Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Orzecznictwo w praktyce szkolnej

9 października 2019

NR 96 (Październik 2019)

Odwołanie dyrektora szkoły ze stanowiska

0 34

Zgodnie z przepisami prawa – dyrektor szkoły kieruje jej działalnością i reprezentuje ją na zewnątrz. Odpowiada za działalność dydaktyczno- -wychowawczą szkoły, bezpieczeństwo uczniów i pracowników oraz właściwe dysponowanie środkami budżetowymi. Jest na bieżąco kontrolowany i okresowo oceniany. Praca szkoły, którą kieruje, jest monitorowana przez różne podmioty − z organem prowadzącym i organem sprawującym nadzór pedagogiczny na czele. Konsekwencją błędów i uchybień dyrektora może być odwołanie go ze stanowiska przed zakończeniem okresu, na który go powołano.

Kandydata na stanowisko dyrektora wyłania się w drodze konkursu, jeżeli jednak nie zgłosi się do niego żaden kandydat albo w wyniku konkursu kandydat nie zostanie wyłoniony, organ prowadzący powierza to stanowisko kandydatowi ustalonemu w porozumieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny, po zasięgnięciu opinii rady szkoły lub placówki i rady pedagogicznej. Stanowisko dyrektora szkoły powierza się na 5 lat szkolnych. Tylko w uzasadnionych przypadkach można powierzyć to stanowisko na krótszy okres, jednak nie krótszy niż 1 rok szkolny. Kadencja dyrektora ma bowiem zapewnić mu stabilność zatrudnienia na stanowisku kierowniczym. Może być jednak skrócona w razie złożenia przez niego rezygnacji, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, albo − jeśli jest to uzasadnione − z inicjatywy organu prowadzącego lub organu nadzorującego szkołę. 

PRZESŁANKI DO ODWOŁANIA DYREKTORA

Jeżeli szkoła prowadzi działalność z naruszeniem przepisów prawa, organ sprawujący nadzór pedagogiczny może polecić, w drodze decyzji, usunięcie uchybień w wyznaczonym terminie. W przypadku stwierdzenia niedostatecznych efektów kształcenia lub wychowania organ sprawujący nadzór pedagogiczny poleca dyrektorowi szkoły lub placówki opracowanie, w uzgodnieniu z organem prowadzącym, programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania. Wdrożenie programu następuje w terminach określonych w harmonogramie, zaakceptowanych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Program musi uwzględnić uwagi i wnioski zgłoszone przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Jeżeli dyrektor szkoły nie usunie w wyznaczonym terminie uchybień, nie opracuje lub nie wdroży w określonych w harmonogramie terminach programu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania albo nie uwzględni w tym programie zgłoszonych uwag i wniosków, organ sprawujący nadzór pedagogiczny występuje do organu prowadzącego szkołę lub placówkę z wnioskiem o odwołanie dyrektora szkoły lub placówki z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego szkołę, co oznacza, że odwołanie powinno bezwzględnie nastąpić.
Z kolei organ prowadzący bez wypowiedzenia odwoła dyrektora szkoły ze stanowiska w razie:

  • ustalenia negatywnej oceny pracy,
  • stwierdzonych nieprawidłowości w dysponowaniu przyznanymi szkole środkami budżetowymi oraz środkami pozyskanymi przez szkołę z innych źródeł,
  • niewłaściwego gospodarowania mieniem,
  • nieprzestrzegania obowiązujących przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów,
  • nieprzestrzegania przepisów dotyczących organizacji pracy szkoły. 

Powyższe przypadki należy uznać za zwyczajne, typowe.
Organ prowadzący może także odwołać dyrektora w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty lub ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (w zależności od typu placówki). Opinię wydaje się w terminie 21 dni od dnia wystąpienia organu. 

ODWOŁANIE W SZCZEGÓLNIE UZASADNIONYCH PRZYPADKACH

Warto zastanowić się nad tym, co oznacza pojęcie „szczególnie uzasadnione przypadki”. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że tego typu przypadki należy interpretować zawężająco i o ich wystąpieniu można mówić w sytuacji konkretnych, poważnych przyczyn − czy to niezależnych od dyrektora, czy też przez niego zawinionych − wymagających natychmiastowego zaprzestania wykonywania przez dyrektora funkcji, bowiem dalsze jej wykonywanie godziłoby w interes szkoły i powodowałoby destabilizację w jej funkcjonowaniu w zakresie zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Aby jednak taki tryb odwołania ze stanowiska nie budził sprzeciwu, organ prowadzący (jako podmiot wydający odpowiednie zarządzenie w tej sprawie) powinien w nim zawrzeć uzasadnienie, w którym m.in. muszą być przedstawione okoliczności spełniające przesłankę „przypadku szczególnie uzasadnionego” (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2473/13). Nie wystarczy więc zarzucić dyrektorowi, że jego działania nie przyczyniają się do jakości edukacji i rozwoju zawodowego nauczycieli albo że doskonalenie zawodowe kadry nauczycielskiej było prowadzone niezgodnie z potrzebami szkoły, są to bowiem działania długofalowe, których efekty są odłożone w czasie, nie ma więc potrzeby nagłej, niespodziewanej i wymagającej natychmiastowej reakcji organu prowadzącego szkołę.

Bardzo istotne jest wskazanie w uzasadnieniu do odwołania dyrektora związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzonymi i zarzucanymi uchybieniami a działalnością szkoły. Uzasadnienie powinno zawierać szczegółowe potwierdzenie zaniedbań, umożliwiając tym samym dyrektorowi zajęcie odpowiedniego stanowiska oraz ewentualne złożenie wyjaśnień do sformułowanych zarzutów. Niezbędny jest także wymóg natychmiastowej reakcji organu prowadzącego szkołę na postępowanie jej dyrektora, bowiem odwlekanie decyzji w tym zakresie w naturalny sposób osłabia, a nawet z upływem czasu znosi możliwość odwołania z funkcji dyrektora na podstawie omawianego przepisu, przewidzianego wyłącznie dla przypadków wymagających natychmiastowego przeciwdziałania. 

Należy wiedzieć, że przypadek szczególnie uzasadniony powinien opierać się na charakterze zdarzeń, nie ich liczbie. Wyliczenie dyrektorowi wielu zaniedbań może okazać się niewystarczające do odwołania, podczas gdy jednostkowe niedopełnienie obowiązków lub przekroczenie uprawnień, ewidentnie destabilizujące realizację zadań szkoły, będzie wymagało natychmiastowego usunięcia dyrektora ze stanowiska.

Potwierdza to wyrok NSA z dnia 1 lipca 2015 r. (sygn. akt I OSK 978/15). Wójt, jako organ prowadzący, odwołał w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. dyrektora gimnazjum, zarzucając mu niewłaściwe wykonywanie obowiązków dotyczących organizacji szkoły i jej przygotowania do kolejnego roku szkolnego, paraliż biurokratyczny uniemożliwiający ustalenie kto, kiedy i na jakim stanowisku będzie pracował, kierowanie szkołą z pominięciem wszelkich wytycznych ze strony organu prowadzącego, brak odpowiedniej współpracy z organem prowadzącym, skutkujący niezatwierdzeniem arkusza organizacyjnego, oraz brak zgody na redukcję zatrudnienia pracowników. Ponadto organ prowadzący podniósł, że taka postawa kontynuowana jest przez dyrektora od ponad 9 miesięcy. Sąd jednak zadecydował, że w sprawie nie wykazano takiego rodzaju uchybień dotyczących wykonywania zadań przez dyrektora, które wymagały natychmiastowego przerwania wykonywania przez niego funkcji. 
Należy też wiedzieć, że przypadek szczególnie uzasadniony powinien opierać się na charakterze zdarzeń, nie ich liczbie. Wyliczenie dyrektorowi wielu zaniedbań może okazać się niewystarczające do odwołania, podczas gdy jednostkowe niedopełnienie obowiązków lub przekroczenie uprawnień, ewidentnie destabilizujące realizację zadań szkoły, będzie wymagało natychmiastowego (bez wypowiedzenia) usunięcia dyrektora ze stanowiska. Kiedy więc odwołanie dyrektora w trybie art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.o. będzie zasadne? 
W świetle wyroku NSA z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 978/1, za przypadki szczególnie uzasadnione należy uznać:

  • zdarzenia (działanie lub zaniechanie) o charakterze zupełnie wyjątkowym, nadzwyczajnym (wykraczającym poza działanie rutynowe, codzienne),
  • mające charakter niedopełnienia obowiązków lub naruszenia uprawnień, określonych prawem, przez nauczyciela – dyrektora szkoły,
  • przy czym stwierdzone uchybienia są tego rodzaju, że powodują destabilizację w realizacji funkcji (dydaktycznej, wychowawczej i oświatowej) szkoły i dlatego konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie wykonywania funkcji dyrektora, albowiem dalsze zajmowanie stanowiska dyrektora godzi w interes szkoły jako interes publiczny.
     

W orzecznictwie sądów administracyjnych za przyczyny „szczególnie uzasadnione” uznano: 

  • kradzież alkoholu w sklepie (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 1179/14), 
  • błędy organizacyjne, które postawiły placówkę w stan zagrożenia likwidacją (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 970/13), 
  • poniżanie, upokarzanie i ignorowanie pracownika oraz wykorzystanie dwóch pracowników do przeprowadzenia remontu w mieszkaniu dyrektora (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2853/13), 
  • zaniedbania w nadzorze nad pracownikami skutkujące molestowaniem seksualnym podopiecznych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 840/13), 
  • zatrudnienie przez dyrektora swojej siostry w szkole (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2408/11), 
  • notoryczne nieregulowanie zobowiązań finansowych szkoły (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 624/05), 
  • długotrwałą chorobę uniemożliwiającą wykonywanie funkcji kierowniczej, która negatywnie wpływa na szkołę, powodując jej dezorganizację (I OSK 365/17).


NIESKUTECZNE ODWOŁANIA DYREKTORÓW

Analiza orzeczeń sądów pokazuje, że organy prowadzące nadużywają prawa do odwołania dyrektora szkoły z powołaniem się na przypadki szczególnie uzasadnione. Większość z tych odwołań jest podważanych nie tylko przez sądy administracyjne, ale także przez wojewodów, którzy mają uprawnienia nadzorcze wobec jednostek samorządu terytorialnego. Powodem są najczęściej wadliwe uzasadnienia do odw...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy