego. Na przyszłość po-
winien pamiętać, że w pierwszej kolejności trzeba zidentyfikować potrzeby na podstawie posiadanych orzeczeń i opinii, a następnie zatrudnić nauczyciela mającego odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia danych zajęć. Najwłaściwszym rozwiązaniem jest zatrudnienie osoby posiadającej najszersze kwalifikacje, tak aby w przypadku obowiązku zorganizowania określonych nowych zajęć lub zajęć w wymiarze 
1–2 godzin tygodniowo dyrektor nie musiał poszukiwać nowych specjalistów.

Liczba uczestników zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej

  1. Zalecone Agacie (niepełnosprawność słuchowa) zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze z matematyki zorganizowano w grupie liczącej 12 uczniów. 
  2. Dyrektor odmówił organizacji dla Karola (spektrum autyzmu) zaleconych indywidualnych zajęć logopedycznych, powołując się na możliwość udziału chłopca w takich samych zajęciach w grupie pięciorga dzieci z podobnymi zaburzeniami sprawności językowych.

W tym przypadku dyrektor zapomniał o konieczności przestrzegania wymogów związanych z liczebnością uczniów na zajęciach stanowiących formę udzielanej w szkole pomocy psychologiczno-pedagogicznej, choć jest to jednoznacznie uregulowane w ww. rozporządzeniu w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. I tak, w przypadku zajęć:

  • rozwijających uzdolnienia – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 8 (§ 7),
  • korekcyjno-kompensacyjnych – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 5 (§ 8),
  • logopedycznych – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 4 (§ 9),
  • rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 10, chyba że zwiększenie liczby uczestników jest uzasadnione potrzebami uczniów (§ 10),
  • innych o charakterze terapeutycznym – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 10 (§ 11),
  • dydaktyczno-wyrównawczych – liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 8 (§ 15).

Warto zwrócić również uwagę na to, że dyrektor nie miał podstaw prawnych do odmowy zorganizowania dla Karola indywidualnych zajęć logopedycznych. Przepisy wspomnianego rozporządzenia podają wyłącznie górny limit liczebności uczestników w poszczególnych zajęciach, co oznacza, że nie ma przeszkód, by organizować je tylko dla jednego ucznia. 

Zajęcia specjalistyczne z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej a rewalidacja

  1. Marek (niepełnosprawność intelektualna stopnia lekkiego) w ramach rewalidacji uczęszcza na grupowe zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne prowadzone przez pedagoga szkolnego.
  2. Kasia (niepełnosprawność intelektualna stopnia lekkiego + niepełnosprawność wzrokowa) – w ramach rewalidacji również uczęszcza na zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze z matematyki oraz zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się, prowadzone przez nauczyciela z certyfikatem kursu szybkiego uczenia się. 

W szkole zatrudniony jest nauczyciel ze specjalnością oligofrenopedagogika, jednak dyrektor przydzielił mu funkcję tzw. nauczyciela wspomagającego dla uczennicy ze spektrum autyzmu – w wymiarze 20 godzin tygodniowo.

Ogromnie ważną kwestią związaną z kształceniem uczniów niepełnosprawnych jest organizacja zajęć rewalidacyjnych (§ 5 pkt 4, § 6 ust. 1 pkt 5, ust. 2 rozporządzenia w sprawie organizowania kształcenia specjalnego). Wiele nieprawidłowości w tej kwestii związanych jest z myleniem tych zajęć z zajęciami specjalistycznymi z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Trzeba więc wyjaśnić, że:

1. Zajęcia rewalidacyjne i zajęcia specjalistyczne z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej to dwa różne rodzaje zajęć, mają bowiem odrębną podstawę prawną, odmienne cele i zasady organizacji, innego ucznia/adresata oraz nauczyciela – realizatora.

  • Zajęcia rewalidacyjne organizowane są wyłącznie dla uczniów niepełnosprawnych, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MEN z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół. Nie ma jednego zamkniętego katalogu zajęć rewalidacyjnych, ich rodzaj zależy od potrzeb ucznia niepełnosprawnego i zaleceń orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Przykładowe formy tych zajęć: 
  • nauka orientacji przestrzennej i poruszania się oraz nauka systemu Braille'a lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku ucznia niewidomego,
  • nauka języka migowego lub innych sposobów komunikowania się, w szczególności wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC) – w przypadku ucznia niepełnosprawnego z zaburzeniami mowy lub jej brakiem,
  • zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne – w przypadku ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera,
  • zajęcia korekcyjne wad postawy,
  • zajęcia korygujące wady mowy,
  • muzykoterapia,
  • dogoterapia i hipoterapia,
  • kinezyterapia,
  • Biofeedback,
  • terapia ręki,
  • rehabilitacja ruchowa,
  • terapia integracji sensorycznej.

Pełne uprawnienia do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych mają nauczyciele, którzy – oprócz przygotowania pedagogicznego – mają również wykształcenie zgodne z rodzajem prowadzonych zajęć. Zgodność ta określana jest na podstawie charakteru zajęć rewali...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy