Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

28 maja 2020

NR 103 (Maj 2020)

Czy zadania domowe są potrzebne?

67

Od lat temat zadań domowych budzi ogromne kontrowersje. Sprawa jest też przyczyną konfliktu, w którym po jednej stronie stoją zwolennicy zadań domowych, czyli nauczyciele, natomiast przeciwnikami są często rodzice. Nie ulega wątpliwości, że zadania domowe są tym rodzajem aktywności, której pozytywne efekty nie są do końca znane.

Argumentem często wykorzystywanym przez rodziców jest brak stosownych zapisów, jakiejkolwiek wzmianki o zadaniach domowych w prawie oświatowym, a także zapis art. 31 ust. 2 Konstytucji RP, który mówi, że „nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje”, jak również zapis art. 31 Konwencji o prawach dziecka, w którym jest mowa o prawie dziecka do wypoczynku i czasu wolnego.
Rodzice twierdzą, że dom nie jest filią szkoły i dysponowanie czasem dziecka poza placówką jest niezgodne z prawem, że dzieciom brakuje czasu na własne aktywności.
W sondzie przeprowadzonej w latach 2010–2014 przez instytut Badań Edukacyjnych aż 97% nauczycieli stwierdziło, że praca domowa jest bardzo ważnym elementem procesu edukacyjnego, ponieważ uczy systematyczności, odpowiedzialności, wpływa na utrwalenie wiedzy i zainteresowanie danym przedmiotem. Zdarza się, że praca domowa zadawana jest ze względu na zbyt małą ilość czasu na przerobienie materiału na lekcji. Nauczyciele uważają również, że ma ona pozytywny wpływ na rodziców, gdyż mogą w ten sposób mieć kontrolę nad tym, co robi dziecko.
Mimo że dyrektorzy szkół nie są bezpośrednio inicjatorami prac domowych, to warto przeanalizować kwestię i być może wprowadzić konstruktywne zmiany w tym obszarze. Co zatem mówią źródła niezależne, czyli badacze problemu? 

Skuteczność zadań domowych

Analizując literaturę przedmiotu, można zauważyć, że istnieje niewiele pozytywnych efektów prac domowych, a skuteczność ich zadawania jest poddawana wątpliwości. Dlaczego i czy jest to związane z formą zadań domowych?
Po pierwsze – konflikty rodzinne. Zadając zadanie, nauczyciele decydują tym samym, w jaki sposób dziecko będzie spędzało czas wolny, zatem wchodzą w kompetencje rodziny. Rodzice czują się często zobowiązani i zamiast własnej aktywności lub wspólnie zaplanowanego rodzinnego czasu wybierają odrabianie pracy domowej. Jeśli zdarza się to od czasu do czasu, nie budzi zbyt wielkiego sprzeciwu, natomiast nagminne zmuszanie do tego typu działań może stać się przyczyną poważnych konfliktów rodzinnych oraz przykrych emocji dziecka, bowiem widząc niezadowolenie rodziców, dziecko jest narażone na przeżywanie stresu i frustracji. 
Po drugie – brak czasu na rozwijanie pasji i zainteresowań. Trzeba zauważyć, że uczeń spędza w szkole liczbę godzin zbliżoną do pełnoetatowej pracy, a po powrocie ze szkoły musi realizować inne czynności z nią zawiązane, w efekcie czego nie starcza mu czasu na własne przyjemności związane z samorozwojem i odpoczynek przed kolejnym dniem szkolnym. Analizując sytuację w niektórych szkołach, można zauważyć tendencję do zwiększania liczby zadań na weekend, co również nie jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ ten czas dziecko powinno przeznaczyć na rodzinne aktywności, wycieczki, zajęcia rekreacyjne.
Po trzecie – negatywne oceny. Zdarza się, że uczeń, który wykonał pracę, otrzymuje negatywną ocenę, bo uzyskany wynik, efekt był nieprawidłowy (niezgodny z kluczem czy z kryteriami wymagań). Taka praktyka jest niedopuszczalna, ponieważ trud dziecka nie zostaje zauważony. W kwestii oceniania kontrowersje budzi również ocena niedostateczna za brak pracy domowej. Często uczeń, chcąc zyskać wolny czas lub ze strachu przed negatywną oceną, przepisuje zadanie od kolegów lub z największych zasobów edukacyjnych, czyli z internetu. Nie ulega wątpliwości, że w ten sposób dziecko uczy się oszukiwania, a nie systematyczności i obowiązkowości.
Po czwarte – niechęć do nauki. Dziecko uczy się w sposób naturalny i gdyby szkoła była urządzona zgodnie z potrzebami uczniów, to w większości traktowaliby oni naukę jako największą przyjemność, natomiast w sytuacji gdy uczeń jest przeciążony sprawami szkolnymi (dużą część dnia spędza w szkole, następnie odrabia zadania, czyta lektury, uczy się do sprawdzianów, testów, kartkówek), ponadto wciąż czuje się „sprawdzany”, wówczas jego poziom motywacji i zainteresowania uczeniem się znacznie spada. 
A może to zmienić? Zanim jednak przystąpi się do zmiany, warto odpowiedzieć sobie na następujące pytania:

  • Czy w szkole obowiązują jakieś ogólne zasady dotyczące zadań domowych?
  • Czy rodzice znają te zasady?
  • Czy o zasadach są informowani uczniowie?
  • Czy nauczyciele konsekwentnie przestrzegają tych zasad?
  • Czy zadawane prace domowe mają dużą wartość poznawczą?
  • Czy zadania domowe nie naruszają prawa do organizacji życia szkolnego, umożliwiają zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspokajania własnych zainteresowań uczniów?

Zmiana – to skomplikowany, wieloaspektowy i trudny we wdrażaniu proces. Konstrukcja zmiany, jej elementy i etapy posiadają bardzo istotną wagę. Jednak szczególnie ważne przy realizacji zmiany są warunki, w których będzie ona przebiegała. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie do zmiany. W wielu przypadkach oznacza ona rozwój, a więc jeśli obszar zadań domowych wymaga modyfikacji, usprawnień lub całkowitej rezygnacji na rzecz innych działań, trzeba dążyć realizacji tych planów. 

Przygotowanie do wprowadzenia zmiany1 

Bez wątpienia, zmiany powinny być procesem zamierzonym i zaplanowanym. Chaotyczne działanie w tej kwestii zapewne nie przyniesie pozytywnych rezultatów. B. Grouard i F. Meston formułują 10 podstawowych elementów przygotowania i przeprowadzenia zmian: 

  • określenie wizji zmian, rozumiane jako ustalenie celów zmian i głównych sposobów ich realizacji;
  • pobudzanie do zmian, czyli tworzenie dynamiki zmian wśród pracowników, legalizacja wizji zmian i określenie kierunków doskonalenia;
  • przyspieszanie procesu zmian, określanie struktury projektów i sposobów funkcjonowania zdolnych wspierać, ułatwiać i przyspieszać zmiany;
  • pilotowanie zmian, rozumiane jako określanie i kierowanie działaniami zapewniającymi najlepszy przebieg procesu zmian;
  • realizowanie zmian, czyli ich urzeczywistnienie, realizowanie wizji oraz generowanie zamierzonych wyników ekonomicznych i jakościowych;
  • kształtowanie współuczestnictwa w procesie zmian, zapewnianie uczestnictwa wszystkich pracowników, których zmiany dotyczą, dzięki czemu osiąga się wzbogacenie wizji i ułatwienie jej realizacji;
  • kierowanie aspektami emocjonalnymi zmian;
  • pokonywanie oporów i blokad spowodowanych zmianami;
  • kierowanie zmianami w podziale i sposobach sprawowania władzy, co oznacza reorientację stosunków w procesie sprawowania władzy w celu zapewnienia jej spójności z wizją i uczestnictwa w procesie zmian;
  • kształtowanie nowych kompetencji i postaw pracowników; wprowadza się tu zarówno kształcenie techniczne, jak i w zakresie stosunków międzyludzkich, co umożliwia stworzenie pracownikom możliwie najlepszych warunków uczestnictwa w procesie zmian.

Zaangażuj rodziców
Rodzice są partnerami szkoły oraz decydentami w sprawach swoich dzieci, więc tak ich trzeba traktować. Omów na pierwszym zebraniu z rodzicami kwestię zadań domowych, zapytaj rodziców, jakie mają oczekiwania, potrzeby, preferencje w tym obszarze. Następnie wspólnie ustalcie plan działania. Działanie niezgodnie z wolą rodziców powoduje, że czują się oni pomijani w procesie edukacyjnym, dlatego warto zaangażować ich w większość spraw, nawet, a przede wszystkim w te budzące kontrowersje. 

Zapytaj o zdanie uczniów
Takie działanie sprawi, że uczniowie poczują się bardziej odpowiedzialni za proces uczenia się, ponieważ będą mogli zabrać głos w jakże ważnej dla nich sprawie. Ponadto podmiotowe traktowanie ucznia zawsze pozytywnie wpływa na relacje z nauczycielem. 

Praca domowa musi być rzetelnie zaplanowana
Jeśli te wszystkie etapy i zebrane opinie utwierdzą nas w przeświadczeniu, że zadania domowe są czynnością mającą sens i służącą rozwojowi ucznia, to warto pomyśleć nad zmianą formuły zadań. 
Niezwykle atrakcyjna oraz przynosząca ogromne efekty w postaci walorów edukacyjnych jest praca metodą interdyscyplinarnych projektów. Należy wspólnie z innymi nauczycielami opracować kilka zadań – projektów z różnych dziedzin, przedmiotów, które uczniowie będą realizowali w trakcie roku szkolnego.
Praca metodą projektu przebiega w ośmiu fazach2.

Tabela. 1. Fazy metody projektu
Etap Charakterystyka
Faza 1 Zainicjowanie projektu: 
1) wyjaśnienie istoty projektu – cel projektu;
2) określenie tematu projektu;
3) podanie ramowego harmonogramu:
• rozpoczęcie projektu, 
• wykonanie opisu projektu i planu pracy, 
• spisanie kontraktu 
• wykonanie projektu,
• prezentacja projektu
Faza 2  Podział na grupy. Metoda projektów wykonywana jest najczęściej w niewielkich grupach 3–4-osobowych (może też być wykonywana indywidual...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy