Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

26 czerwca 2018

NR 82 (Kwiecień 2018)

Ocena pracy nauczyciela według zmienionych zasad

0 43

Ocena jakości pracy każdego z zatrudnionych pracowników jest podstawowym zadaniem związanym z pragmatyką pełnienia funkcji kierowniczej i dotyczy każdej osoby na stanowisku kierowniczym, w tym zwłaszcza dyrektora szkoły lub placówki. Dlatego też wszelkie zmiany dokonywane w tym zakresie budzą zrozumiałe zainteresowanie nauczycieli, jak i dyrektorów szkół i placówek oświatowych. A takie zmiany właśnie zachodzą i należy się do nich bardzo sumiennie przygotować. My podpowiemy, jak należy tego dokonać.

Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi procedurę dokonywania oceny pracy są obecnie: 

  • ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2017 r., poz. 1189 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 59 z późn. zm.),
  • ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257),
  • ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2203),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 grudnia 2016 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego (Dz. U. z dnia 15 grudnia 2016 r., poz. 2053) – obowiązuje od 1 stycznia 2017 r.1.

W przypadku szkół i placówek publicznych, dla których organem prowadzącym jest jednostka samorządu terytorialnego, należy ponadto kierować się wskazaniami wynikającymi z uwarunkowań kontroli zarządczej, które są określone w dwóch kolejnych aktach prawnych, a mianowicie:

  • ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z dnia 24 września 2009 r. Nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) – art. 68–71 (Rozdział 6),
  • komunikat nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (Dz. Urz. MF z dnia 30 grudnia 2009 r. Nr 15, poz. 84).

Ponieważ zmiany w zapisach Karty Nauczyciela wprowadzone ustawą o finansowaniu zadań oświatowych wymagają jeszcze doprecyzowania w formie aktu wykonawczego, w niniejszych rozważaniach będziemy się opierali na projekcie nowego rozporządzenia regulującego kwestie zasad i procedur dokonywania oceny pracy nauczyciela wg nowej formuły. Jest to już nowa wersja tego projektu, skorygowana w ramach dobiegających końca konsultacji społecznych i międzyresortowych. Należy zatem domniemywać, że ostateczna wersja tego rozporządzenia będzie co do zasady taka sama lub niewiele różniąca się od obecnego projektu. 

Podstawową i mającą swoje konsekwencje kwestią jest bardzo mocne i jednoznaczne powiązanie oceny pracy nauczyciela z jego ścieżką awansu zawodowego. Takie powiązanie oznacza, że zostaje zlikwidowana funkcjonująca do końca bieżącego roku szkolnego ocena dorobku zawodowego za okres stażu. Ocena pracy nauczyciela stanie się narzędziem okresowej weryfikacji jakości pracy nauczyciela i to bez względu na posiadany przez niego stopień awansu zawodowego.

Z powyższych zapisów wynika konieczność zmiany uzasadnienia prawnego takiego działania. Do tej pory art. 6a ust. 1 Karty Nauczyciela stanowił: „Praca nauczyciela, z wyjątkiem pracy nauczyciela stażysty, podlega ocenie”. Natomiast aktualne brzmienie tego przepisu określa, że faktycznie praca nauczyciela podlega ocenie, ale dyrektor ma obowiązek dokonania oceny pracy nauczyciela:

  • zawsze po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela kontraktowego, mianowanego i dyplomowanego (w terminie 21 dni od dnia przedłożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego);
  • po zakończeniu dodatkowego stażu;
  • co 3 lata pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego;
  • co 3 lata pracy w szkole od dnia uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego, jeżeli w tym czasie nauczyciel nie rozpoczął stażu na kolejny stopień awansu zawodowego; w przypadku gdy termin oceny (3 lata) upływa w okresie odbywania przez nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela mianowanego stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, oceny pracy dokonuje się po zakończeniu tego stażu; natomiast w razie usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela w pracy trwającej dłużej niż 3 miesiące termin tej oceny ulega przedłużeniu o czas tej nieobecności. 

W § 2 ust. 6 rozporządzenia MEN jednoznacznie stwierdzono, że kryterium oceny pracy nauczyciela stanowi przede wszystkim stopień realizacji przez nauczyciela jego zadań określonych precyzyjnie w art. 6 Karty Nauczyciela i art. 4 ustawy o systemie oświaty (teraz już ustawy Prawo oświatowe), zadań statutowych szkoły oraz obowiązków określonych w art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela, ustalony w wyniku sprawowanego nadzoru pedagogicznego. Oznacza to, że informacje niezbędne do oszacowania stopnia realizacji zadań należy uzyskać w trakcie wykonywania czynności i zadań związanych z realizacją nadzoru pedagogicznego w szkole lub placówce (w oparciu o odrębne przepisy resortowe), co stanowi niezbywalną kompetencję dyrektora szkoły. Przywołany wcześniej zapis ustawy o systemie oświaty (a teraz powtórzony w Prawie oświatowym) jako podstawowe zadanie nauczyciela wymienia w pierwszej kolejności rzetelną realizację zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Dalszą konkretyzację wymagań stawianych nauczycielowi znajdujemy już w § 2 ust. 8 pkt 1 projektu rozporządzenia: „Dyrektor szkoły przy dokonywaniu oceny pracy nauczyciela uwzględnia w szczególności poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prawidłowość realizacji innych zadań zawodowych wynikających ze statutu szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony, kulturę i poprawność języka, pobudzanie inicjatywy uczniów, zachowanie odpowiedniej dyscypliny uczniów na zajęciach”. 

Zmienione zapisy Karty Nauczyciela łączą owe wskazania z ustawy o systemie oświaty i ustawy Prawo oświatowe z wymaganiami na poszczególne stopnie awansu zawodowego i stanowią, że kryteria oceny pracy nauczyciela dotyczą stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 i art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz w art. 5 ustawy Prawo oświatowe i obejmują wszystkie obszary działalności szkoły odpowiednio do posiadanego stopnia awansu zawodowego. Natomiast kryteria oceny pracy dyrektora szkoły dotyczą stopnia realizacji obowiązków określonych w art. 6 i art. 7 Karty Nauczyciela oraz w art. 68 ust. 1, 5 i 6 ustawy Prawo oświatowe, a w przypadku realizowania przez dyrektora szkoły zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych – także obowiązków określonych w art. 42 ust. 2 oraz w art. 5 ustawy Prawo oświatowe. Przy takich zapisach należy ustalić, jakie realne obowiązki nakładają zarówno na nauczyciela, jak i na dyrektora zmienione zapisy prawne. Zgodnie z zapisami art. 6 Karty Nauczyciela do obowiązków nauczycieli został dodany podpunkt 3a o treści – nauczyciel obowiązany jest: doskonalić się zawodowo zgodnie z potrzebami szkoły2.

Pamiętać jednak należy, że w obowiązującej formule prawnej dokonywanie oceny pracy nauczyciela ma na celu określenie stopnia realizowania przez nauczyciela powierzonych mu obowiązków, w tym realizacji zadań określonych w statucie szkoły lub placówki, generalnie poprzez określenie osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Obecna formuła oceny pracy nauczyciela ma więc charakter ewidentnie kompetencyjny. Wynika to z faktu, iż każdy dyrektor szkoły lub placówki oświatowej bezwzględnie musi zadbać o to, aby wszyscy pracownicy posiadali wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe pozwalające na skuteczne i efektywne wypełnianie powierzonych im zadań i obowiązków3. Między innymi dlatego w części opisowej oceny pracy dyrektor placówki musi się odnieść do poszczególnych rodzajów kompetencji nauczycielski oraz określić ich poziom, walor i efektywność. Z tego też względu na poziomie ustawowym zostały ustalone tylko ogólne kryteria dokonywania oceny pracy nauczycieli oraz dyrektorów szkół. Natomiast szczegółowe kryteria i tryb dokonywania oceny pracy, zakres informacji zawartych w tzw. karcie oceny pracy, tryb postępowania odwoławczego oraz skład i sposób powoływania zespołu oceniającego zostaną określone w drodze rozporządzenia wykonawczego. W projektowanym rozporządzeniu szczegółowe kryteria oceny pracy zostały teraz ściśle powiązane z wymaganiami na kolejne stopnie awansu zawodowego nauczycieli. Natomiast ich ilość ich rośnie wraz z posiadaniem przez nauczyciela wyższego stopnia awansu zawodowego. Oznacza to, że nauczyciel mianowany musi spełniać kryteria określone dla nauczyciela stażysty i kontraktowego, ale nie te ustalone dla nauczyciela dyplomowanego. Analogicznie sytuacja wygląda w przypadku pozostałych stopni awansu. 

Zgodnie z wprowadzanymi regulacjami nowe kryteria oceny pracy nauczyciela stażysty obejmują takie elementy, jak:

  • poprawność merytoryczną i metodyczną prowadzonych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych;
  • umiejętność wyszukania form i metod pracy odpowiednich do prowadzenia przydzielonych zajęć, w tym umiejętność korzystania z technologii informacyjnych;
  • dbałość o bezpieczeństwo uczniów;
  • wspieranie rozwoju ucznia, w szczególności poprzez motywujący sposób oceania procesu edukacyjnego ucznia;
  • kształtowanie i rozwijanie wśród uczniów prawidłowych postaw moralnych, społecznych i obywatelskich;
  • uczestniczenie w zespołach zadaniowych;
  • znajomość i przestrzeganie przepisów prawa z zakresu funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony;
  • umiejętność wskazania swoich mocnych i słabych stron, w tym umiejętność dokonania samooceny;
  • poszerzanie wiedzy i doskonalenie umiejętności związanych z wykonywaną pracą, w tym doskonalenie zawodowe;
  • otwartość na współpracę, w tym konsultacje z opiekunem stażu i innymi nauczycielami; poprawność posługiwania się językiem polskim i posiadaną kulturą osobistą;
  • prezentowanie postawy moralnej i etyczne postępowanie nauczyciela;
  • prowadzenie i organizowanie pracy z uczniem z poszanowaniem różnorodności uczniów oraz w sposób zapobiegający wykluczeniu społecznemu; 
  • znajomość podstawowych procedur obowiązujących w szkole; 
  • przestrzeganie porządku pracy;
  • poprawność prowadzenia dokumentacji szkolnej, w tym dokumentacji przebiegu nauczania; 
  • umiejętność współpracy z rodzicami, w tym współpracy na rzecz społeczności lokalnej; 
  • uczestniczenie w pozalekcyjnej działalności szkoły. 

Jak można zauważyć, kryteriów szczegółowych jest 17 (w pierwotnej wersji projektu było ich 18), natomiast wymagań kwalifikacyjnych na stopień nauczyciela kontraktowanego (czyli wymagań formułowanych w stosunku do nauczyciela stażysty) w dotychczasowym stanie prawnym jest tylko cztery. Ponadto w sytuacji, gdy ocena pracy nauczyciela stażysty jest dokonywana po zakończeniu stażu na ...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy