Dołącz do czytelników
Brak wyników

Kontrola w placówce

7 lutego 2020

NR 100 (Luty 2020)

Kontrola sanepidu w szkole

23

zakres ze strony inspekcji sanitarnej może być bardzo szeroki, poczynając od sprawdzenia wagi uczniowskich tornistrów, przez ergonomię urządzeń używanych przez uczniów, a na jakości spożywanych posiłków kończąc. W jaki sposób przebiega kontrola i na co powinni zwracać uwagę pracownicy?

Podstawa prawna przeprowadzania kontroli przez inspekcję sanitarną

Zadania i zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej określa ustawa z dnia 5 grudnia 2018 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Zgodnie z jej art. 1 pkt 5 jest ona uprawniona do sprawowania nadzoru nad warunkami higieny procesów nauczania i wychowania. W ramach bieżącego nadzoru sanitarnego organy PIS kontrolują przestrzeganie przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczących:

  • higieny środowiska, a zwłaszcza wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi,
  • utrzymania należytego stanu higienicznego nieruchomości,
  • warunków przechowywania i sprzedaży żywności, a także warunków żywienia zbiorowego,
  • nadzoru nad jakością zdrowotną żywności,
  • higieny pomieszczeń i wymagań w stosunku do sprzętu używanego w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych,
  • higieny procesów nauczania.

Dodatkowe uprawnienia wynikają z dalszej części ustawy i mają charakter ściśle związany z przeprowadzaniem przez PIS czynności kontrolnych. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy państwowy inspektor sanitarny (powiatowy lub wojewódzki, ale również upoważniony pracownik stacji sanitarno-epidemiologicznej) lub Główny Inspektor Sanitarny w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo:

  • wstępu do obiektów użyteczności publicznej oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład,
  • żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób,
  • żądania okazania dokumentów i udostępniania wszelkich danych,
  • pobierania próbek do badań laboratoryjnych.

W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych państwowy inspektor sanitarny może nakazać, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Jeżeli naruszenie powyższych wymagań spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, PIS może nakazać zamknięcie obiektu użyteczności publicznej albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań – na podstawie decyzji podlegającej natychmiastowemu wykonaniu.
 

Ważne

W wyroku NSA z dnia 4 marca 2015 r. (sygn. akt II OSK 1840/13) sąd wskazał, że organy państwowej inspekcji sanitarnej nie mają kompetencji do wydawania decyzji w sprawie usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym budynków lub ich użytkowaniu. Organy te nie są w stanie ustalić, wobec braku instrumentów prawnych, strony zobowiązanej do wykonania ewentualnej decyzji, nie mogą bowiem ustalić winnych nieprzestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych. Sprawy te należą do organów nadzoru budowlanego, do których należy podejmowanie czynności zmierzających do przestrzegania obowiązku utrzymania w należytym stanie obiektu budowlanego. Kwestie techniczne związane z bezpiecznym użytkowaniem obiektu oraz oceną, czy obiekt ten jest w odpowiednim stanie technicznym, wykraczają poza kompetencje organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.


Współpraca z organami PIS, jeżeli kontrola jest przeprowadzana rzetelnie, powinna leżeć w interesie szkoły. Pozwoli ona na wychwycenie potencjalnych nieprawidłowości, które mogłyby w innej sytuacji doprowadzić do powstania zagrożenia zdrowia lub nawet życia uczniów.
Konieczność podjęcia współpracy z inspektorami uzasadniają dodatkowo istniejące sankcje przewidziane za odmowę wpuszczenia lub utrudnianie przeprowadzania kontroli przez inspektora. W aktualnym stanie prawnym działania takie są uznawane za wykroczenie, za które grozi kara aresztu do 30 dni, kara ograniczenia wolności albo kara grzywny (art. 38 ustawy o PIS).

Szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli

Szczegółowe zasady przeprowadzania kontroli przez inspektorów sanitarnych określone zostały w regulacjach wewnętrznych wydanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego. Obecnie jest to Procedura Techniczna PT-01: Sposób wykonywania kontroli w ramach zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego, w tym zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń, wprowadzona zarządzeniem nr 45/16 Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 14 marca 2016 r. Dodatkowo obowiązuje instrukcja IR/HDM/01 w obszarze higieny dzieci i młodzieży, wprowadzona zarządzeniem nr 99/15 Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 kwietnia 2015 r. wraz z formularzami, takimi jak m.in.:

  • F/HDM/04 – Ocena stanu sanitarnego szkoły,
  • F/HDM/05 – Ocena dostosowania mebli edukacyjnych do zasad ergonomii.

Procedura ta ma zapewnić jednolity sposób postępowania pracowników PIS przy przeprowadzaniu kontroli.
Przeprowadzane w szkołach kontrole mogą mieć charakter planowany i nieplanowany. Kontrole planowane odbywają się w oparciu o harmonogram przygotowany przez poszczególne stacje sanitarno-epidemiologiczne, natomiast kontrole nieplanowane mogą wynikać m.in. z:

  • poleceń uprawnionych organów,
  • prowadzonego przez PIS postępowania w związku z koniecznością podjęcia interwencji,
  • zgłoszenia wypoczynku dzieci i młodzieży w bazie wypoczynku prowadzonej przez ministra właściwego ds. oświaty i wychowania,
  • zagrożenia lub podejrzenia zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzi,
  • prowadzonego postępowania administracyjnego lub egzekucyjnego (kontrole sprawdzające),
  • wpływających zgłoszeń zakończenia budowy i zamiaru przystąpienia do użytkowania obiektu.

Osoby przeprowadzające kontrolę powinny:

  • przestrzegać poufności i ochrony praw własności,
  • odbyć przeszkolenie i uzyskać upoważnienie do wykonywania czynności kontrolnych wydane przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego,
  • wykonywać czynności kontrolne w sposób bezpieczny i możliwie niezakłócający funkcjonowania kontrolowanej szkoły,
  • mieć aktualne dokumenty uprawniające do przeprowadzenia kontroli oraz w razie potrzeby do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego,
  • dysponować dokumentacją kontrolną, wyposażeniem pozwalającym na przeprowadzenie kontroli oraz w razie potrzeby bloczkiem mandatów karnych.

Przed rozpoczęciem kontroli kontrolujący powinien:

  • zapoznać się z dokumentacją danej szkoły znajdującą się w posiadaniu właściwego państwowego inspektora sanitarnego,
  • zaopatrzyć się w legitymację służbową oraz odpowiednie formularze, upoważnienia, wyposażenie oraz bloczek mandatowy.

Rozpoczynając kontrolę, kontrolujący powinien:

  • powiadomić o swojej obecności dyrektora szkoły lub osobę przez niego upoważnioną do reprezentowania szkoły,
  • okazać legitymację służbową,
  • przedstawić kontrolowanemu upoważnienie do kontroli,
  • zapoznać się z pisemnym upoważnieniem osoby do reprezentowania kontrolowanego podmiotu,
  • poinformować dyrektora o celu i zakresie przeprowadzanej kontroli.
     

Ważne

Dyrektor może podczas kontroli ustnie upoważnić swojego przedstawiciela do reprezentowania kontrolowanej szkoły w trakcie kontroli, co powinno zostać odnotowane w protokole kontroli.


Czynności kontrolne powinny być wykonywane w obecności dyrektora szkoły lub osoby przez niego upoważnionej. Kontrolujący ma prawo żądać udostępnienia określonych pomieszczeń, wszelkich danych, wyników badań i pomiarów oraz okazania innych niezbędnych dokumentów związanych z przeprowadzaną kontrolą. 
W celu oceny stanu higieniczno-sanitarnego kontrolowanej szkoły kontrolujący podejmuje następujące czynności:

  • zbiera informacje o kontrolowanym podmiocie, 
  • dokonuje oględzin podmiotu bądź jego części, 
  • w razie potrzeby przeprowadza badania, pomiary i pobiera próbki, 
  • analizuje i ocenia dokumentację, 
  • w razie potrzeby sporządza dokumentację w postaci zapisu dźwięku lub obrazu, 
  • w przypadku kontroli sprawdzającej sprawdza wykonanie obowiązków nałożonych decyzją właściwego państwowego inspektora sanitarnego, a także doraźnych zaleceń, uwag i wniosków wpisanych do książki kontroli,
  • sporządza protokół kontroli.

Szczegółowe zagadnienia poszczególnych obszarów nadzoru są określone w odpowiednich formularzach kontroli (np. w formularzu F/HDM/04 – Ocena stanu sanitarnego szkoły). Wypełniony formularz kontroli służy kontrolującemu jedynie do użytku wewnętrznego i nie stanowi części protokołu kontroli. 
 

Ważne

Wypełnione formularze kontroli mogą jednak zostać udostępnione na wniosek kontrolowanej szkoły, o czym szkoła powinna zostać poinformowana w protokole kontroli.


Kontrolujący powinien sporządzić protokół kontroli w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, zgodnie ze wzorem określonym przez GIS. Po zapoznaniu kontrolowanego z treścią protokołu kontroli kontrolujący powinien omówić wyniki przeprowadzonej kontroli i dokonać odpowiednich ustaleń oraz wpisać do protokołu kontroli ewentualne doraźne zalecenia, uwagi i wnioski, które zapisuje również w książce kontroli lub dzienniku budowy. Kontrolujący powinien odnotować w protokole kontroli ewentualne uwagi i zastrzeżenia wniesione przez dyrektora szkoły. Następnie kontrolujący i kontrolowany podpisują protokół kontroli. W przypadku odmowy podpisania protokołu kontroli przez kontrolowanego kontrolujący odnotowuje ten fakt w protokole kontroli z podaniem przyczyn odmowy podpisania protokołu. Jeden egzemplarz protokołu kontroli powinien zostać przekazany kontrolowanemu bezpośrednio po zakończeniu kontroli lub przesłany mu za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (ewentualnie powinien zostać umożliwiony odbiór osobisty). 
 

Ważne

Kontrolowany może wnieść do protokołu kontroli zastrzeżenia w terminie siedmiu dni roboczych od dnia jego otrzymania.


W przypadku zgłoszenia pisemnych zastrzeżeń do protokołu kontroli kontrolujący obowiązany jest dokonać ich analizy i odpowiednio do sytuacji:

  • zmienić lub uzupełnić protokół – w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń,
  • uzupełnić protokół o informację dotyczącą nieuwzględnienia zastrzeżeń – w przypadku stwierdzenia, że były one niezasadne.

O przyczynach nieuwzględnienia w całości lub części zastrzeżeń kontrolowany powinien zostać poinformowany. Następnie protokół kontroli jest przekazywany bezpośredniemu przełożonemu kontrolującego i stanowi podstawę do wydania zaleceń w formie decyzji administracyjnej, na podstawie art. 27 ustawy o PIS.

Odwołanie od decyzji inspektora sanitarnego

Ponieważ wspomniany nakaz usunięcia uchybień, o którym mowa powyżej, wydawany jest w formie decyzji administracyjnej, szkoła, która nie zgadza się z jego treścią, może wnieść odwołanie na podstawie ogólnych zasad określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołanie należy wnieść za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji do właściwego organu odwoławczego (jeżeli decyzja została wydana przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, odwołanie należy wnieść za jego pośrednictwem do państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego). Zgodnie z art. 130 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja administracyjna PPIS nie ulega wykonaniu, natomiast wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ administracyjny drugiej instancji wyda decyzję, na mocy której najprawdopodobniej (art. 138 § 1 i 2 k.p.a.) dojdzie do:

  • utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji,
  • uchylenia zaskarżonej decyzji w całości albo w części i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy.

W przypadku istotnych błędów proceduralnych ze strony PPIS możliwe będzie również uchylenie jego decyzji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Gdy decyzja organu odwoławczego będzie niekorzystna dla szkoły, dyrektorowi pozostanie możliwość jej zaskarżenia do właściwego sądu administracyjnego, na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami. Skargę należy wnieść w terminie 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego (powinna zostać wniesiona za jego pośrednictwem). Jeżeli sąd uzna skargę na decyzję organu odwoławczego za zasadną, najprawdopodobniej dojdzie do uchylenia wadliwej decyzji – w całości lub w części. W innym przypadku, gdy skarga na decyzję organu odwoławczego będzie zdaniem WSA bezzasadna, zostanie oddalona. W takiej sytuacji, jeżeli szkoła nie zdecyduje się wnieść skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja organu odwoławczego stanie się ostateczna i będzie podlegać wykonaniu, co w praktyce będzie oznaczało konieczność usunięcia stwierdzonych przez organy inspekcji sanitarnej uchybień.

Wystąpienie ze skargą na działalność inspektora

Gdy w trakcie wykonywania czynności służbowych inspektor sanitarny nie przejawia rzetelności lub też nie jest obiektywny, kontrolowana szkoła ma możliwość wystąpienia ze skargą na jego działalność. W sytuacji uzasadniającej złożenie skargi dyrektor powinien zastosować ogólne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 227–240). Zgodnie z art. 227 k.p.a. przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw. Zastosowanie znajdą również przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków. Skarga powinna zostać przekazana odpowiednio jednostce państwowej powiatowej lub wojewódzkiej inspekcji sanitarnej. Powinna zawierać co najmniej:

  • imię i nazwisko (nazwę) wnoszącego skargę,
  • adres (wskazanie miejscowości, ulicy, numeru domu i mieszkania) wnoszącego skargę,
  • treść skargi.
     

Przykład

Inspektor zażądał w trakcie kontroli dostępu do dokumentacji, której przedmiot wykraczał poza ustawowy zakres spraw, do których kontrolowania upoważnieni są inspektorzy sanitarni. Próba uzyskania dostępu do takiej dokumentacji, pomimo sprzeciwu szkoły, może stanowić podstawę do złożenia skargi na podejmowane przez inspektora czynności, do których nie został on upoważniony.


Zakres oceny stanu sanitarnego szkoły

Obowiązujące inspektorów PIS normy w zakresie przeprowadzania kontroli stanu higieniczno-sanitarnego szkół pozwalają na wskazanie obszarów, które będą stanowić przedmiot szczególnego zainteresowania z ich strony. Dzięki temu można stworzyć listę kontrolną, pozwalającą na przygotowanie szkoły do kontroli ze
strony inspekcji sanitarnej.
Dokumentacja pracowników do celów sanitarno-epidemiologicznych jest aktualna. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1239) obowiązkowym badaniom sanitarno-epidemiologicznym podlegają m.in.:

  • uc...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy