Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor i finanse

2 grudnia 2020

NR 107 (Grudzień 2020)

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w szkole zasady tworzenia i gospodarowania środkami

35

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest funduszem przeznaczonym na finansowanie działalności socjalnej pracodawcy. 

Odgrywa on bardzo ważną rolę w realizacji tej działalności, na co wskazuje sama jego nazwa. Jakie są zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i gospodarowania zgromadzonymi na nim środkami? Co należy wiedzieć w kontekście ZFŚS 
o ochronie danych pracownika?

Zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i gospodarowania środkami tego funduszu określone są w ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

POLECAMY

W art. 8 ust. 1 tej ustawy wyrażona została generalna zasada dysponowania środkami pochodzącymi z funduszu – w oparciu o kryterium socjalne. 

Artykuł 1 ww. ustawy stanowi, że środki zgromadzone na rachunku funduszu mogą być przeznaczone na: 

  • finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu, 
  • dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych, 
  • tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego.

Ustawa wprost stanowi, że środki funduszu muszą być gromadzone na odrębnym rachunku bankowymi i nie podlegają egzekucji, z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku ze zobowiązaniami funduszu. Oznacza to, że nawet gdy pracodawca ma kłopoty finansowe i z jego rachunku bankowego prowadzona jest egzekucja komornicza, nie może ona objąć pieniędzy zgromadzonych na rachunku ZFŚS. 
 

WAŻNE

Pracodawca lub osoba odpowiedzialna w imieniu pracodawcy za wykonywanie przepisów ustawy o ZFŚS na podstawie ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia podlegają odpowiedzialności za działania sprzeczne z zapisami tej ustawy. 

 

Obowiązek utworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych

Artykuł 3 ust. 1 ustawy o ZFŚS stanowi, że obowiązek utworzenia funduszu spoczywa na pracodawcach zatrudniających, według stanu na dzień 1 stycznia danego roku, co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Jeżeli zatrudnionych pracowników w przeliczeniu na pełne etaty jest od 20 do 50 i w zakładzie pracy działa zakładowa organizacja związkowa, wówczas pracodawca zobowiązany jest utworzyć fundusz na wniosek tej organizacji.    

WAŻNE

Pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych tworzą zakładowy fundusz świadczeń socjalnych bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników. Takimi zakładami pracy są jednostki oświatowe. 

 

Coroczny odpis na fundusz dla pracowników niepedagogicznych

Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych w zakładzie pracy. Na jednego zatrudnionego jest to 35,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. 

Zgodnie z art. 5i ustawy o ZFŚS odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w 2020 r. ustala się na podstawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w drugim półroczu 2018 r., ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, i wynosi 1550 zł. Ustawa o ZFŚS przewiduje szereg zwiększeń w zakresie odpisów. Są one następujące: 

  • na jednego pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach lub pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych – 2067,01 zł (50% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego);
  • na jednego pracownika młodocianego:
    • I rok nauki: 206,70 zł (5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego), 
    • II rok nauki: 248,04 zł (6% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego), 
    • III rok nauki: 289,38 zł (7% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego);
  • zwiększenia fakultatywne (uznaniowe) są następujące: 
    • na każdą osobę zatrudnioną, w stosunku do której orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności: 258,38 zł (6,25% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego), 
    • na każdego emeryta i rencistę, nad którym zakład sprawuje opiekę: 258,38 zł (6,25% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego),
    • na każdą zatrudnioną osobę, pod warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego: 310 zł (7,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego).

   

WAŻNE

Zgodnie z art. 5 ust. 8 pkt 2 ustawy o ZFŚS zasad dotyczących odpisów, o których mowa powyżej, nie stosuje się do nauczycieli szkół i placówek objętych systemem oświaty. Nauczyciele w tej kwestii podlegają przepisom ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. 

Z jakich środków tworzy się zakładowy fundusz świadczeń socjalnych?

Co do zasady, podstawowym źródłem dochodu ZFŚS jest coroczny odpis podstawowy naliczany w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Sposób ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych określa rozporządzenie MPiPS z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych.

Artykuł 7 ust. 1 ustawy o ZFŚS stanowi, że poza odpisem podstawowym środki ZFŚS mogą być zwiększone o:

  • wpływy z opłat pobieranych od osób i jednostek organizacyjnych korzystających z działalności socjalnej,
  • darowizny oraz zapisy osób fizycznych i prawnych,
  • odsetki od środków tego funduszu,
  • wpływy z oprocentowania pożyczek udzielonych na cele mieszkaniowe,
  • wierzytelności likwidowanych zakładowych funduszy socjalnego i mieszkaniowego,
  • przychody z tytułu sprzedaży, dzierżawy i likwidacji środków trwałych służących działalności socjalnej, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie lub odtworzenie zakładowych obiektów socjalnych,
  • przychody z tytułu sprzedaży i likwidacji zakładowych domów i lokali mieszkalnych, w części nieprzeznaczonej na utrzymanie pozostałych zakładowych zasobów mieszkaniowych,
  • inne środki określone w odrębnych przepisach.

Coroczny odpis na fundusz dla nauczycieli

Zgodnie z art. 53 ust. 1 KN dla nauczycieli dokonuje się corocznie odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w wysokości ustalanej jako iloczyn planowanej, przeciętnej w danym roku kalendarzowym liczby nauczycieli zatrudnionych w pełnym i niepełnym wymiarze zajęć (po przeliczeniu na pełny wymiar zajęć), skorygowanej w końcu roku do faktycznej przeciętnej liczby zatrudnionych nauczycieli (po przeliczeniu na pełny wymiar zajęć) i 110% kwoty bazowej określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. 

   

WAŻNE

W 2020 r. do ustalania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli stosuje się kwotę bazową obowiązującą w dniu 1 stycznia 2018 r., czyli kwotę 2752,92 zł (ustawa budżetowa na rok 2018 z dnia 11 stycznia 2018 r., Dz. U. z 2018 r., poz. 291 – akt wygaszony). I tak: 

  • odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć w 2020 r. wynosi 3028,21 zł (110% kwoty bazowej),
  • dla nauczycieli będących emerytami, rencistami lub nauczycielami pobierającymi nauczycielskie świadczenie kompensacyjne dokonuje się w wysokości 5% pobieranych przez nich emerytur, rent oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych.

Świadczenie dla nauczycieli 

Zgodnie z art. 53 ust. 1a KN z odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych wypłacane jest nauczycielowi do końca sierpnia każdego roku świadczenie urlopowe w wysokości odpisu podstawowego ustalonego proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy i okresu zatrudnienia nauczyciela w danym roku szkolnym. Trzeba wiedzieć, że jest to świadczenie niezależne od tych, o których mówi się w ustawie o ZFŚS i regulaminach ZFŚS, przyjmowanych na podstawie tej ustawy. Jest ono wypłacane tylko nauczycielom „czynnym”. 

Likwidacja szkoły

W przypadku likwidacji szkoły lub przekazania jej prowadzenia osobie prawnej niebędącej jednostką samorządu terytorialnego lub osobie fizycznej, na mocy art. 53 ust. 3a KN, organ prowadzący szkołę jest zobowiązany wskazać inną szkołę, w której będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą zlikwidowanej lub przekazanej szkoły oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy. Osoby te korzystają z usług i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na zasadach i warunkach ustalonych w regulaminie obowiązującym we wskazanej szkole.

WAŻNE

Zasada przytoczona powyżej dotyczy tylko emerytów i rencistów – byłych nauczycieli. Organ prowadzący nie ma obowiązku wskazania szkoły dla pracowników niepedagogicznych. Ważna jest również regulacja zawarta w art. 7 ust. 3 ustawy o ZFŚS, który stanowi, że w razie przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę, zgodnie z art. 231 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, fundusz pracodawcy przejmującego przejmuje środki pieniężne, należności i zobowiązania funduszu pracodawcy przekazującego. Jest to bardzo ważne np. w sytuacji utworzenia nowego zespołu szkół lub włączenia szkoły do istniejącego zespołu. Nowe jednostki przejmują też emerytów i rencistów, którzy korzystają ze środków funduszu. 

 

Zasady korzystania ze środków ZFŚS 

Jeżeli chodzi o gospodarowanie środkami ZFŚS, to należy pamiętać o tym, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Oznacza to tylko tyle, że świadczenia z funduszu nie należą się każdemu pracownikowi placówki oświatowej, a jedynie osobom będącym w trudnej sytuacji. W środowisku oświatowym panuje przekonanie, że świadczenia z ZFŚS powinny być przyznawane wszystkim pracownikom po równo. Jest to błędne rozumowanie. 

Ochrona danych osobowych pracownika

Artykuł 8 ust. 1a ustawy o ZFŚS stanowi, że udostępnienie pracodawcy danych osobowych osoby uprawnionej do korzystania z funduszu następuje w formie oświadczenia. Ważne jest to, że owo udostępnienie może m...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy