Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

6 grudnia 2018

NR 86 (Październik 2018)

Aktualna sytuacja prawna w oświacie
czyli zmiany w funkcjonowaniu szkół w nowym roku szkolnym

0 229
Jesteśmy świadkami regularnych zmian w otoczeniu prawnym szkół. Dyrektorzy muszą być świadomi, jakie przepisy są obowiązujące i jakimi nowelizacjami zostały objęte. By to ułatwić, opisujemy punkt po punkcie, jak wygląda aktualna sytuacja prawna.

Analizę zmian i zaistniałej w ich konsekwencji sytuacji prawnej rozpoczynamy od przytoczenia tekstów jednolitych najważniejszych dla oświaty aktów prawnych lub aktualnych wersji tych aktów. Jest to o tyle istotne, że przy powoływaniu się na daną regulację, a zwłaszcza przy podejmowaniu określonych decyzji (zasady przebiegu procesu decyzyjnego) należy przywołać ostatni (czyli obowiązujący) tekst jednolity. W przeciwnym wypadku może dojść do sytuacji, że podejmowane rozstrzygnięcie może zostać podważone, a to może spowodować bardzo nieprzyjemne konsekwencje i to dla obydwu stron: decydenta i beneficjenta decyzji. Zmienione ostatnio akty prawne w oświacie to:

  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U.z dnia 24 maja 2018 r., poz. 996) – tekst jednolity z dnia 10 maja 2018 r., 
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 60 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z dnia 31 lipca 2018 r., poz. 1457) – tekst jednolity z dnia 5 lipca 2018 r.,
  • ustawa dnia 27 października z 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z dnia 29 listopada 2017 r., poz. 2203),
  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z dnia 22 maja 2018 r., poz. 967) – tekst jednolity z dnia 13 kwietnia 2018 r.,
  • ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z dnia 30 sierpnia 2018 r., poz. 1668),
  • ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z dnia 24 maja 2018 r., poz. 1000),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 2018 r., poz. 1601),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2018 r., poz. 1679),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz. U. z dnia 30 sierpnia 2018 r., poz. 1675),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego sposobu realizacji w szkołach środków towarzyszących o charakterze edukacyjnym, które służą prawidłowej realizacji programu dla szkół oraz upowszechniają wśród dzieci zdrowe nawyki żywieniowe (Dz. U. z dnia 30 sierpnia 2018 r., poz. 1670),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 sierpnia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z dnia 27 sierpnia 2018 r., poz. 1647),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 sierpnia 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu danych gromadzonych w bazach danych oświatowych, zakresu danych identyfikujących podmioty prowadzące bazy danych oświatowych, terminów przekazywania danych między bazami danych oświatowych oraz wzorów wydruków zestawień zbiorczych (Dz. U. z dnia 24 sierpnia 2018 r., poz. 1630),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z dnia 9 sierpnia 2018 r., poz. 1533),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z dnia 1 czerwca 2018 r., poz. 1055),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie typów szkół i placówek, w których nie tworzy się samorządu uczniowskiego (Dz. U. z dnia 7 sierpnia 2018 r., poz. 1498),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie typów szkół i placówek, w których nie tworzy się samorządu uczniowskiego (Dz. U. z dnia 6 sierpnia 2018 r., poz. 1486),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z dnia 6 sierpnia 2018 r., poz. 1485),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie rodzajów szkół i placówek, w których nie tworzy się rad rodziców (Dz. U. z dnia 3 sierpnia 2018 r., poz. 1478),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów szkół i placówek, w których nie tworzy się rad rodziców (Dz. U. z dnia 3 sierpnia 2018 r., poz. 1477),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 kwietnia 2018 r. w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych (Dz. U. z dnia 18 maja 2018 r., poz. 939),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli, zakresu informacji zawartych w karcie oceny pracy, składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego oraz trybu postępowania odwoławczego (Dz. U. z dnia 12 czerwca 2018 r., poz. 1133),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (Dz. U. z dnia 18 sierpnia 2018 r., poz. 1574).

Poniżej zostaną wskazane najistotniejsze zmiany wprowadzone powyżej wymienionymi aktami prawnymi.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna

Z katalogu podmiotów, które mogą inicjować podejmowanie działań w zakresie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wykreślone zostało stanowisko pomocy nauczyciela. 
Zapis §  12 ust. 10 pkt 1, który dotychczas brzmiał następująco: „Zindywidualizowanej ścieżki nie organizuje się dla: uczniów objętych kształceniem specjalnym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy”, teraz otrzymał brzmienie: „dla uczniów objętych kształceniem specjalnym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, zwanej dalej ustawą”.
Z zakresu obowiązkowych zadań doradcy zawodowego zostały wykreślone takie zadania, jak:

  • systematyczne diagnozowanie zapotrzebowania uczniów na informacje edukacyjne i zawodowe oraz pomoc w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej, 
  • gromadzenie, aktualizacja i udostępnianie informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych dla danego poziomu kształcenia,
  • koordynowanie działalności informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkołę i placówkę.

Wycieczki

Zmienione zostały niektóre obowiązkowe cele wycieczek, które sformułowano w następujący sposób:

  • upowszechnianie wśród uczniów zasad ochrony środowiska naturalnego oraz wiedzy o składnikach i funkcjonowaniu rodzimego środowiska przyrodniczego, a także umiejętności korzystania z zasobów przyrody,
  • upowszechnianie zdrowego stylu życia i aktywności fizycznej oraz podnoszenie sprawności fizycznej;
  • przeciwdziałanie zachowaniom ryzykownym, w szczególności w ramach profilaktyki uniwersalnej.

Na nowo został zdefiniowany wymiar czasowy wycieczki i teraz: „Krajoznawstwo i turystyka są organizowane w trakcie roku szkolnego, w szczególności w ramach odpowiednio zajęć dydaktyczno-wychowawczych lub opiekuńczych, z wyjątkiem okresu ferii letnich i zimowych oraz wiosennej i zimowej przerwy świątecznej”.

Inaczej zostały zdefiniowane wycieczki. Teraz pod tym pojęciem należy rozumieć: 

  1. wycieczki przedmiotowe – inicjowane i realizowane przez nauczycieli w celu uzupełnienia programu wychowania przedszkolnego albo programu nauczania w ramach jednego lub kilku przedmiotów,
  2. wycieczki krajoznawczo-turystyczne o charakterze interdyscyplinarnym, w których udział nie wymaga od uczniów przygotowania kondycyjnego i umiejętności posługiwania się specjalistycznym sprzętem, organizowanych w celu nabywania wiedzy o otaczającym środowisku i umiejętności zastosowania tej wiedzy w praktyce,
  3. specjalistyczne wycieczki krajoznawczo-turystyczne, w których udział wymaga od uczniów przygotowania kondycyjnego, sprawnościowego i umiejętności posługiwania się specjalistycznym sprzętem, a program wycieczki przewiduje intensywną aktywność turystyczną, fizyczną lub długodystansowość na szlakach turystycznych. 

Obecnie zgodę na zorganizowanie wycieczki wyraża dyrektor szkoły, zatwierdzając kartę wycieczki. Do karty wycieczki dołącza się listę uczniów biorących udział w wycieczce, zawierającą imię i nazwisko ucznia oraz telefon rodzica lub rodziców ucznia. Listę uczniów podpisuje dyrektor szkoły. 
Wprowadzono obowiązek uzyskania zgody rodziców na udział uczniów niepełnoletnich w każdej formie wycieczkowej, zapisując, że zgoda rodziców na udział w wycieczce ucznia niepełnoletniego jest wyrażana w formie pisemnej. Na nowo określono zasady wyznaczania kierownika i opiekunów wycieczki. Obecnie dyrektor szkoły wyznacza kierownika i opiekunów wycieczki spośród pracowników pedagogicznych szkoły. Natomiast w zależności od celu i programu wycieczki opiekunem wycieczki może być także osoba niebędąca pracownikiem pedagogicznym szkoły, wyznaczona przez dyrektora szkoły. Ten przepis dotyczy szkół i placówek funkcjonujących w nowej formule, czyli w oparciu o ustawę Prawo oświatowe (np. przedszkola, szkoły branżowe czy szkoły podstawowe). Natomiast szkół i placówek funkcjonujących w oparciu o przepisy ustawy o systemie oświaty (np. gimnazja, czy oddziały gimnazjalne, szkoły zawodowe itp.) dotyczy już zmiana z dnia 26 lipca 2018 r. Zapisano w niej jednoznacznie, że dotychczasowe gimnazja i szkoły ponadgimnazjalne oraz klasy dotychczasowych gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych prowadzone w szkołach innego typu, dotychczasowe szkoły artystyczne oraz placówki, zwane dalej „szkołami”, mogą organizować dla uczniów krajoznawstwo i turystykę. Wprowadzone tym aktem rozwiązania pozostają takie, jakie były w rozporządzeniu z dnia 25 maja 2018 r. Zmienił się tytuł rozporządzenia i teraz jest to rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki.

Ocena pracy nauczycieli

Typową ocenę opisową o charakterystyce jakościowo-teoretycznej zastąpiono oceną o charakterze ewidentnie kompetencyjnym. Teraz przy analizie działań podejmowanych przez nauczycieli dyrektor będzie musiał ocenić konkretne i wymierne efekty, jakie te działania nauczycieli przyniosły. Celem oceny pracy jest teraz określenie stopnia realizowania zadań i obowiązków oraz określenie osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. W związku ze zmianą formuły oceny na nowo zostały opracowane szczegółowe kryteria jej dokonywania – jednakowe dla wszystkich. Kryteria te są związane z posiadanym przez danego nauczyciela stopniem awansu zawodowego. Pracę nauczyciela stażysty będzie się teraz oceniać w oparciu o 9 kryteriów, pracę nauczyciela kontraktowego w oparciu o 5 kryteriów (plus te, które dotyczą nauczyciela stażysty), pracę nauczyciela mianowanego również w oparciu o 5 kryteriów (plus te, które dotyczą wcześniejszych stopni awansu) i pracę nauczyciela dyplomowanego w oparciu o 4 kryteria (2 + 2 z 4 plus oczywiście te, które obowiązywały na wcześniejszych stopniach awansu zawodowego). Do tej pory pracę nauczyciela oceniano zgodnie z kryteriami przyjętymi w danej szkole lub placówce. Takim elementem indywidualizującym są jednak tzw. wskaźniki, jakie szkoła lub placówka musi opracować w odniesieniu do każdego kryterium szczegółowego. Wskaźniki te powinny być sformułowane w sposób zoperacjonalizowany, aby można było dokonać prawidłowego wartościowania poziomu spełnienia poszczególnych kryteriów. 
Wprowadzono dodatkowy obowiązek dla nauczycieli, którym od 1 września jest doskonalenie zawodowe zgodne z potrzebami szkoły. Ustalona została również obowiązkowa częstotliwość dokonywania oceny pracy nauczycieli – musi być ona dokonywana co 3 lata. Ostatnie komunikaty płynące od przedstawicieli resortu edukacji sugerują, że czas ten ma zostać wydłużony do 5 lat. 

Wprowadzone zostały również nowe możliwe rozstrzygnięcia postępowania odwoławczego, a mianowicie – teraz organ rozpatrujący odwołanie nauczyciela:

  • podtrzymuje ocenę pracy dokonaną przez dyrektora szkoły lub
  • uchyla ocenę kwestionowaną przez nauczyciela oraz ustala nową ocenę pracy nauczyciela, lub
  • uchyla ocenę kwestionowaną przez nauczyciela oraz przekazuje sprawę do ponownego ustalenia oceny pracy, jeżeli ocena pracy została ustalona z naruszeniem prawa.

Za każdym razem zespół odwoławczy rozpatrujący odwołanie sporządza pisemne uzasadnienie dokonanego rozstrzygnięcia. Ale w przypadku ustalenia nowej oceny zespół odwoławczy sporządza nową kartę oceny pracy, której kopię włącza się do akt osobowych nauczyciela. 
Obecnie ocena pracy nauczyciela została bardzo mocno powiązana z awansem zawodowym.

Awans zawodowy nauczycieli

W procesie awansu zawodowego nauczycieli (który szczegółowo omawialiśmy we wrześniowym numerze naszego pisma) najistotniejsze zmiany w odniesieniu do znanego wszystkim projektu dotyczą następujących kwestii:

  1. Zadania opiekuna stażu, który od 1 września 2018 r.: 
  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż i wspiera go w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, a w przypadku stażu nauczyciela stażysty za-
  • poznaje nauczyciela z dokumentami obowiązującymi w danej szkole, w szczególności z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej,
  • współpracuje z nauczycielem odbywającym staż w opracowaniu planu rozwoju zawodowego, w szcze-
  • gólności udziela mu pomocy w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego,
  • wspiera nauczyciela odbywającego staż w realizacji obowiązków zawodowych,
  • umożliwia nauczycielowi odbywającemu staż obserwowanie prowadzonych przez siebie zajęć,
  • obserwuje zajęcia prowadzone przez nauczyciela odbywającego staż,
  • dzieli się z nauczycielem odbywającym staż swoją wiedzą i doświadczeniem, w szczególności omawia z nauczycielem zajęcia prowadzone przez siebie oraz przez nauczyciela,
  • inspiruje i zachęca nauczyciela odbywającego staż do podejmowania wyzwań zawodowych,
  • doskonali swoją wiedzę i umiejętności w zakresie niezbędnym do pełnienia roli opiekuna stażu,
  • przedstawia dyrektorowi szkoły opinię o dorobku zawodowym nauczyciela za okres stażu, ze szczególnym uwzględnieniem obserwowanych zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz stopnia zaangażowania w realizację wymagań niezbędnych do uzyskania odpowiednio stopnia nauczyciela kontraktowego albo nauczyciela mianowanego, w terminie 7 dni od dnia zakończenia stażu przez nauczyciela.
  1. Wymagana dokumentacja dołączana do wniosku o wszczęcie odpowiedniego postępowania, która teraz obejmuje:
  • poświadczone przez dyrektora szkoły kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe, a w przypadku nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela mianowanego także poświadczoną kopię aktu nadania stopnia awansu zawodowego; 
  • zaświadczenie dyrektora szkoły o:
    • wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w dniu wydania zaświadczenia oraz w okresie odbywania stażu, ze wskazaniem wszystkich szkół, w których nauczyciel odbywał staż,
    • dacie zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego nauczyciela i dacie złożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego,
    • w przypadkach wydłużenia okresu stażu oraz zaliczenia dotychczas odbytego stażu – o przyczynach wydłużenia okresu stażu wraz ze wskazaniem odpowiedniej...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy