Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pomoc psychologiczna-pedagogiczna

8 września 2021

NR 113 (Wrzesień 2021)

Diagnozowanie potrzeb placówki w nowym roku szkolnym

3

Każdy rok szkolny to nowe wyzwanie zarówno dla dyrektora, nauczycieli, jak i uczniów każdej szkoły. Kluczowym elementem poprzedzającym właściwe zaplanowanie wszystkich działań jest szczegółowa diagnoza potrzeb szkoły w szerokim ich rozumieniu. 

Wielopłaszczyznowe spojrzenie na potrzeby i warunki środowiska wewnętrznego i zewnętrznego szkoły pozwala właściwie ocenić, w jakich obszarach potrzebne będzie wsparcie i pomoc. Warto podkreślić, że w działaniach diagnostycznych powinni brać udział wszyscy członkowie szkolnej społeczności – tylko wtedy jej wyniki będą rzetelne. Podejmowane w ramach rozpoznania działania można przedstawić w ramach procedury (schemat 1).

POLECAMY

Schemat 1. Procedura podejmowanych działań diagnostycznych

Diagnoza potrzeb placówki jest najważniejsza zwłaszcza na początku nowego roku szkolnego, daje nam ona bowiem informację dotyczącą tego, jakie wsparcie jest konieczne. Aby była rzetelna i dokładna, warto przeanalizować wnioski uzyskane w wyniku rozpoznania dokonanego przez rodziców, specjalistów (np. z poradni psychologiczno-pedagogicznej) oraz nauczycieli. Każda z tych osób dysponuje informacjami niezbędnymi do uzyskania prawidłowej diagnozy. Dzięki diagnozie możemy przede wszystkim określić realny stan oraz zasoby, jakimi dysponujemy.

Jako że głównym celem placówki oświatowej jest działalność skierowana na ucznia i jego potrzeby, większość działań podejmowanych w trakcie roku szkolnego jest wymierzona właśnie na zaspokajanie potrzeb dzieci i młodzieży. 

Przeprowadzenie tego typu diagnozy jest procesem długotrwałym i wieloaspektowym, dlatego też warto dobrze się do niego przygotować i zaplanować wszystkie jego etapy. Podsumowanie minionego roku szkolnego jest doskonałym punktem odniesienia do wysnucia wniosków oraz ewaluacji podjętych działań. Pozwala spojrzeć krytycznie na to, co zostało zrealizowane, oraz dostrzec konieczność wprowadzenia zmian, ulepszeń czy działań dodatkowych, których celem jest podniesienie jakości pracy szkoły. Ponadto, bardzo ważnym elementem determinującym planowanie i rozpoznawanie potrzeb szkoły na dany rok szkolny jest polityka oświatowa państwa. Dokument ten odnosi się do wszystkich placówek na terenie kraju. Wpływa na efektywność funkcjonowania systemu oświaty oraz jej wszechstronny rozwój. Polityka oświatowa państwa odnosi się do wielu aspektów funkcjonowania szkoły, takich jak: zarządzanie, kompetencje nauczycieli, podkreślenie roli rodziców w procesie edukacji i wychowania, a także do kompetencji i umiejętności, jakie winny być rozwijane u uczniów. 

Najważniejszymi wyznacznikami służącymi diagnozowaniu potrzeb szkoły przez dyrektora są dokumenty, których analiza pozwala wskazać kierunki rozwoju i pracy w kolejnym roku. Należą do nich głównie: raport z ewaluacji wewnętrznej, sprawozdanie z nadzoru pedagogicznego, sprawozdanie z realizacji planu pracy szkoły oraz wyniki egzaminów zewnętrznych. Ponadto, dla pełnego oglądu sytuacji warto wykorzystać badania ankietowe skierowane do uczniów, rodziców i nauczycieli. Ich wyniki zestawione z wnioskami wyciągniętymi z analizy powyższych dokumentów pozwolą skonstruować właściwy obraz obecnej sytuacji szkoły oraz wskazać obszary wymagające zmian.

Źródło wartości niezbędnych do przeprowadzenia diagnozy mogą także stanowić:

  • dzienniki zajęć,
  • listy obecności,
  • dyplomy, certyfikaty,
  • wywiady, testy, ankiety,
  • analizy dokumentów lokalnych instytucji. 

Rolą dyrektora szkoły jest zatem dogłębne rozpoznanie sytuacji szkoły i stanu faktycznego w odniesieniu do wielu aspektów i czynników mających wpływ na jej funkcjonowanie. Należy wziąć pod uwagę strukturę demograficzno-społeczną uczniów, a także ich sytuację rodzinną i finansową. Ważne jest również, czy w okolicy występują mniejszości narodowe oraz czy dzieci posługujące się innym językiem niż polski uczęszczają do placówki. 

Analizując potrzeby szkoły, należy również wziąć pod uwagę kwestie związane zarówno z warunkami lokalowymi, potrzebami środowiska, jak i założonymi do realizacji celami. Bardzo ważnym aspektem funkcjonowania każdej szkoły jest biblioteka, dlatego też warto przyjrzeć się temu, czy liczba godzin pracy bibliotekarza jest wystarczająca, by zaspokoić potrzeby uczniów dotyczące rozwoju i czytelnictwa. Niezwykle istotny w rozwoju kompetencji uczniów jest dostęp do nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym właściwie wyposażonej sali komputerowej oraz łącza internetowego o odpowiedniej prędkości. Niemożliwe jest bowiem realizowanie ścieżki edukacyjnej w przypadku braku odpowiednich warunków technicznych. 

Priorytetem w każdej szkole jest zdrowie i bezpieczeństwo uczniów, konieczne jest zatem zadbanie o to, aby budynek oraz jego otoczenie nie stwarzały zagrożenia. Czystość i estetyka wnętrz również wpływają pozytywnie na samopoczucie uczniów i nauczycieli, a przyjazne wyposażenie podnosi walory szkoły. Potrzeby finansowe szkół i placówek oświatowych wiążą się ściśle z właściwym ich wyposażeniem oraz poszerzaniem bazy dydaktycznej pomocnej w realizacji procesów edukacyjnych.

Odpowiednio wyposażone sale lekcyjne oraz nowoczesny sprzęt multimedialny znacznie podnoszą jakość kształcenia oraz wpływają na wzrost kompetencji uczniów i nauczycieli.

Inną grupą potrzeb szkoły, jakie obowiązany jest zaspokoić dyrektor, są potrzeby kadrowe. Oprócz przedmiotów przewidzianych w podstawie programowej, dyrektor musi zapewnić wszystkim uczniom, którzy tego wymagają, właściwą pomoc psychologiczno-pedagogiczną. W tym celu konieczne jest zatrudnienie odpowiednich specjalistów bądź też zachęcenie nauczycieli do podniesienia swoich kwalifikacji za pomocą kursów kwalifikacyjnych albo studiów podyplomowych. Odpowiednio wykwalifikowana kadra nauczycielska jest niezwykle cennym zasobem wspierającym jakość edukacji i wychowania, przyczyniającym się do rozwoju uczniów, a co za tym idzie – i szkoły. Stałe podnoszenie kwalifikacji nauczycieli pozwala lepiej diagnozować potrzeby uczniów i na nie odpowiadać. Ważne jest zatem rozpoznanie potrzeb szkoleniowych i edukacyjnych nauczycieli oraz właściwe motywowanie i zachęcanie ich do dalszego kształcenia się. Właściwe określenie potrzeb pedagoga i psychologa szkolnego również owocuje właściwym diagnozowaniem uczniów oraz udzielaniem im skutecznej pomocy. Wspominając o udzielaniu uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz diagnozowaniu ich potrzeb w tym kierunku, warto zauważyć pomijany często aspekt, jakim jest praca z uczniem zdolnym. Dyrektor powinien rozpoznać potrzeby takich uczniów oraz umożliwić im udział w zajęciach rozwijających uzdolnienia i talenty. 

Ważne!

Informacje dotyczące funkcjonowania ucznia w szkole pozyskamy z: dzienników szkolnych, dzienników specjalistów, raportów z ewaluacji, sprawozdań dotyczących realizacji konkretnych zadań, wyników konkursów, dokumentacji dotyczącej pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Wszelkie informacje możemy uzyskać podczas bieżącej pracy z uczniem, która może przebiegać w obszarze: 

  • edukacji, 
  • opieki, 
  • terapii, 
  • profilaktyki, 
  • resocjalizacji, 
  • wychowania.

Kolejnym ważnym zadaniem związanym z higieną pracy jest właściwe rozplanowanie tygodnia pracy uczniów i nauczycieli. Czas realizacji zajęć powinien być tak zaplanowany, by odpowiadał możliwościom psychofizycznym uczniów, ale i nie przekraczał możliwości nauczycieli. W czasie gdy uczniowie oczekują na rozpoczęcie zajęć edukacyjnych, bądź też po ich zakończeniu, powinny mieć możliwość przebywania w świetlicy szkolnej. Organizacja pracy oraz właściwe wyposażenie świetlicy znacznie uatrakcyjni spędzony tam czas. Istotnym elementem dnia spędzonego w szkole jest możliwość zjedzenia ciepłego posiłku, co wiąże się z koniecznością zaplanowania funkcjonowania stołówki szkolnej lub zapewnienia uczniom posiłku dostarczanego z zewnątrz.

Nie bez znaczenia pozostają również kwestie związane z programem wychowawczo-profilaktycznym, które tuż po rozpoczęciu roku szkolnego powinniśmy zacząć rozpoznawać i planować. 

Istotne jest korzystanie z dostępnych narzędzi diagnostycznych. Wartościowe może się również okazać wykorzystanie modelu Kolba i GROW w formie coachingowej prowadzonej przez dyrektora. Warto podkreślić, że coaching jest stylem komunikacji, który wspiera zmiany w zakresie rozwoju jednostki lub instytucji, koncentrując się na poszukiwaniu rozwiązań, a nie przyczyn. W związku z tym proponuje się, by stanowił następstwo diagnozy przeprowadzonej w tradycyjnej formie. 

Tak przeprowadzona analiza dokumentacji, a także wnioski wynikające z obserwacji uczniów, nauczycieli i funkcjonowania szkoły oraz ankiet skierowanych do uczniów rodziców i nauczycieli, pozwalają dyrektorowi placówki na zaplanowanie właściwych działań, których celem będzie zaspokojenie potrzeb placówki. 

Bardzo cenny jest także skonstruowany plan pracy szkoły uwzględniający wnioski i rekomendacje z poprzedniego roku, a także wytyczne polityki oświatowej państwa na nowy rok szkolny. Z dokonanej diagnozy wynika także tematyka ewaluacji wewnętrznej szkoły na bieżący rok. Jej celem jest wskazanie przyczyn występowania trudności i problemów w danym obszarze oraz podjęcie...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy