Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

19 października 2020

NR 105 (Październik 2020)

Zadania dyrektora i nauczycieli związane z nową sytuacją prawną w oświacie w 2020 r.

66

Początek roku szkolnego, zwłaszcza takiego, jaki niedawno rozpoczęliśmy, stanowi doskonałą okazję do dokonywania stosownych przemyśleń i analiz związanych z wymogami, jakie zostały postawione szkołom i placówkom oświatowym w obliczu niepewnej sytuacji sanitarnej. 

Należy uświadomić sobie dwie kwestie. Po pierwsze – obecny wirus, zgodnie z opiniami wirusologów, to nie ten sam, z którym mierzyliśmy się w marcu bieżącego roku, a po drugie – nie jesteśmy w stanie przewidzieć ani wszystkich możliwych zdarzeń, jakie mogą nastąpić, ani czasu trwania takiej sytuacji, oraz przedsięwziąć działań zapobiegających wszystkim możliwym nagłym zdarzeniom. 

POLECAMY

Niemniej jednak należy podjąć takie działania, a dokładnie – przygotować się do ewentualnych zdarzeń, odpowiednio do obecnego stanu naszej wiedzy1. Przeanalizujemy zatem kilka możliwych sytuacji i możliwości działań podejmowanych w szkole lub placówce w sytuacji potencjalnego zagrożenia epidemicznego w myśl najnowszych zaleceń Ministerstwa Edukacji Narodowej. Działania te mają dwojaki charakter. Jedne są obligatoryjne, a drugie mają charakter alternatywny – czyli zarówno dyrektor, jak i nauczyciele będą mieli pewną swobodę w wyborze form podejmowanej aktywności. Ale o jednym należy pamiętać – wszelkie działania podejmowane w publicznej szkole lub placówce oświatowej muszą być uzasadnione względami merytorycznymi i praktycznymi oraz posiadać umocowanie prawne (w zakresie prawa zewnętrznego, jak i prawa wewnątrzszkolnego). Szczególnie ważne są regulacje wewnątrzszkolne, gdyż to one uwzględniają indywidualne uwarunkowania i specyfikę konkretnej szkoły czy placówki. Każda szkoła jest wyjątkowa, a ponadto funkcjonuje w niepowtarzalnym środowisku lokalnym, a tego nie uwzględniają żadne zewnętrzne ogólne regulacje prawne.

Z początkiem roku szkolnego 2020/2021 w polskich szkołach kontynuowane jest wdrażanie nowych rozwiązań związanych z wprowadzaniem reformy systemu oświaty. W tym samym czasie rozpoczęło swoje funkcjonowanie sporo nowych wykonawczych aktów prawnych, które wymagają podjęcia określonych i zdecydowanych działań, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia epidemicznego. Mamy również cały szereg nowych tekstów jednolitych ważnych aktów prawnych, które w odpowiedni sposób regulują funkcjonowanie systemu oświaty w tak skomplikowanych warunkach sanitarnych.

Z tego też względu obecny czas to doskonały moment na przeanalizowanie aktualnej sytuacji formalnoprawnej w szkole i upewnienie się, czy nie należy wprowadzić niezbędnych korekt, aby dalsza część roku szkolnego przebiegała już bez zakłóceń, pomimo nieprzewidywalnego rozwoju wypadków związanych z COVID-19. W tym zakresie należy przeprowadzić szczegółową kwerendę obowiązującego stanu prawnego w zakresie zarówno prawa ogólnego, jak i prawa wewnątrzszkolnego (tutaj koniecznie trzeba zwrócić uwagę na niezbędne zmiany prawa wewnętrznego, a zwłaszcza obowiązujących aktualnie w szkole procedur i instrukcji). W tym miejscu należy zaznaczyć, że  zapisów prawnych nie wolno interpretować wybiórczo lub pojedynczo, gdyż wówczas można popełnić poważne błędy.

Zadania do wykonania w październiku

Jednym z ważniejszych działań dyrektora szkoły w tym miesiącu powinno być przeanalizowanie podejmowanych dotychczas działań związanych z bieżącym funkcjonowaniem szkoły, zwłaszcza w okresie zawieszenia tradycyjnego funkcjonowania, ale w odniesieniu do osiągniętych w minionym roku szkolnym wyników nauczania. W tym celu wyniki klasyfikacji w ostatnich klasach należy zestawić z wynikami egzaminów zewnętrznych. Dopiero taka analiza pozwoli na ocenę efektywności pracy dydaktycznej prowadzonej w okresie od marca do czerwca 2020 roku. Należy zauważyć, że zarządzanie jest działaniem wielopłaszczyznowym, a dodatkowo w przypadku kierowania tak złożoną organizacją jak szkoła publiczna jest procesem wyjątkowo uzależnionym od wielu nieustannie i dynamicznie zmieniających się czynników (chociażby aktów prawnych stanowiących podstawę do realizacji podstawowych zadań szkoły, w tym w warunkach rygoru sanitarnego), których siła oddziaływania na organizację jest również bardzo zróżnicowana. 

Nowe regulacje prawne

W aktualnej sytuacji prawnej oświaty wpływ na działania podejmowane w szkole mają m.in. takie podstawowe regulacje prawne, jak: ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, Dz. U. z dnia 15 listopada 2019 r., poz. 2215, t.j. z dnia 7 maja 2020 r., ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz. U. z dnia 22 maja 2020 r., poz. 910, t.j. z dnia 21 maja 2020 r., ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dz. U. z dnia
31 lipca 2020 r., poz. 1327, t.j. z dnia 8 czerwca 2020 r., ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. z dnia 7 marca 2020 r., poz. 374, ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, Dz. U. z dnia 31 marca 2020 r., poz. 567, ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z dnia 31 marca 2020 r., poz. 568, rozporządzenie MEN z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, Dz. U. z dnia 13 sierpnia 2020 r., poz. 1389, rozporządzenie MEN z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, Dz. U. z dnia 14 sierpnia 2020 r., poz. 1394, rozporządzenie MEN z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, Dz. U. z dnia 17 września 2020 r., poz. 1604, t.j. z dnia 4 września 2020 r., rozporządzenie MEN z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, Dz. U. z dnia 13 sierpnia 2020 r., poz. 1386, rozporządzenie MEN z dnia 4 września 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, Dz. U. z dnia 7 września 2020 r., poz. 1539, rozporządzenie MEN z dnia 25 sierpnia 2017 r.w sprawie nadzoru pedagogicznego, Dz. U. z dnia 8 września 2020 r., poz. 1551, t.j. z dnia 14 sierpnia 2020 r.

Obecnie Minister Edukacji Narodowej posiada uprawnienia, aby w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu dzieci i młodzieży, w drodze rozporządzenia, czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie placówek oświatowych na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia w danym rejonie. W takim przypadku minister może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów zarówno ustawy Prawo oświatowe, jak i ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w odniesieniu do wszystkich lub niektórych placówek oświaty, a także wprowadzić odrębne unormowania, tak aby zapewnić prawidłową realizację celów i zadań tych jednostek. W związku z powyższym w regulacjach oświatowych zapisano, że w roku szkolnym 2020/2021 można ograniczyć w całości lub w części funkcjonowanie publicznych i niepublicznych placówek oświaty, w których wszystkie lub poszczególne zajęcia zostały zawieszone na podstawie przepisów wydanych w oparciu odpowiednio o art. 95a ustawy o systemie oświaty oraz art. 47 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Takie ograniczenie może być wprowadzone na czas, na jaki zostały zawieszone odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia. Niemniej jednak tego rodzaju sytuacja nie oznacza, że szkoła przestaje funkcjonować (jak to miało miejsce w marcu). Zawieszone zajęcia muszą być realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 30c ustawy Prawo oświatowe. Jednak w przypadku gdy zawieszone zajęcia nie będą mogły być realizowane w powyższy sposób, dyrektor ustali inny sposób realizowania takich zajęć. 

W okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek oświatowych w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 to dyrektor szkoły odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki, w tym zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zadań. A to oznacza, że podejmuje następujące działania:

  • Ustala, czy uczniowie i nauczyciele mają dostęp do infrastruktury informatycznej, oprogramowania i internetu, umożliwiających interakcję między uczniami a nauczycielami prowadzącymi zajęcia. Oznacza to, że dyrektor szkoły powinien dokonać analizy całej szkolnej infrastruktury informatycznej, w tym szybkości łącza internetowego i jego dostępu nie tylko dla nauczycieli, ale i uczniów – w przypadku uczniów należy dołożyć starań, aby (gdy zajdzie taka potrzeba) zostali doposażeni w niezbędny sprzęt z odpowiednim oprogramowaniem pozwalającym na uczestnictwo w zajęciach realizowanych w formule zdalnego nauczania.
  • Ustala, we współpracy z nauczycielami, technologie informacyjno-komunikacyjne wykorzystywane przez nauczycieli do realizacji zajęć. Oznacza to, że należy dokonać wyboru odpowiedniej platformy edukacyjnej pozwalającej na realizację zdalnego nauczania i to w różnej formule, oraz właściwych narzędzi pozwalających prowadzić zajęcia zdalne na tej wybranej platformie edukacyjnej.
    Określa zasady bezpiecznego uczestnictwa w zajęciach w odniesieniu do ustalonych technologii informacyjno-komunikacyjnych. To kwestia niezwykle istotna, gdyż to dyrektor odpowiada za bezpieczeństwo w szkole, w tym za cyberbezpieczeństwo – należy zatem zadbać o odpowiednie oprogramowanie zabezpieczające nie tylko przed wirusami, ale również przed niepowołanym dostępem osób trzecich, przed śledzeniem, wykradzeniem danych itp.
  • Ustala, we współpracy z nauczycielami, źródła i materiały niezbędne do realizacji zajęć, z których uczniowie mogą korzystać. W tym zakresie należy koniecznie ujednolicić rodzaje materiałów edukacyjnych wykorzystywanych podczas zdalnego nauczania, w tym również interaktywne materiały samokształceniowe. Trzeba pamiętać o tym, aby źródła, z których będą pobierane materiały, posiadały odpowiednie certyfikaty. Istotnym aspektem jest również przestrzeganie praw autorskich oraz odpowiednie zabezpieczenie plików cyfrowych zawierających te materiały przed ich utratą, czyli kwestia archiwizacji.
  • Ustala z nauczycielami potrzebę modyfikacji odpowiednio zestawu programów wychowania przedszkolnego lub szkolnego zestawu programów nauczania oraz – w razie potrzeby – modyfikuje ten zestaw. W tym obszarze przede wszystkim należy przeanalizować strukturę i zawartość programu nauczania dopuszczonego do użytku w danej szkole, zaproponowanego przecież przez samego nauczyciela2. Każdy dyrektor, w zależności od aktualnej sytuacji występującej w jego szkole, powinien w sposób bardzo precyzyjny podejść do zagadnienia realizacji podstawy programowej, w tym do kwestii przestrzegania zasad dopuszczania programu nauczania do użytku w danej szkole. Należy zatem zwrócić uwagę na dwa elementy. Pierwszy to prawidłowa procedura dopuszczania programów, a drugi to zakres wyczerpujących informacji zawartych we wniosku nauczyciela o dopuszczenie programu, kierowanego do dyrektora szkoły. Jest to niezwykle istotne, gdyż w bieżącym roku szkolnym poprzednie wersje programów nauczania są praktycznie niewystarczające, gdyż nie zawierają opisu realizacji celów kształcenia oraz treści nauczania w formule nauczania zdalnego, a także w formule pracy hybrydowej. To właśnie na te aspekty należy zwrócić szczególną uwagę. Powinno się uwzględnić elastyczność planów nauczania, tak aby część zajęć (z założenia) była planowania w formule nauczania zdalnego, a pozostała część w formule pracy w trybie stacjonarnym. W związku z powyższym należy przygotować nie tylko odpowiednie rozwiązania organizacyjne, ale również pomoce dydaktyczne możliwe do wykorzystania w formule zdalnej nauczania.
  • Ustala, w porozumieniu z radą pedagogiczną i radą rodziców, potrzebę modyfikacji w trakcie roku szkolnego realizowanego programu wychowawczo-profilaktycznego oraz – w razie potrzeby – modyfikuje ten program. Bardzo podobnie jak w przypadku programów i planów nauczania, należy przeanalizować, czy zapisy obecnych programów wychowawczo-profilaktycznych uwzględniają funkcjonowanie szkoły w sytuacji rygoru sanitarnego wynikającego z zagrożenia COVID-19.
  • Ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób potwierdzania uczestnictwa uczniów na zajęciach oraz sposób i termin usprawiedliwiania nieobecności uczniów na zajęciach edukacyjnych. I znów, należy bardzo wnikliwie przeanalizować dotychczasowe zapisy dotyczące usprawiedliwiania nieobecności uczniów i wprowadzić modyfikacje uwzględniające pracę w warunkach izolacji, a także potwierdzanie obecności uczniów na zajęciach szkolnych (dotychczas stosowane formy zdecydowanie się nie sprawdziły w nowych warunkach funkcjonowania). Te formy będą uzależnione od wykorzystywanej w danej szkole platformy edukacyjnej i jej możliwości technicznych w tym względzie.
    Zapewnia każdemu uczniowi lub rodzicom możliwość konsultacji z nauczycielem prowadzącym zajęcia oraz przekazuje im informacje o formie i terminach tych konsultacji. Trzeba zatem ustalić, jak sprawdziła się forma konsultacji stosowana pod koniec minionego roku szkolnego, i jeżeli zachodzi taka potrzeba (myślę, że odpowiednie wnioski i rekomendacje w tym zakresie zostały zaprezentowane na zebraniu rady pedagogicznej podsumowującej zakończony rok szkolny), należy dokonać ewentualnych korekt istniejących już zapisów. 
  • Ustala, we współpracy z nauczycielami, tygodniowy zakres treści nauczania z zajęć wynikających z ramowych planów nauczania dla poszczególnych typów szkół do zrealizowania w poszczególnych oddziałach klas (semestrów) oraz tygodniowy zakres treści nauczania z zajęć realizowanych w formach poza­szkolnych, uwzględniając w szczególności: 
    • równomierne obciążenie uczniów w poszczególnych dniach tygodnia, 
    • zróżnicowanie zajęć w każdym dniu, 
    • możliwości psychofizyczne uczniów podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia, 
    • łączenie przemienne kształcenia z użyciem monitorów ekranowych i bez ich użycia, 
    • ograniczenia wynikające ze specyfiki zajęć, 
    • konieczność zapewnienia bezpieczeństwa wynikającego ze specyfiki realizowanych zajęć.
  • Ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób monitorowania postępów uczniów oraz sposób weryfikacji wiedzy i umiejętności uczniów, w tym również informowania uczniów lub rodziców o postępach ucznia w nauce, a także uzyskanych przez niego ocenach (czyli ocenianie wewnątrzszkolne w pełnym zakresie). Należy zauważyć, że zgodnie z ustawą o systemie oświaty i rozporządzeniem MEN w sprawie oceniania3 ocenianie osiągnięć edukacyjnych i zachowania ucznia odbywa się w ramach oceniania wewnątrzszkolnego. To oznacza, że zasady oceniania szkolnego opisane w rozporządzeniu resortowym stanowią wskazania do opracowania regulacji wewnątrzszkolnych. Ponieważ w związku z epidemią COVID-19 nastąpiła zmiana warunków funkcjonowania szkół, a tym samym sposobów przekazywania uczniom wiadomości oraz możliwości weryfikowania efektów kształcenia, należy te zmiany usankcjonować prawnie. Dodatkowe zapisy będą efektem zaplanowanych nowych form pracy zdalnej oraz wykorzystywanej w tym celu platformy edukacyjnej. W tym względzie nie wystarczy tylko powoływać się na wskazania czy wręcz zapisy prawa zewnętrznego. Te wskazania zewnętrzne należy obowiązkowo uwzględnić w regulacjach dotyczących oceniania wewnątrzszkolnego, np.: możliwość udzielania odpowiedzi ustnych w formule zdalnego nauczania, formuły przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów, ocenianie aktywności uczniów w nowej formule funkcjonowania szkoły, sposoby oceniania ewentualnych prac domowych lub efektów ćwiczeń, sposoby oceniania pracy grupowej w przypadku grup wirtualnych itp. Niezwykle ważnym aspektem oceniania szkolnego jest również możliwość „poprawiania ocen szkolnych” oraz możliwość uzyskania oceny wyższej niż przewidywana. W tym przypadku należy na nowo sformułować warunki i tryb uzyskania wyższej niż przewidywana oceny rocznej. W obecnych warunkach należy uwzględnić dwie opcje. Pierwsza to możliwość zweryfikowania wiedzy i umiejętności ucznia w formule zdalnej, z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, a druga to usankcjonowanie konsultacji zarówno bezpośrednich, jak i zdalnych, podczas których uczeń będzie miał możliwość wykazania się swoją wiedzą i umiejętnościami na poziomie oceny wyższej niż pierwotnie proponowana przez nauczyciela.
  • Ustala warunki i sposób przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego, egzaminu semestralnego i sprawdzianu wiadomości i umiejętności oraz warunki i sposób ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania w przypadku wniesienia zastrzeżenia do trybu ustalenia tej oceny, a także w...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy