Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

12 grudnia 2018

NR 88 (Grudzień 2018)

Zadania dyrektora szkoły związane z zakończeniem roku kalendarzowego 2018

0 217

Koniec roku kalendarzowego jest idealną okazją do dokonania stosownych podsumowań i analiz. Zgodnie z aktualnymi regulacjami szkoła i placówka oświatowa funkcjonuje niejako w podwójnym układzie kalendarzowym. Układ ten zawiera dwie formuły czasowe, jedna – to rok szkolny, a druga – to rok kalendarzowy. O tym, czego należy dopilnować przed końcem roku 2018, piszemy w poniższym artykule.

Rok szkolny wyznacza rytm pracy szkoły i to on jest praktycznie „obiektem zainteresowania” kadry zarządzającej. Jednak w tym tradycyjnym rytmie szkolnym nie wolno zaniedbywać prac wynikających z rytmu kalendarzowego, zwłaszcza że niejednokrotnie rytmy te się na siebie nakładają, a nawet wręcz uzupełniają. Tak jest właśnie w przypadku zakończenia roku kalendarzowego, zwłaszcza tak wyjątkowego jak rok bieżący. Od września, czyli od początku roku szkolnego 2018/2019, w polskich szkołach kontynuowane jest wdrażanie nowych rozwiązań związanych z wprowadzaniem reformy systemu oświaty. W tym samym czasie zaczęło obowiązywać wiele nowych wykonawczych aktów prawnych, które wymagają podjęcia określonych i zdecydowanych działań. Z tego też względu koniec roku kalendarzowego jest doskonałym momentem na sprawne przeanalizowanie aktualnej sytuacji formalno-prawnej w szkole i zorientowanie się, czy nie należy wprowadzić niezbędnych korekt, aby dalsza część roku szkolnego przebiegała już bez zakłóceń. Jednym z ważniejszych działań dyrektora szkoły w obecnym miesiącu będzie podsumowanie dotychczas podejmowanych działań, i to nie tylko związanych z samą reformą systemu edukacyjnego, ale również dotyczących bieżącego funkcjonowania szkoły. 
Koniec roku kalendarzowego (określanego również mianem roku budżetowego) powinien skłonić każdego dyrektora do przeanalizowania kliku istotnych dla funkcjonowania szkoły zagadnień, takich jak: stan majątku szkoły lub placówki, jego ocena merytoryczna oraz wpływ na wykonywanie podstawowych zadań szkoły, a zwłaszcza na pełną realizację nowej odstawy programowej (baza lokalowa, wyposażenie w niezbędny sprzęt i pomoce naukowo-dydaktyczne, stan techniczny pomieszczeń, możliwość adaptacji, np. na odpowiednie pracownie, chociażby pracownię techniczną itp.), sytuacja finansowa – realizacja planu finansowego i jego skutki dla pracy szkoły, aktualny bilans, utrzymywanie płynności finansowej, zakupy inwestycyjne, środki pozabudżetowe oraz wnioski związane z wstępnymi założeniami kolejnego planu finansowego opartego na realnych potrzebach placówki (w tym zakresie należy zastanowić się nad realizacją wskazań zawartych w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych1), sprawność organizacyjna szkoły i wnioski w tym względzie, sprawność przepływu informacji oraz prawidłowe stosowanie instrukcji kancelaryjnej, zwłaszcza obieg dokumentacji szkolnej oraz sposób numerowania spraw i pism bezwzględnie oparty na JRWA. Szczególnym zagadnieniem, które należy bardzo dokładnie przeanalizować, jest kwestia przestrzegania zasad ochrony danych osobowych, zwłaszcza pod rygorem wynikającym z obowiązywania RODO. Niejako warunkiem sine qua non wszelkich działań dyrektora na tym etapie jest dokładne zapoznanie się z aktualnym 
stanem prawnym w oświacie. Dopiero wtedy można mówić o innych konkretnych działaniach, dla których podstawę stanowią odpowiednie regulacje prawne. 

Stan kadrowy

Pierwszym z koniecznych działań jest obowiązkowa analiza aktualnego stanu kadrowego w szkole, zarówno o charakterze ogólnym (jaki jest stan w rozbiciu na pełnozatrudnionych i niepełnozatrudnionych oraz czy to jest stan optymalny – jeżeli nie, to co należy uczynić, aby doprowadzić do stanu optymalnego), jak i o stan 
o charakterze typowo kwalifikacyjnym, czyli aktualny stan wykształcenia zatrudnionej kadry (należy tutaj wskazać na wykształcenie wymagane oraz oczekiwane, zwłaszcza specjalistyczne, oraz wskazać, jak ten element przekłada się na efektywność pracy całej szkoły). Jest to dzisiaj uzasadnione w kontekście zmienionego rozporządzenia określającego wymagane od nauczycieli niezbędne kwalifikacje2 oraz nowych zadań stawianych nauczycielom (chociażby w zakresie realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej). Tego typu analiza będzie bardzo pomocna w procesie przygotowania rozsądnych decyzji kadrowych w bieżącym roku szkolnym, w tym planowanego dokonywania oceny pracy nauczycieli, a w konsekwencji – analizowania merytorycznej pracy kadry pedagogicznej całej szkoły wraz z wnioskami na przyszłość, zwłaszcza w obszarze wspomagania ich rozwoju zawodowego. Jest to bardzo istotny element dla każdej placówki, gdyż odnosi się do jakości jej pracy oraz wkładu poszczególnych pracowników w osiągnięcie tej jakości i to w szerokoprofilowym aspekcie. W tym obszarze dyrektor obowiązkowo musi szczegółowo przeanalizować zakres kompetencyjny swoich nauczycieli, ale zawsze pod kątem realizacji zadań szkoły oraz efektywności nauczania i wychowania. W realizacji tego zadania niezwykle pomocne będzie nowe rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego3. Zgodnie z tym aktem prawnym dokonywanie przez dyrektora szkoły lub placówki oceny pracy nauczyciela ma na celu określenie stopnia realizowania przez nauczyciela powierzonych mu obowiązków, w tym realizacji zadań określonych w statucie jednostki, oraz określenia osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, a nie opisanie tylko tego, jak nauczyciel pracuje i czy uczniowie go lubią. Nowa formuła oceny pracy nauczyciela ma więc charakter kompetencyjny! Dlatego dyrektor bezwzględnie musi zadbać o to, aby wszyscy pracownicy posiadali wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe pozwalające na skuteczne i efektywne wypełnianie powierzonych im zadań i obowiązków. Ale to nie wszystko. Zmienione zasady dokonywania oceny pracy wymagają zastosowania zupełnie innej procedury postępowania w tym zakresie. Ponadto dyrektor we współpracy z radą pedagogiczną powinien wypracować precyzyjne wskaźniki spełniania wszystkich kryteriów oceny pracy wymienionych we wspomnianym rozporządzeniu MEN, dostosowanych do posiadanego przez nauczyciela stopnia awansu zawodowego i powierzonych mu obowiązków i zadań. To one właśnie mają mieć charakter szczególnego „miernika”, który posłuży dyrektorowi do określenia strony ilościowej, a ta dopiero pozwoli na opis o charakterze jakościowym. Najlepiej zrobić to w formie warsztatowej. I jeszcze jedna uwaga. Wspomniane wskaźniki stanowią element typowo narzędziowy, a nie doktrynalny, i w sytuacji gdy się okazuje, że w praktyce się nie sprawdzają, należy obowiązkowo dokonać ich korekty. Mają one służyć tak dyrektorowi, jak i samym nauczycielom do obiektywnej oceny spełniania wszystkich kryteriów oceny. Ale aby tak się stało, muszą być przez wszystkich zrozumiałe. Z tych też względów proces zatrudniania pracowników powinien zapewniać wybór najlepszego kandydata na dane stanowisko. Może należałoby się zastanowić nad opracowaniem takiej właśnie otwartej formuły naboru nowych pracowników, co w sposób jednoznaczny sugerują również wytyczne dotyczące kontroli zarządczej. 

Podstawa programowa

Mając na względzie wyznaczone na bieżący rok szkolny kierunki realizacji polityki oświatowej państwa, każdy dyrektor powinien bardzo dokładnie przeanalizować kwestie związane z wdrażaniem nowej podstawy programowej4. Zgodnie z obowiązującymi obecnie wymogami prawnymi w tym względzie w każdej szkole powinien funkcjonować odpowiedni mechanizm monitorowania realizacji podstawy programowej oraz analiza realizacji opracowanego planu nauczania (jest to uzasadnione zasadą elastycznego planowania i nanoszenia zmian wynikających z refleksji realizacyjnych – tzw. refleksyjność praktyka). Obecnie ten element uzyskał dodatkowe znaczenie, gdyż weszły w życie zupełnie nowe ramowe plany nauczania wymuszające na dyrektorach szkół i na samych nauczycielach zmianę filozofii myślenia zarówno o planowaniu, jak i o permanentnym monitorowaniu jego realizacji na każdym etapie, zwłaszcza że znajdujemy się w kolejnym roku realizacji i czas wyciągać pierwsze merytoryczne i metodyczne wnioski w tym zakresie. 
Do podstawowych zadań dyrektora dotyczących aktualnego etapu wdrażania nowej podstawy programowej należy zaliczyć: analizę wyników prac zespołów przedmiotowych nauczycieli dotyczących założeń realizacyjnych nowej podstawy programowej, analizę struktury programu nauczania skonstruowanego na podstawie nowej podstawy programowej oraz analizę założeń oceniania przedmiotowego uwzględniającego wymagania określone w nowej podstawie programowej. 
Podstawa programowa – to założenia ogólne, a program nauczania – to założenia uszczegółowione i odniesione do realnie istniejących w danej szkole warunków, pracujących nauczycieli i uczęszczających do niej uczniów. W tym obszarze na pierwszym miejscu należy przeanalizować strukturę i zawartość programu nauczania dopuszczonego do użytku w danej szkole, zaproponowanego przecież przez samego nauczyciela5
Każdy dyrektor, w zależności od aktualnej sytuacji w jego szkole, powinien w sposób bardzo precyzyjny podejść do zagadnienia realizacji podstawy programowej, a zwłaszcza do kwestii przestrzegania zasad dopuszczania programów nauczania do użytku w danej szkole. W tym aspekcie należy zwrócić uwagę na dwa elementy. Pierwszym jest prawidłowa procedura dopuszczania programów, a drugim – zakres i wyczerpujący charakter informacji zawartych we wniosku nauczyciela (kierowanego do dyrektora szkoły) o dopuszczenie programu do użytku.
Szczególnym zadaniem dyrektora na tym etapie pracy szkoły jest przeanalizowanie sposobu wdrażania organizacji nowych zasad pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Jest to bardzo istotne w sytuacji równoległego funkcjonowania dwóch rozporządzeń ministerialnych regulujących te kwestie. Pierwszym z nich jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach6, natomiast drugim to rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach7. Pierwsze z wymienionych rozporządzeń dotyczy publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych, zwanych „przedszkolami”, publicznych szkół oraz publicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 3, 4, 7 i 8 ustawy Prawo oświatowe. Nato...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy