Dołącz do czytelników
Brak wyników

Twarzą w twarz

16 maja 2018

NR 76 (Październik 2017)

Praca z uczniem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

287

Rozmowa z Edytą Szczepkowską – terapeutą pedagogicznym

„Specjalne potrzeby edukacyjne” – to bardzo szerokie pojęcie. Kryją się pod nim potrzeby, które w procesie rozwoju dzieci i młodzieży wynikają z ich niepełnosprawności lub są efektem innych przyczyn trudności w uczeniu się. Czy mogłaby Pani sprecyzować, do kogo się odnoszą

Zgodnie z rozporządzeniem MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach SPE wynikają w szczególności:

  • z niepełnosprawności,
  • z niedostosowania społecznego,
  • z zagrożenia niedostosowaniem społecznym,
  • z zaburzeń zachowania lub emocji,
  • ze szczególnych uzdolnień,
  • ze specyficznych trudności w uczeniu się,
  • z deficytów kompetencji i zaburzeń sprawności językowych,
  • z choroby przewlekłej,
  • z sytuacji kryzysowych lub traumatycznych,
  • z niepowodzeń edukacyjnych,
  • z zaniedbań środowiskowych związanych z sytuacją bytową ucznia i jego rodziny, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi,
  • z trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą.

Reasumując, można stwierdzić, iż pojęcie SPE odnosi się do tej grupy uczniów, która z różnych przyczyn nie może sprostać wymaganiom powszechnie obowiązującego programu edukacyjnego.

Jakie zmiany związane z edukacją dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami następują po wprowadzeniu reformy edukacji?

W ustawie Prawo oświatowe oraz przepisach wprowadzających uwzględniono dotychczasowe rozwiązania prawne dotyczące dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnym, w tym z różnymi rodzajami niepełnosprawności, niezależnie od typu szkoły, w której będą kontynuowali naukę. Według MEN zmiany związane z reformą systemu edukacji przebiegać będą analogicznie we wszystkich typach i rodzajach szkół.

Istotne założenia koncepcji kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi dotyczą między innymi:

  • zachowania wszystkich dotychczasowych form/ścieżek edukacyjnych dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, jak również zachowania prawa rodzica do wyboru drogi edukacyjnej swojego dziecka,
  • przedłużenia okresu nauki uczniowi niepełnosprawnemu,
  • przekształcania szkół specjalnych i integracyjnych,
  • diagnozy funkcjonalnej z wykorzystaniem klasyfikacji ICF jako podstawy wsparcia.

Szczegółowe informacje na temat zmian związanych z edukacją dzieci i młodzieży ze specjalnymi potrzebami po wprowadzeniu reformy edukacji określają rozporządzenia MEN. Z uwagi na szerokie ujęcie omawianej problematyki odniosę się tylko do wybranych kwestii.

W aktualnych przepisach można odnaleźć między innymi zapisy podkreślające konieczność współpracy nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów w zakresie wspierania ucznia i udzielania mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, także w trakcie bieżącej pracy, oraz dostosowania sposobów i metod pracy do jego możliwości psychofizycznych.

Natomiast wśród potrzeb uczniów ze SPE wyszczególniono zaburzenia zachowania lub emocji, które należy korygować w trakcie bieżącej pracy z uczniem oraz przez objęcie ucznia odpowiednimi formami pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Ponadto dodano nową formę pomocy psychologiczno-pedagogicznej: zindywidualizowaną ścieżkę kształcenia. Będzie ona obejmowała zajęcia edukacyjne organizowane dla ucznia wspólnie z oddziałem szkolnym oraz indywidualnie z nauczycielem. Pojawiły się również zajęcia rozwijające umiejętności uczenia się, mające na celu podnoszenie efektywności uczenia się.

Zastąpiono także zajęcia socjoterapeutyczne „zajęciami rozwijającymi kompetencje emocjonalno-społeczne” dla uczniów przejawiających trudności w funkcjonowaniu społecznym. Oczywiście są to tylko niektóre zmiany związane z nauczaniem uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi po wprowadzeniu reformy edukacji.

Jakie są zadania nauczycieli związane z kształceniem uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w placówkach ogólnodostępnych i jak je realizować?

Podstawowym zadaniem pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w placówkach ogólnodostępnych jest rozpoznanie i zaspokajanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów, a także określenie mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz rozpoznawanie przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie uczniów i ich uczestnictwo w życiu szkoły i placówki. Ważnym zadaniem nauczycieli jest także podejmowanie działań sprzyjających rozwojowi kompetencji oraz potencjału uczniów w celu podnoszenia efektywności uczenia się i poprawy ich funkcjonowania. Poza tym istotna jest współpraca z poradnią w procesie diagnostycznym i postdiagnostycznym.

Uczniowie ze SPE wymagają dodatkowego wsparcia w procesie kształcenia, aby pokonywać trudności w uczeniu się, jak i rozwijać uzdolnienia. Edukacja musi być odpowiednio dostosowana do specjalnych potrzeb dzieci i młodzieży.

Nauczyciele są zatem zobowiązani dostosować metody i formy pracy z dzieckiem do jego możliwości uwarunkowanych dysfunkcjami czy sytuacją społeczną. Nauczyciele powinni przede wszystkim opierać się na diagnozie specjalistów poradni psychologiczno-pedagogicznej, specjalistów zatrudnionych w placówkach ogólnodostępnych, lekarzy, rehabilitantów, terapeutów i innych specjalistów.

Po zapoznaniu się z orzeczeniami bądź opiniami psychologiczno-pedagogicznymi nauczyciele powinni realizować zawarte w nich zalecenia, dotyczące między innymi:

  • dostosowania sposobów komunikowania się z uczniem,
  • wydłużenia czasu pracy, kiedy jest to konieczne,
  • dzielenia materiału nauczania na mniejsze partie, zmniejszenia liczby zadań do wykonania, zwiększenia liczby ćwiczeń i powtórzeń materiału,
  • częstego odwoływania się do konkretu i stosowania metody poglądowości umożliwiającej poznawanie wielozmysłowe,
  • zastosowania dodatkowych środków dydaktycznych i technicznych,
  • powtarzania reguł obowiązujących w klasie oraz jasnego wyznaczania granic i egzekwowania ich przestrzegania.

Do zadań nauczycieli należy również sporządzanie i ewaluowanie programów pomocy i wsparcia, w tym indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego. Zespół opracowuje program po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając diagnozę i wnioski sformułowane na jej podstawie oraz zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, we współpracy (w zależności od potrzeb) z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, poradnią specjalistyczną, specjalistami zatrudnionymi w szkole, rodzicami ucznia i samym uczniem. Realizując działania z uczniem ze SPE, można stosować szereg uniwersalnych zasad wartych wprowadzenia w pracy indywidualnej.

Podsumowując, należy podkreślić, iż podejmując pracę z uczniem ze SPE, nauczyciel ustala wyznaczniki procesu edukacyjnego ucznia w indywidualnym przypadku. W zależności od charakteru specjalnych potrzeb ucznia określany jest zakres dostosowania programu edukacyjnego, uwarunkowania wynikające z diagnozy ucznia, cele edukacyjne i terapeutyczne, procedury osiągania celów edukacyjnych i terapeutycznych, zasady pracy i oceniania. Następnie ustalenia te przekładają się na sposób prowadzenia zajęć obowiązkowych i dodatkowych...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy