Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

21 maja 2021

NR 112 (Maj 2021)

Inteligencja etyczna, czyli jak w prosty sposób rozwiązywać trudne problemy

27

Pełnienie funkcji dyrektora placówki oświatowej jest nie lada wyzwaniem – wiąże się z pełnieniem wielu ról oraz borykaniem się z nieprzewidzianymi sytuacjami. Praca podejmowana przez dyrektora polega przede wszystkim na zarządzaniu placówką, organizowaniu pracy, zapewnianiu właściwych warunków nauki i rozwoju dla wychowanków. Różnorodność i szeroki wachlarz obowiązków sprawiają, iż dyrektor powinien być osobą wielozadaniową, która kieruje komórką oświatową w każdym możliwym obszarze.

Głównym zadaniem dyrektora jest stworzenie odpowiednich warunków do działalności dydaktycznej, opiekuńczej i wychowawczej placówki. Warto jednak zwrócić uwagę na to, iż pojęcie „odpowiednich warunków” jest niezwykle obszerne i niesie za sobą bezmiar problemów do rozwiązywania każdego dnia. 
Jednym z naczelnych problemów, z jakimi mierzy się dyrektor, jest zapewnienie dzieciom oraz pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i nauki. Wiąże się to z koniecznością utrzymania budynku i terenów przyległych w odpowiednim stanie, zapewnienia właściwej temperatury w pomieszczeniach, należytego stanu infrastruktury sanitarnej czy nawet odpowiedniego oświetlenia sal. Kolejną kwestią jest higiena pracy zarówno nauczycieli, jak i ich podopiecznych. Wymaga to właściwej organizacji zajęć, przerw między nimi, zapewnienia sprzętu i pomocy dydaktycznych. Wszystkie wymienione wyżej sprawy wiążą się bezpośrednio z jednym z największych wyzwań, jakim musi podołać dyrektor – z zaplanowaniem budżetu placówki. Trudno przewidzieć temperaturę powietrza zimą i związane z tym koszty opału, liczbę zepsutych krzeseł czy przepalonych świetlówek, ważne jest zatem, by myślenie dyrektora miało wymiar perspektywiczny i zakładało plan, który uwzględnia wszelkie sytuacje awaryjne.
Innym bardzo ważnym zadaniem dyrektora placówki oświatowej jest właściwa organizacja pracy wychowawców i nauczycieli z dziećmi. Sprawą nadrzędną jest bezpieczeństwo, tak więc przestrzeganie przez pracowników zasad związanych z bezpieczeństwem ich samych oraz wychowanków jest sprawą bezdyskusyjną. Oczywiście, niezwykle istotne są sprawy związane z realizowaniem podstawy programowej czy właściwej organizacji procesu dydaktycznego. To na barkach dyrektora spoczywa obowiązek sprawowania nadzoru pedagogicznego, a co za tym idzie – ponoszenie odpowiedzialności za realizację owych działań. 
Kolejną sprawą jest zarządzanie zespołem pracowników zatrudnionych w placówce. Dyrektor odpowiedzialny jest za sprawy kadrowe, zatrudnianie nowych pracowników, ich szkolenie, wdrażanie do specyfiki pracy w danej placówce. Ponadto zadaniem dyrektora jest zapewnienie nauczycielom właściwych warunków do rozwoju zawodowego oraz możliwości realizowania awansu zawodowego w placówce. Jako bezpośredni przełożony dyrektor rozwiązuje też bieżące problemy kadrowe, zajmuje się sprawami nieobecności w pracy, organizuje zastępstwa celem utrzymania ciągłości procesów dydaktycznych i opiekuńczych w placówce. 
W każdej placówce oświatowej najważniejsze jest dziecko. To na uczniów skierowane są wszelkie działania, których celem jest ich wszechstronny rozwój, zapewnienie właściwych warunków do realizacji edukacji, zachęcanie do pracy nad sobą, rozwijanie talentów. Zadaniem dyrektora jest zatem motywowanie nauczycieli i wychowawców do działań, które mają na celu realizację tych założeń. Ponadto dyrektor ma możliwość realizacji różnych programów edukacyjnych, organizacji wycieczek, wyjść, konkursów itd., które służą rozwojowi dzieci. Warto też zadbać o właściwe wyposażenie sal, pomoce dydaktyczne oraz sprzęty, których używanie podnosi jakość kształcenia. 
W końcu dyrektor placówki pełni rolę interwenta, mediatora, lidera, rozwiązuje wiele codziennych kłopotów, które – choć nieraz wydają się błahe – dla dzieci mogą urastać do rangi życiowych problemów. Dlatego też bardzo ważne jest, by dyrektor placówki oświatowej pozostawał bezstronny w ocenach, zawsze starał się właściwie rozpoznać problemową sytuację, by wiedział, jak właściwie pomóc osobie, która zwraca się do niego ze swoim problemem. Zatem bardzo ważna jest właściwa współpraca z gronem pedagogicznym w celu utrzymania ciągłości procesów dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Dyrektor, który potrafi wysłuchać, jest godny zaufania, chętny do pomocy i wsparcia zarówno swoich podwładnych, jak i wychowanków, z pewnością poradzi sobie na stanowisku, które piastuje.
Każdy dyrektor dąży do tego, by jak najszybciej rozwiązywać wszystkie problemy i wyzwania. Z pomocą przychodzi autor koncepcji inteligencji etycznej – 
dr Bruce Weinstein, który wskazuje proste zasady pomagające podejmować właściwe decyzje i rozwiązywać trudności. Należy zacząć od tego, że chcąc podejmować codzienne działania zgodnie z inteligencją etyczną, powinniśmy odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

  • Czy działania te zapobiegają czynieniu krzywdy?
  • Czy działania te czynią dobro?
  • Czy działania te są pełne szacunku?
  • Czy działania te są uczciwe?
  • Czy takie postępowanie wynika z życzliwości?

Filary inteligencji etycznej 

  1. Nie wyrządzaj krzywdy. Można stwierdzić, że ta zasada niesie komunikat mówiący o niepojmowaniu działania, jednak czasami jest to nieuniknione. W takiej sytuacji należy kierować się przesłaniem „zapobiegaj krzywdzie” lub „minimalizuj nieuniknioną krzywdę”. Tą zasadę możemy wykorzystywać nie tylko w relacji z pracownikami, ale również w pracy z dziećmi. 
     
  2. Czyń dobro. Tutaj autor koncepcji w pierwszej kolejności zaleca czynienie dobra dla siebie, tak by później móc wspierać i czynić dobro dla innych. Zauważmy, że osoby nieszczęśliwe, nieempatyczne, mające różnorodne trudności nie są w stanie robić niczego dla innych. W związku z tym, mając tak wiele osób „pod opieką”, dyrektor powinien (mimo że nie jest to uregulowane prawnie, ale ma podstawy naukowe) dołożyć wszelkich starań, by czynić dobro dla siebie. 
     
  3. Szanuj innych poprzez respektowanie wartości, upodobań, ludzkich praw. Warto przypomnieć sobie, co oznaczają wymienione powyżej determinanty szacunku. Prawo jest pewnego rodzaju upoważnieniem, więc jeśli dana osoba ma do czegoś prawo, oznacza to, że inna osoba (odpowiedzialna za wykonanie) ma obowiązek jej to zagwarantować, dać. Istnieją prawa w formie ustawowej i etycznej. Te uregulowane w kodeksach są jasne, natomiast prawa etyczne dodatkowo opierają się na zasadzie poufności (ochrona informacji poufnych, zakaz omawiania ich na forum), prawdomówności (nie należy nikogo obrażać, trzeba dobierać słowa, korzystać z zasad empatycznej komunikacji, brać pod uwagę stopień, w jakim może to zaszkodzić relacji, oraz kierować się poprzednią zasadą, by nie wyrządzać krzywdy), słowności (dotrzymywanie składanych obietnic).
     
  4. Bądź uczciwy. Autor wymienia tutaj trzy ważne obszary: przydzielanie deficytowych zasobów (skupianie się głównie na sprawiedliwym zarządzaniu czasem, podejmowaniu etycznie inteligentnych decyzji, dzięki którym można przydzielić odpowiednią ilość czasu na rzecz każdego przedsięwzięcia i każdej relacji), dyscyplinowanie lub karanie (to nieuniknione, ponieważ prawnie regulowane, natomiast chcąc czynić to w mocy zasad inteligencji etycznej, należy odsunąć wszystkie nieistotne kwestie na bok), naprawianie niesprawiedliwości. 
     
  5. Bądź życzliwy i kochaj. Miłość w ramach tej zasady określana jest mianem „braterskiej”, przypomina troskę, współczucie, szczerą wdzięczność, uznanie. Dyrektor, który docenia swoich pracowników, przyczynia się do tego, że osoby te pracują lepiej i efektywniej. Ta zasada nie stanowi wymogu etycznego, jest pewnego rodzaju ideałem, do którego warto dążyć.

Zasady inteligencji etycznej wydają się oczywiste, jednak bardzo często – działając automatycznie, pod presją czasu – zapominamy o tych najprostszych rozwiązaniach stanowiących podstawę budowania zespołu, w którym panuje pozytywna atmosfera oparta na szacunku i zaufaniu. 
 

Tabela 1. Propozycje wykorzystania inteligencji etycznej w praktyce1
Sytuacja Opis działań zgodnie z zasadami inteligencji etycznej
Udzielanie krytyki J...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy