Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 maja 2021

NR 112 (Maj 2021)

Podsumowanie mijającego roku szkolnego w warunkach pandemii

0 158

Zbliżający się koniec bieżącego roku szkolnego to idealny czas na dokonywanie stosownych podsumowań i analiz. Rok szkolny wyznacza rytm pracy szkoły i jest bardzo istotny dla kadry zarządzającej i jednocześnie dla sprawowanego nadzoru pedagogicznego. Jest to również okres, w którym podejmowane są próby wyznaczania kierunków działań w nadchodzącym roku szkolnym, oczywiście na podstawie wyników wcześniej dokonanych podsumowań.

Podsumowanie samo w sobie to przecież nic nowego, gdyż każdy dyrektor doskonale wie, że zawsze należy dokonywać podsumowania pracy za jakiś okres, tym bardziej po upływie roku. A w bieżącym roku naprawdę wiele się działo. Istota podsumowania wynika z bardzo prostej logiki: skoro był plan z celami i zadaniami do wykonania, a następnie była jego realizacja, to musi być również podsumowanie i ocena uzyskanych efektów. Podsumowanie rocznej pracy pozwala na rzetelne odniesienie się do tego, co zrobiliśmy, jak to zostało wykonane, co się nie udało oraz co i jak należy poprawić. Takie typowe podsumowanie powinien przygotować nie tyle sam dyrektor, ile cały zespół osób. Aby tak się stało, dyrektor powinien do tego zadania zaangażować całą rzeszę pracowników szkoły, w tym zwłaszcza nauczycieli. Dobre podsumowanie jest niezwykle istotne w kontekście oceny efektywności pracy oraz wytycznych, jakie nasuwają się w odniesieniu do projektowania i racjonalizacji działań w najbliższej przyszłości. 
Przy profesjonalnym podejściu do kwestii merytorycznego podsumowania pracy wnioski z niego płynące będą bogatym źródłem planowania pracy na kolejny rok szkolny. Czym zatem jest i co oznacza słowo podsumowanie? Otóż jest to ogólne i zwięzłe przedstawienie konkretnych spraw, problemów lub wydarzeń1, lub rekapitulacja, streszczenie, bilans, podliczenie, skwitowanie itp., a także sposób zebrania (zgromadzenia) danych czy informacji oraz sposób ich przedstawienia określonemu audytorium. Potocznie podsumowanie jest rozumiane jako forma prezentacji wyników (efektów) zakończonego działania, z omówieniem niezbędnego w tym względzie kontekstu działania, oraz wniosków i rekomendacji na przyszłość. Takie roczne podsumowanie pracy szkoły jest obecnie szczególnie ważne, ponieważ od samego początku roku szkolnego 2020/2021 polskie szkoły i placówki funkcjonują w zupełnie zmienionych i nietypowych warunkach organizacyjnych wynikających z sytuacji epidemicznej występującej zarówno w otoczeniu szkoły, jak i w samej szkole. W związku z tą sytuacją pojawiło się wiele nowych wykonawczych aktów prawnych, które wymuszają podjęcie określonych i zdecydowanych działań zwłaszcza przez dyrektora szkoły.
Z tego też względu dyrektor szkoły musi jednoznacznie odpowiedzieć na zasadnicze pytanie: jak w rzeczywistości wygląda przedmiotowe zagadnienie, a zwłaszcza jego praktyczna realizacja? Odpowiedź taka jest niezbędna w celu uzyskania wiarygodnych informacji dotyczących tego, co należy zrobić (jakie podjąć konkretne działania), aby poprawić to, co jest możliwe do poprawienia czy też tylko do skorygowania, oraz jak lepiej zaplanować pracę w nowym roku szkolnym. Należy zatem zastanowić się nad tym, jakie obszary pracy szkoły należy podsumować, na które z nich szczególnie powinni zwrócić uwagę dyrektor i nauczyciele, jakie wnioski bądź rekomendacje należy sformułować, by doskonalić proces dydaktyczny i wychowawczo-opiekuńczy. Ważnym aspektem podsumowania pracy szkoły jest ocena podejmowanych przez szkołę oddziaływań wychowawczo-opiekuńczych, profilaktycznych i działań gwarantujących bezpieczeństwo uczniów. W mijającym roku szkolnym szczególnej uwagi wymagają kwestie związane z cyber-
bezpieczeństwem. 
Przy podsumowaniu pracy punktem wyjścia są różne role (funkcje), jakie dyrektor szkoły lub placówki pełni w ramach stanowiska kierowniczego. Standardowo zalicza się do nich następujące funkcje:

POLECAMY

  • pracodawca,
  • kierownik zakładu pracy,
  • osoba sprawująca nadzór pedagogiczny,
  • prawodawca.

Pierwszą z funkcji dyrektorskich jest rola pracodawcy. W związku z jej specyfiką i wyjątkowością mijającego roku szkolnego każdy dyrektor powinien przygotować szczegółowe informacje dotyczące tego obszaru swojej aktywności, jak m.in.: 

  • stan kadrowy (jaki był w mijającym roku, w rozbiciu na pełnozatrudnionych i niepełnozatrudnionych, oraz czy to był stan optymalny – jeżeli nie, to co należy zmienić, aby tak się stało), poziom wykształcenia zatrudnionej kadry2 (należy tutaj wskazać na wykształcenie wymagane oraz oczekiwane, zwłaszcza specjalistyczne i wskazać, jak ten element przekłada się na efektywność pracy całej szkoły3), 
  • dyscyplina pracy (jak wyglądało wywiązywanie się nauczycieli oraz innych pracowników szkoły z podstawowych i dodatkowych obowiązków służbowych, czy miały miejsce przypadki naruszenia dyscypliny pracy, o których mowa w Kodeksie pracy), zwłaszcza po zmianach zasad postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli, 
  • działania (zadania) podejmowane z własnej inicjatywy przez poszczególnych pracowników (i to, jakie wnioski wynikają w tym zakresie w odniesieniu do planowanych działań w kolejnym roku szkolnym). 

Ważnym zagadnieniem jest podsumowanie dokonanych przez dyrektora szkoły ocen pracy zarówno nauczycieli, jak i pracowników samorządowych. W konsekwencji będzie to stanowiło podsumowanie merytorycznej pracy kadry całej szkoły wraz z wnioskami na przyszłość. Jest to bardzo istotny element dla każdej placówki, ponieważ odnosi się do jakości pracy oraz wkładu poszczególnych pracowników w osiągnięcie tej jakości, i to w wielu aspektach. Dyrektor musi odpowiedzieć na pytanie, czy aktualny stan wykształcenia zatrudnionej kadry jest wystarczający, aby sprostać nowym wyzwaniom obecnej rzeczywistości (zwłaszcza w zakresie prawidłowego realizowania zajęć szkolnych w formule zdalnego nauczania i w formule hybrydowej). Dlatego istotnym działaniem dyrektora szkoły powinna być szczegółowa analiza kompetencji cyfrowych kadry pedagogicznej zatrudnionej w szkole. W ramach analizy tego zakresu aktywności szkolnej należy podsumować:

  • ilu nauczycieli odbyło szkolenie dotyczące posługiwania się wybranymi w szkole nowymi technikami i narzędziami pracy na odległość,
  • jaki jest poziom umiejętności posługiwania się poszczególnych nauczycieli technikami i narzędziami wyznaczonymi do prowadzenia pracy zdalnej,
  • jakie są jeszcze potrzeby szkoleniowe nauczycieli w zakresie posługiwania się technikami i narzędziami do prowadzenia pracy edukacyjnej na odległość,
  • czy nauczyciele posługują się tymi technikami i narzędziami w każdej wymagającej tego działania sytuacji,
  • czy wykorzystanie powyższych technik i narzędzi jest optymalne,
  • czy nauczyciele posługują się jednak innymi technikami i narzędziami niż te, które zostały wybrane w szkole do stosowania zgodnie z rozporządzeniem MEN,
  • jaka jest skala i przyczyny tego zjawiska,
  • jak powyższe wpływa na osiągane w szkole i w poszczególnych klasach efekty kształcenia,
  • jaka była absencja nauczycieli w minionym półroczu,
  • ile nieobecności wynikało z przyczyn epidemicznych,
  • jak nieobecności nauczycieli wpłynęły na efekty pracy edukacyjnej i wychowawczej,
  • w jaki sposób i kiedy niezrealizowane zajęcia zostały lub zostaną nadrobione.

Tego typu analiza będzie bardzo pomocna w procesie przygotowywania rozsądnych decyzji kadrowych w nowym roku szkolnym, w tym planowanego dokonywania oceny pracy nauczycieli, a w konsekwencji analizowania merytorycznej pracy kadry pedagogicznej całej szkoły, wraz z wnioskami na przyszłość, szczególnie w obszarze wspomagania ich rozwoju zawodowego. Jest to element bardzo istotny dla każdej placówki, gdyż odnosi się do jakości pracy oraz wkładu poszczególnych pracowników w osiągnięcie tej jakości w szerokoprofilowym aspekcie. Dyrektor szkoły musi zadbać, aby wszyscy pracownicy posiadali wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe pozwalające na skuteczne i efektywne wypełnianie powierzonych zadań i obowiązków, zwłaszcza w rzeczywistości pandemicznej. 
Drugą funkcją dyrektora jest rola kierownika zakładu pracy. W tym zakresie powinien on przygotować merytoryczne podsumowanie, które w swojej istocie przypomina informację dotyczącą stanu kontroli zarządczej w szkole4. Podsumowując ten obszar pracy szkoły lub placówki, należy pamiętać o kilku istotnych zagadnieniach, takich jak: 

  • stan majątku szkoły, jego ocena merytoryczna oraz wpływ na realizację podstawowych zadań szkoły (baza lokalowa, wyposażenie w niezbędny sprzęt, pomoce naukowo-dydaktyczne, niezbędne i aktualne oprogramowanie, stan techniczny pomieszczeń, możliwość adaptacji itp.), 
  • sytuacja finansowa (realizacja planu finansowego i jego wpływ na pracę szkoły, aktualny bilans, utrzymywanie płynności finansowej, zakupy inwestycyjne, środki pozabudżetowe oraz wnioski na przyszłość, czyli do końca roku budżetowego, łącznie z wstępnymi założeniami kolejnego planu finansowego opartego na realnych potrzebach placówki),
  • sprawność organizacyjna szkoły i wnioski w tym względzie, sprawność przepływu informacji oraz prawidłowe stosowanie instrukcji kancelaryjnej, w tym zasady numerowania pism i spraw, w kontekście obowiązywania nowych regulacji dotyczących ochrony danych osobowych (z uwagi na funkcjonujące w obrocie prawnym w Polsce RODO5) oraz zmieniających się (w zależności od stanu epidemicznego) zasad funkcjonowania szkoły. 

W tej części podsumowania powinno się szczegółowo omówić realizację zaplanowanych zadań, czyli rocznego planu pracy. Wykonanie planu pracy powinno być analizowane w sposób pragmatyczny. Oznacza to, że dyrektor powinien wiedzieć, które zadania realnie, w jakim stopniu i przez kogo zostały zrealizowane oraz jakie to dało konkretne i wymierne efekty, których z zaplanowanych zadań nie udało się w bieżącym roku szkolnym wykonać, z jakich przyczyn oraz jaki to ma wpływ na funkcjonowanie szkoły jako całości. Na zakończenie powinny zostać sformułowane stosowne wnioski, i to w aspekcie kontekstualnym. Z tak przygotowanych wniosków powinny zawsze wynikać jednoznaczne rekomendacje wskazujące możliwość i kierunek dalszych działań szkolnych. W tym zakresie merytorycznym należy przeanalizować:

  • czy infrastruktura techniczna jest wystarczająca do realizacji zajęć szkolnych w trybie zdalnym i hybrydowym,
  • czy wszyscy nauczyciele mają nieograniczony dostęp do niezbędnego wyposażenia technicznego,
  • czy wszyscy uczniowie mają niezbędne warunki do nauki w trybie zdalnym,
  • czy opracowano niezbędne zasady bezpieczeństwa związane z trybem pracy niestacjonarnej,
  • czy zostało prawidłowo przygotowane izolatorium,
  • czy zapewnione zostały niezbędne środki sanitarne,
  • czy opracowano procedurę postępowania w sytuacji epidemicznej (mierzenie temperatury, odległości między ławkami, organizacja lekcji, dozowniki, maseczki, rękawiczki itp.),
  • czy procedura postępowania w przypadku zakażenia COVID-19 lub podejrzenia zakażenia sprawdza się w działaniu, czy należy ją zmodyfikować na podstawie doświadczeń z mijającego roku, 
  • jakie zmiany w wyposażeniu i działaniu należy wprowadzić w nowym roku szkolnym, aby szkoła zrealizowała swoje cele statutowe,
  • które zadania planowane w tym roku udało się zrealizować, a których nie (z jakiego powodu?) i jaki to miało wpływ na funkcjonowanie szkoły oraz uzyskane efekty edukacyjne.

Kolejną funkcją dyrektora szkoły jest rola osoby sprawującej nadzór pedagogiczny. Z tego też względu dyrektor szkoły jest zobowiązany do przedstawienia wyników sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz jednoznacznych wniosków z niego wynikających. W tym obszarze jedynymi wytycznymi są zagadnienia ujęte w rozporządzeniu MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego6 oraz art. 55 ustawy Prawo oświatowe7. Na wstępie trzeba przypomnieć, na czym polega nadzór pedagogiczny. Otóż w obecnym stanie prawnym nadzór pedagogiczny polega na:

  • obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  • udzielaniu pomocy nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  • inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

Istotą nadzoru pedagogicznego jest w szczególności poprawa efektywności systemu oświaty przez ukierunkowanie na działania mające na celu ocenę jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół w dążeniu do uzyskania pożądanej jakości, rozumianej jako efektywność. Dlatego w ramach sprawowanego nadzoru każdy dyrektor:

  • przeprowadza ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia jakości pracy szkoły lub placówki;
  • kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki;
  • wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez:
  • diagnozę pracy szkoły lub placówki,
  • planowanie działań rozwojowych, w tym motywowanie nauczycieli do doskonalenia zawodowego,
  • prowadzenie działań rozwojowych, w tym organizowanie szkoleń i narad;
  • monitoruje pracę szkoły lub placówki;
  • obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej szkoły lub placówki;
  • opracowuje na każdy rok szkolny plan nadzoru pedagogicznego, który przedstawia radzie pedagogicznej do 15 września;
  • przedstawia radzie pedagogicznej wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego (przed zakończeniem każdego roku szkolnego).

Ponieważ zadania wynikające ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego dotyczą takich zagadnień, jak: kontrolowanie, wspomaganie, ewaluacja, monitorowanie i obserwacja zajęć, to również informacja (podsumowanie) ze sprawowania tego nadzoru musi obejmować te zagadnienia. Ponadto, prezentowane wnioski muszą służyć jako podstawa do planowania zadań w następnym roku szkolnym. Dlatego przygotowywane podsumowanie dotyczące tego zakresu obowiązków dyrektora szkoły lub placówki powinno być uporządkowane w określony sposób:

  1. Ewaluacja.
  2. Kontrola (wewnętrzna i zewnętrzna).
  3. Wspomaganie (w tym trafność i efektywność zrealizowanych form doskonalenia).
  4. Monitorowanie obszarów pracy, które w bieżącym roku były poddawane tej formie nadzoru pedagogicznego.
  5. Obserwacje (należy zwrócić uwagę na różne formy realizowanych obserwacji).
  6. Wyniki klasyfikacji rocznej oraz egzaminów zewnętrznych.
  7. Wyniki monitorowania realizacji podstawy programowej.
  8. Realizacja priorytetowych zadań szkoły.
  9. Realizacja priorytetowych kierunków polityki oświatowej państwa.

Bardzo ważnym elementem takiego podsumowania jest analiza realizacji podstawy programowej. Dlatego nauczyciele (tak indywidualnie, jak i w zespołach nauczycielskich funkcjonujących w danej szkole) powinni przeprowadzić szczegółowy bilans jej realizacji. Wypracowane wnioski będą cennym materiałem stanowiącym podstawę do planowania pracy dydaktycznej w kolejnym roku szkolnym. Należy zauważyć, że zgodnie z aktualnym stanem prawnym w każdej szkole powinien funkcjonować odpowiedni mechanizm monitorowania realizacji podstawy programowej poprzez analizę realizacji opracowanego planu nauczania (jest to uzasadnione zasadą elastycznego planowania i nanoszenia zmian wynikających z uwag realizacyjnych). Obecnie ten element zyskał dodatkowe znaczenie, gdyż weszły w życie zupełnie nowe regulacje prawne pozwalające na zmiany w planach nauczania wymuszające na dyrektorach szkół i na samych nauczycielach zupełną zmianę filozofii myślenia zarówno o planowaniu, jak i o permanentnym monitorowaniu realizacji planów nauczania na każdym etapie. Zwłaszcza, że znajdujemy się w bardzo skomplikowanych i dynamicznych warunkach epidemicznych. W tym zakresie w ramach podsumowania dyrektor powinien szczegółowo ustalić:

  • czy kształcenie umiejętności opisanych w podstawie programowej oraz wymagań określonych dla poszczególnych przedmiotów przebiega w sposób planowy,
  • dla których przedmiotów należy wygospodarować dodatkową pulę godzin, by móc zrealizować podstawę programową w ramach przewidzianego rozporządzeniem limitu godzin,
  • jakie przyczyny najczęściej warunkują trudności w realizacji treści podstawy programowej, 
  • czy nauczyciele na bieżąco dokonują jej ewaluacji i wprowadzają niezbędne zmiany sprzyjające kształceniu opisanych w podstawie umiejętności,
  • czy analiza realizowanych treści podstawy programowej prowadzona jest w kontekście uzyskiwanych przez uczniów wyników,
  • czy dokonano niezbędnych korekt (wynikających z sytuacji epidemicznej i wytycznych MEN) w programach nauczania i w realizowanych planach nauczania,
  • czy wprowadzone zmiany były wystarczające i adekwatne do nowych warunków funkcjonowania szkoły,
  • które treści nauczania zostały zrealizowane w formule pracy stacjonarnej,
  • które treści nauczania zostały zrealizowane w formule pracy zdalnej lub hybrydowej,
  • czy z uwagi na zmiany w funkcjonowaniu szkoły należy ponownie dokonać korekt w planach nauczania (a może również w programach nauczania),
  • w jaki sposób dostosowano założenia programu wychowawczego do nowych realiów,
  • czy uwzględniono działania dotyczące nowych problemów wychowawczych wynikających z izolacji uczniów, związanych z okresem kwarantanny lub zmianą zasad funkcjonowania szkoły, 
  • czy nowe zasady kontaktowania się uczniów ze szkołą i nauczycielami są wystarczające i zapewniają zaspokojenie potrzeb społecznych uczniów.

Zatem do podstawowych zadań dyrektora dotyczących ustalenia stopnia realizacji podstawy programowej należy zaliczyć: 

  • analizę wyników prac zespołów przedmiotowych nauczycieli dotyczących zmiennych założeń realizacyjnych podstawy programowej,
  • analizę struktury programu nauczania skonstruowanego na podstawie nowych wytycznych oświatowych,
  • analizę założeń oceniania przedmiotowego uwzględniającego wymagania wynikające z nowych realiów oświatowych. 

Podstawa programowa stanowi założenia ogólne, a program nauczania – to założenia uszczegółowione w odniesieniu do realnie istniejących w danej szkole warunków, pracujących nauczycieli i uczęszczających do niej uczniów. W tym obszarze na pierwszym miejscu należy przeanalizować strukturę i zawartość programu nauczania dopuszczonego do użytku w danej szkole, a przedłożonego przez samego nauczyciela8. 
Ważnym aspektem podsumowania rocznej pracy, nierozerwalnie związanym z realizacją podstawy programowej, jest analiza uzyskanych wyników nauczania. W bieżącym roku szkolnym warto odnieść analizowane wyniki nauczania do zapisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych9, a w szczególności do zapisów § 12: „Ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie uczniowi informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych, pomagających w uczeniu się poprzez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć”. Uzyskane wyniki nauczania dyrektor szkoły powinien przeanalizować nie tylko pod względem ilościowym, lecz przede wszystkim pod względem jakościowym. Wnioski do dalszej pracy powinny wskazywać:

  • jakiego wsparcia oczekują uczniowie w dalszym procesie nauczania – uczenia się (zwłaszcza w sytuacji zdalnej lub hybrydowej pracy szkoły), 
  • jakie należy wobec nich zastosować formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, np.: udział w indywidualnych konsultacjach, w różnego rodzaju zespołach specjalistycznych lub zindywidualizowanej ścieżce kształcenia, przeprowadzenie badań w poradni psychologiczno-pedagogicznej, złożenie wniosku do sądu o wgląd w sytuację rodzinną ucznia, wszczęcie procedury administracyjnej dotyczącej realizacji obowiązku szkolnego i inne. 

Analizie poddać należy także wyniki, które uczniowie uzyskali w efekcie prowadzonych diagnoz zewnętrznych, np. próbnego sprawdzianu czy egzaminu. W tym zakresie należy poprosić o stosowną informację przewodniczących zespołów przedmiotowych, do których obowiązków (na mocy regulaminu rady pedagogicznej) powinno należeć przeprowadzanie wspomnianych sprawozdań. W ramach podsumowania tego zakresu aktywności szkolnej należy przeanalizować:

  • jaka była frekwencja w szkole oraz w poszczególnych klasach;
  • ile godzin zajęć (a może dni) odbyło się w formie stacjonarnej, a ile w formie zdalnej lub hybrydowej;
  • na ile wpływ na powyższy wynik miały: 
  • stwierdzone zakażenia COVID-19 u uczniów,
  • stwierdzone zakażenia COVID-19 u nauczycieli,
  • stwierdzone zakażenia COVID-19 u pracowników niepedagogicznych,
  • zalecona kwarantanna z powodu kontaktu z osobami zakażonymi,
  • stwierdzone zakażenia COVID-19 u członków rodzin lub znajomych, z którymi miał miejsce kontakt,    
  • inne;
  • jakie są wyniki nauczania w kontekście roku szkolnego;
  • jak obecne wyniki nauczania prezentują się na tle analogicznych wyników w ubiegłym roku szkolnym i co może być tego przyczyną;
  • w jaki sposób frekwencja na zajęciach szkolnych wpłynęła na wyniki edukacyjne;
  • jak praca zdalna wpłynęła na wyniki nauczania w kontekście całego roku szkolnego;
  • jakie działania należy podjąć, aby sytuacja uległa poprawie;
  • w jaki sposób ocenianie wewnątrzszkolne zostało dostosowane do nowych warunków funkcjonowania szkoły i wytycznych MEN;
  • czy powyższe dostosowanie jest adekwatne do panujących warunków i czy sprawdza się w praktyce;
  • czy należy dokonać ponownej weryfikacji oceniania wewnątrzszkolnego w aspekcie doświadczeń z mijającego roku szkolnego? 

Szczególnym zadaniem dyrektora w ramach podsumowania mijającego roku szkolnego w omawianym zakresie jest przeanalizowanie sposobu wdrażania prawidłowej organizacji zasad pomocy psychologiczno-pedagogicznej w nowych warunkach funkcjonowania szkoły. Kwestie te reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach10. Należy pamiętać, iż zgodnie z nowymi zasadami pomoc psychologiczno-pedagogiczna polega na: rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia, wspieraniu rodziców i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych w celu zwiększania efektywności pomocy udzielanej uczniom; rozpoznawaniu indywidualnych możliwości psychofizycznych uczniów w celu wspierania potencjału rozwojowego ucznia i stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym. Należy zwrócić uwagę na wymóg dotyczący warunków. W obecnej sytuacji należy bardzo dokładnie przeanalizować, jak poszczególne działania związane z pomocą psychologiczno-pedagogiczną mogą być efektywnie realizowane w warunkach zaostrzonych rygorów sanitarnych i to bez względu na to, czy szkoła pracuje w trybie stacjonarnym, zdalnym czy hybrydowym. Należy mieć na względzie, że zmiana warunków funkcjonowania szkoły nie może w żadnym wypadku negatywnie wpływać na pomoc udzielaną uczniom. 
Ponadto w aktualnych regulacjach wskazano na dwie dodatkowe przyczyny zaburzeń uczniów, a są nimi: zaburzenia zachowania lub emocji, deficyty kompetencji oraz zaburzenia sprawności językowych. Jest to szczególnie istotne z uwagi na fakt, że pomoc jest potrzebna uczniom, którzy:

  • mają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
  • mają problemy komunikacyjne,
  • wyróżniają się szczególnymi uzdolnieniami wymagającymi odpowiedniego rozwijania,
  • mają problemy w nauce, a ich rodziny nie są w stanie im pomóc,
  • znajdują się w sytuacji kryzysowej, która wymaga pomocy ze strony szkoły lub placówki.

Dyrektor szkoły musi także pamiętać, że wszystkie działania podejmowane w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej powinny być odpowiednio dokumentowane. 
W tym zakresie funkcjonowania szkoły należy przeanalizować:

  • ilu uczniów było objętych pomocą psychologiczno-pedagogiczną,
  • ile zadań dotyczących realizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej zostało zrealizowanych (zgodnie z założeniami) w trybie stacjonarnym, ile w trybie pracy zdalnej, a ile w trybie pracy hybrydowej,
  • jak zmiana trybu pracy wpłynęła na efektywność działań pomocowych.

Efekty tak przygotowanego podsumowania mogą być pomocne dla wszystkich, a uzyskane wyniki posłużą dyrektorowi do przygotowania optymalnego planu pracy na kolejny rok szkolny. 
W tej części podsumowania dyrektor powinien odnieść się również do kwestii obserwacji zajęć prowadzonych przez nauczycieli11. W przypadku pracy stacjonarnej nie powinno być z tym najmniejszych problemów. Natomiast należało rozważyć dodatkowe formy obserwacji zajęć prowadzonych przez nauczycieli w formie zdalnej lub hybrydowej. Możliwe były trzy rozwiązania. Pierwsze – dyrektor był obecny na zajęciach razem z nauczycielem i bezpośrednio obserwował działania nauczyciela, śledząc monitor komputera. Była to doskonała okazja do „zaobserwowania” umiejętności nauczyciela posługiwania się narzędziami cyfrowymi w czasie realnym. Drugie – dyrektor logował się na zajęcia jak każdy uczestnik i z tej perspektywy „obserwował” pracę nauczyciela i uczniów. I trzecia możliwość – dyrektor logował się do systemu „jako uczeń” i pracował razem z uczniami biorącymi udział w zajęciach oraz wykonywał wszystkie polecenia i zadania zlecane przez nauczyciela. Ta bardzo interesująca forma obserwacji pozwalała przyjrzeć się pracy nauczyciela z zupełnie innej (nieznanej dotąd) perspektywy. Wnioski z tak przeprowadzonych obserwacji mogą być bardzo praktyczne i inspirujące.
I jeszcze jedna bardzo ważna, ale i wyjątkowo trudna funkcja, a mianowicie rola dyrektora jako prawodawcy i osoby nadzorującej przestrzeganie prawa w szkole. W tym aspekcie należy prześledzić, co działo się w prawie (w odniesieniu do oświaty) w mijającym roku szkolnym. Otóż w tym obszarze koniecznie należy dokonać przeglądu obowiązującego stanu prawnego zarówno prawa ogólnego, jak i prawa wewnątrzszkolnego12. Prawa nie można interpretować wybiórczo lub pojedynczo, gdyż wówczas można popełnić poważne błędy. Zatem do zagadnień prawnych zawsze należy podchodzić kontekstualnie, a to oznacza, iż pierwszym zadaniem jest analiza aktualnego stanu prawnego, a następnie należy koniecznie regulacje wewnątrzszkolne dostosować do zmienionych regulacji prawnych w prawie zewnętrznym. W obecnej sytuacji wpływ na działania podejmowane w szkole lub placówce mają między innymi następujące podstawowe regulacje prawne:

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela13,
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe14,
  • ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty15,
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych16,
  • ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy17,
  • ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych18,
  • ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1919,
  • ustawa z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw20,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1921,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1922,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach23,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach24,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 4 września 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1925,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego26.

Co nowego dla funkcjonowania szkół i placówek wprowadzają nowe regulacje prawne27? Odpowiedź na to pytanie ukazuje ogrom zadań, jakie musi podejmować obecnie (sytuacja pandemiczna) w szkole lub placówce jej dyrektor i z których musi się rozliczyć. W aktualnych regulacjach oświatowych stworzono możliwość, by ograniczyć w całości lub w części funkcjonowanie publicznych i niepublicznych placówek oświaty, w których odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia zostały zawieszone na podstawie przepisów wydanych w oparciu odpowiednio art. 95a ustawy o systemie oświaty oraz art. 47 ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Takie ograniczenie mogło być wprowadzone na czas, na jaki zostały zawieszone odpowiednio wszystkie lub poszczególne zajęcia. Jednak tego rodzaju sytuacja nie oznacza, że szkoła przestała funkc...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy