Dołącz do czytelników
Brak wyników

W kadrze dyrektora

6 czerwca 2018

NR 71 (Marzec 2017)

Menedżer w szkole, menedżer w klasie

0 186

W dzisiejszych czasach dobry i skuteczny dyrektor, nauczyciel lub wychowawca musi występować w wielu różnorodnych rolach – lidera, organizatora, eksperta, moderatora, partnera, sprzymierzeńca, projektanta,  prezentera. Wśród nich znajduje się również menedżer. Dlaczego tak jest i co to dokładnie oznacza w pracy w szkole i w kontakcie z uczniami?

Większości z nas słowo „menedżer” kojarzy się przede wszystkim z kadrą kierowniczą, z kimś, kto zarządza dużą firmą. Tymczasem nie jest ono zarezerwowane wyłącznie dla biznesu i można je rozumieć w znacznie szerszy sposób. Zdaniem P. Druckera – uważanego za jednego z najwybitniejszych ekspertów ds. zarządzania – menedżerem jest każda osoba, która kieruje pracą innych ludzi, niezależnie od tego, jakie miejsce zajmuje w hierarchii danej instytucji lub firmy. Zgodnie z tym założeniem, w szkole menedżerem może być dyrektor, kierownik świetlicy, przewodniczący uczniów, nauczyciel itd. Menedżer to zwierzchnik, który odpowiada za przewodzenie działaniami innych w taki sposób, aby realizować określone cele. Jego najważniejsze działania to zaplanować, zorganizować, podjąć decyzje, zmotywować i monitorować. Ale jak się to dokładnie odnosi do zadań nauczyciela? Musi mieć on umiejętności zarządzania klasą (rozumieć i rozpoznawać zjawiska zachodzące w grupie i adekwatnie na nie reagować, kreować pozytywną atmosferę, dbać o porządek i dyscyplinę), znać i realizować scenariusze zajęć, utrzymywać zainteresowanie uczniów, motywować ich do wysiłku, oceniać efekty ich pracy. 

Zastanów się:

W jakich okolicznościach i w odniesieniu do jakich ludzi jesteś lub bywasz menedżerem? W swoich rozważaniach uwzględnij różne sytuacje w swojej pracy i w domu:

  • Czego dotyczą Twoje główne zadania jako zarządcy? Za co jesteś przede wszystkim odpowiedzialny?
  • Kiedy cieszy Cię rola menedżera, a kiedy bywa dla Ciebie niewygodna lub zbyt obciążająca? Jakie są tego powody?

Menedżer czy lider?

Wiele osób jest przekonanych, że lider i menedżer to jedno i to samo. Nie jest to prawdą, a specjaliści od zarządzania ludźmi dwoją się i troją, aby – mimo licznych podobieństw – podkreślić różnice między tymi funkcjami (tab. 1). 

Jak te różnice można odnieść do szkolnego przykładu? Każdy nauczyciel w klasie powinien być zawsze przynajmniej menedżerem. Każdy dyrektor jest wśród swojej rady pedagogicznej menedżerem. Niestety, nie każdy będzie dobrym i mądrym zarządcą i na pewno nie każdy będzie potrafił wcielić się w rolę lidera.

Zastanów się i odpowiedz sobie szczerze na poniższe pytania:

  • Co Ci się podoba, a co jest dla Ciebie negatywnym elementem w roli lidera?
  • Co jest dla Ciebie pociągające, a co odstręczające w byciu menedżerem? 
  • Kim na co dzień bardziej jesteś – menedżerem czy liderem – dla swoich podopiecznych, ich rodziców, współpracowników, domowników?
  • Kim bardziej chciałbyś być? Dlaczego?

Oczywiście są osoby, które mają predyspozycje do tego, aby być doskonałymi menedżerami – dobrze zarządzają, potrafią delegować, są uważne i dobrze radzą sobie, komunikując nawet najtrudniejsze i najbardziej niewygodne decyzje i informacje. Czasem jednak ci sami menedżerowie nie potrafią inspirować ludzi i w związku z tym nie są w stanie być dobrymi liderami. I na odwrót – nie każdy charyzmatyczny lider posiada odpowiednie przymioty, żeby móc spełniać się w roli menedżera. Idealnie, jeśli jedna osoba połączy w sobie obie te grupy umiejętności.

Jakim być i co umieć?

Mimo tego, że prawie każdy z nas choćby od czasu do czasu musi się mierzyć z rolą menedżera, nie wszyscy jesteśmy dobrymi i skutecznymi zwierzchnikami. Psycholodzy, zajmujący się zarządzaniem, od wielu już lat tworzą listy cech i umiejętności, którymi powinien odznaczać się idealny menedżer. Uważa się, że musi on mieć odpowiednie kompetencje osobiste, społeczne, poznawcze i organizacyjne (tab. 2). 

We współczesnej szkole właściwie nic nie jest pewne. Jedynym stałym elementem jest ciągła zmiana – zmiana pokoleń, zmiana w obrębie relacji między uczniami a nauczycielami, zmiany psychofizyczne w procesie rozwoju samego dziecka. W związku z tym potrzebny jest zupełnie nowy typ nauczyciela-menedżera – takiego, który nie tylko skoncentruje się na zarządzaniu grupą w tradycyjny sposób, ale również będzie wyposażany w coraz większym stopniu w umiejętności miękkie (tab. 3).

Szkodliwe postawy i zachowania

B. Kuc i M. Żemigała podkreślają, że blisko 90% osób gorzej niż lepiej radzi sobie z funkcjami zarządzających. Oczywiście nie wynika to z braku chęci czy złych intencji. Czego w takim razie najczęściej nam brakuje, aby być niezłym menedżerem?

Ćwiczenie

1. Zastanów się, jakimi cechami i zachowaniami charakteryzuje się szef z Twoich nocnych koszmarów. Najpierw wypisz przynajmniej 15 elementów, które według Ciebie dyskwalifikują ludzi do pełnienia funkcji kierowniczej. 
2. Zastanów się, czy dużo z nich jest związa-
nych z wiedzą lub jej brakiem. Jak wiele elementów na Twojej liście wiąże się z niedostatkiem jakichś umiejętności? Czy wskazałeś takie określenia, które odnoszą się do postawy, czyli mniej lub bardziej uświadomionego nastawienia do świata i do ludzi?
3. Z listy wybierz takie trzy cechy, które uważasz za absolutnie najważniejsze wady, uchybienia lub złe zachowania u menedżera. Dlaczego wybrałeś akurat te? Uzasadnij swój wybór.
4. Sprawdź, czy Twoje typy pokrywają się z niżej opisanymi błędnymi postawami.

Tab. 1. Menedżer a lider – opis różnic funkcjonalnych

Menedżer Lider
Formalnie
Jego wpływ na innych uzależniony jest w dużej mierze od formalnego umocowania i pełnomocnictwa, zazwyczaj jest kierownikiem z mianowania.
Niekoniecznie formalnie
Jego wpływ na innych uzależniony jest od osobistej wiarygodności, nie musi pełnić oficjalnie żadnej kierowniczej funkcji.
Zarządza
Koncentruje się na zadaniach, systemach, strukturach, aby ludzie pod jego kierunkiem sprawnie działali i realizowali zadania. Tworzy porządek i skupia się na procedurach, regułach i systemach, aby pojawił się perfekcyjnie działający, przewidywalny mechanizm.
Przewodzi
Koncentruje się na ludziach. Jednoczy ich wokół ważnych idei, wartości. Poszukuje nowych możliwości, a w swoim działaniu koncentruje się przede wszystkim na budowaniu relacji.
Działa od szczegółu do ogółu
Koncentruje się na szczegółach, które mają doprowadzić do uzyskania pożądanych efektów i zakładanych celów.
Działa od ogółu do szczegółu
Koncentruje się przede wszystkim na rzeczach zasadniczych, kluczowych, wymagających szerokiego spojrzenia.
Planuje
Układa konkretny plan realizacji wcześniej nakreślonej wizji.
Tworzy wizje
Chce zmieniać rzeczywistość; wierzy, że jest to możliwe, dlatego dzieli się swoimi ogólnymi wyobrażeniami nowego. 
Częściej eliminuje ryzyko
Przyczynia się do stabilizacji życia, aby plan realizacji wizji miał jak największe szanse powodzenia. Kładzie nacisk na zmiany ewolucyjne. Częściej wprowadza zmiany odgórnie.
Częściej podejmuje ryzyko
Jest motorem sprawczym zmian i, jeżeli chce wdrożyć swoją wizję w życie, musi podejmować ryzyko. Jest gotowy dążyć do rewolucyjnych zmian. Częściej wprowadza zmiany oddolnie.
Podporządkowuje
Rozdziela obowiązki w oparciu o swoje formalne uprawnienia. Deleguje innym zadania do wykonania.
Zobowiązuje
Zastępuje przymus entuzjazmem. Dąży do tego, aby ludzie, na których ma wpływ, sami zadeklarowali wykonanie jakiegoś zadania. 
Motywuje i kontroluje wyniki
Potrafi zmotywować swoich podwładnych do działania głównie poprzez system konsekwencji pozytywnych i negatywnych. 
Inspiruje do działania
Potrafi rozbudzić w swoich ludziach motywację pochodzącą z ich wnętrza, poprzez odwołanie się do ich głębokich pragnień i wartości.
Silne strony
Pragmatyzm, profesjonalizm, podejście systemowe, stosowanie wypróbowanych, dobrze sprawdzonych technik.
Silne strony
Kreatywność, zarządzanie zmianami, motywowanie, integracja, współpraca, zaufanie. 

1 „Ja tu rządzę i inni muszą mnie słuchać!”
Wielu z nas utożsamia kierowanie ludźmi z bezwzględnym posłuszeństwem (szczególnie wtedy, kiedy po tej drugiej stronie są dzieci lub nastolatki). Dlatego próbujemy wszelkimi sposobami zmusić do wypełniania wszystkich naszych poleceń. Warto pamiętać, że uległość często nie ma nic wspólnego z zaangażowaniem, a w mądrym zarządzaniu właśnie o nie chodzi. Aby temu przeciwdziałać, należy: 

  • Pamiętać, że jako szef mamy nie tylko prawa i przywileje, ale przede wszystkim obowiązki.
  • Mieć świadomość, że dobry menedżer bardziej jest autorytetem, niż ma autorytet z nadania.
  • Doceniać poprawne relacje i współzależność z uczniami.
  • Pielęgnować w sobie pokorę.
  • Zauważać i doceniać zaangażowanie i wkład grupy w realizację wspólnych celów.
  • Angażować do poszukiwania rozwiązań, podejmowania wspólnych decyzji i wyborów.

2„Ja wiem najlepiej i jestem nieomylny!”
Bardzo kłopotliwe są przekonanie o swojej nieomylności i brak zdolności postrzegania sytuacji z perspektywy innych osób. Mogą być one czasami odbierane jako egoizm i dbanie wyłącznie o swoje interesy. Powodem tego zwykle jest za mała uwaga, jaką poświęcamy ludziom, którymi kierujemy. Receptą na to jest przede wszystkim:

  • Pamiętanie, że jest się tylko człowiekiem.
  • Uświadamianie sobie własnych ograniczeń w granych rolach.
  • Okazywanie ciekawości i chęci zrozumienia stanowiska innych. 
  • Pytanie o zdanie i uwzględnianie go w podejmowanych decyzjach, a kiedy nie jest to możliwe – za każdym razem wytłumaczenie, jakie są tego powody.
  • Przyznawanie się do własnych błędów i niedociągnięć.

3„Muszę się starać, żeby mnie lubili”
Niektórzy z nas są na tyle niepewni siebie i swoich kompetencji, że będą szukać ich potwierdzenia w sympatii swoich podopiecznych. Będą mieć trudność w realizowaniu i egzekwowaniu w pełni uzasadnionych i korzystnych, choć nielubianych przez grupę zadań. Będą brać pod uwagę opinie i sugestie pochlebców, a nie całego zespołu. Będą koncentrowali się na stworzeniu przyjemnej atmosfery, zamiast przewodzić grupie w dążeniu do ważnych celów. W miejsce tego warto:

  • Pamiętać, że jako dobry menedżer nie zawsze musimy być lubiani.
  • Doceniać i chwalić siebie zamiast wyczekiwać na pochlebstwa innych.
  • Słuchać i wyciągać wnioski z opinii osób, które mają odmienne zdanie niż my.
  • Dbać o dobr...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy