Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

7 marca 2022

NR 118 (Luty 2022)

O czym należy pamiętać w drugim półroczu oraz jak przeprowadzić efektywną analizę pracy szkoły na kolejny rok szkolny?

0 411

Oto przekroczyliśmy pierwsze półrocze bieżącego roku szkolnego. Jest to doskonała okazja do dokonania stosownych analiz, na podstawie których skorygujemy i zaplanujemy niezbędne działania w drugim półroczu.

Rok szkolny w oświacie wyznacza rytm pracy szkoły i kreuje zadania dla kadry zarządzającej w oświacie. Dlatego też pierwszym działaniem u progu nowego półrocza jest dokonanie obszernej analizy pracy szkoły za miniony okres oraz przedstawienie radzie pedagogicznej wniosków ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego. Należy starannie przemyśleć, które obszary funkcjonowania szkoły trzeba podsumować, na które aspekty szczególnie powinien zwrócić uwagę dyrektor (oraz nauczyciele) oraz jakie wnioski i wynikające z nich rekomendacje sformułować, aby zoptymalizować proces dydaktyczny i wychowawczo-
-opiekuńczy szkoły w dalszej części bieżącego roku szkolnego.
Należy zaznaczyć, że po zakończeniu pierwszego półrocza obowiązkiem dyrektora szkoły jest zaplanowanie działań nie tylko na kolejne półrocze, lecz także już na kolejny rok szkolny. Z tego względu takie półroczne analizy efektywności pracy szkoły są obecnie szczególnie ważne, ponieważ w roku szkolnym 2021/2022 polskie szkoły i placówki nadal funkcjonują w nietypowych warunkach wynikających z sytuacji epidemicznej występującej zarówno w bliższym, jak i dalszym otoczeniu szkoły, a także w samej szkole. Przykładem może być chociażby przejście szkół podstawowych i średnich na system nauczania zdalnego od 20 grudnia 2021  roku do 9 stycznia 2022 roku. Sytuacja ta spowodowała wydanie nowych wykonawczych aktów prawnych, które wymagały i nadal wymagają podjęcia konkretnych i zdecydowanych działań – zwłaszcza przez dyrektora szkoły, ale i przez samych nauczycieli – w myśl partycypacyjnego systemu zarządzania szkołą.
W tej sytuacji obowiązkiem dyrektora jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: „Jak w rzeczywistości wygląda dany obszar funkcjonowania szkoły (czy też realizacja konkretnych zadań)?”.
Odpowiedzi tej udziela się w celu uzyskania wiarygodnych informacji dotyczących tego, co należy zrobić (jakie podjąć działania), aby poprawić to, co możliwe do poprawienia, czy też tylko do skorygowania. 

POLECAMY

Analiza pracy szkoły – checklista 

Ważnym aspektem takiej etapowej analizy pracy w pierwszym półroczu jest ocena podejmowanych przez szkołę oddziaływań wychowawczo-opiekuńczych, profilaktycznych oraz działań gwarantujących bezpieczeństwo uczniów (działania te znajdują się przecież w obecnych priorytetach Ministerstwa Edukacji i Nauki). W tym zakresie należy mieć na względzie obowiązek dyrektora dotyczący kontrolowania efektywności nauczania. Dlatego analizę dotychczasowych wyników nauczania trzeba rozpocząć od przypomnienia nauczycielom ich podstawowych obowiązków wynikających z zapisów ustawowych i rozporządzeń. Są to: 

  • kształcenie umiejętności opisanych w podstawie programowej, 
  • dostosowywanie wymagań do potrzeb edukacyjnych ucznia, 
  • prowadzenie obserwacji pedagogicznych w celu rozpoznania u uczniów ich potrzeb edukacyjnych, 
  • dostosowywanie form pracy do stwierdzonych potrzeb ucznia, 
  • analizowanie stosowanych form pracy i ich weryfikowanie w zależności od wyników przeprowadzonych analiz. 

Ponadto w bieżącym roku szkolnym warto odnieść analizowane wyniki nauczania do zapisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, a w szczególności do zapisów § 12, który stanowi, że: „Ocenianie bieżące z zajęć edukacyjnych ma na celu monitorowanie pracy ucznia oraz przekazywanie uczniowi informacji o jego osiągnięciach edukacyjnych pomagających w uczeniu się, poprzez wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć”. W tym aspekcie należy zwrócić uwagę na funkcjonowanie procesu oceniania w zmiennych warunkach pracy szkół. Trzeba koniecznie zastanowić się nad tym, czy wystawione przez nauczycieli oceny śródroczne są wypadkową nałożonych na nich obowiązków. Uzyskane wyniki nauczania dyrektor szkoły powinien przeanalizować pod względem nie tylko ilościowym, lecz przede wszystkim jakościowym. 
Wnioski do dalszej pracy powinny wskazywać:

  • jakiego wsparcia oczekują uczniowie w dalszym procesie uczenia się (zwłaszcza w sytuacji hybrydowej pracy szkoły);
  • jakie należy wobec nich zastosować formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, np.:
  • udział w indywidualnych konsultacjach, 
  • udział w różnego rodzaju zespołach specjalistycznych lub zindywidualizowanej ścieżce kształcenia, 
  • przeprowadzenie badań w poradni psychologiczno-pedagogicznej, 
  • złożenie wniosku do sądu o wgląd w sytuację rodziny ucznia, 
  • wszczęcie procedury administracyjnej dotyczącej realizacji obowiązku szkolnego i inne. 

Analizie poddać należy także wyniki, które uczniowie uzyskali w efekcie prowadzonych diagnoz zewnętrznych, np. próbnego sprawdzianu czy egzaminu maturalnego. W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na szczególny wyjątek, którym jest czasowe wprowadzenie odmiennych od zapisanych w podstawie programowej standardów wymagań egzaminacyjnych, które obowiązują również w bieżącym roku szkolnym (właśnie trwają konsultacje specjalistyczne prowadzone przez Ministerstwo Edukacji i Nauki). Należy zatem pozyskać stosowne informacje szczególnie od przewodniczących zespołów przedmiotowych, do których obowiązków (na podstawie regulaminu rady pedagogicznej) powinno należeć przeprowadzanie wspomnianych analiz. Podczas przeprowadzania analizy tego zakresu aktywności szkolnej warto przygotować odpowiedzi na szereg istotnych pytań (tabela 1). 
 

Tabela 1. Zestawienie przykładowych pytań, na które należy odpowiedzieć w procesie przeprowadzania analizy pracy szkoły
Pytanie dotyczące konkretnego zagadnienia Odpowiedź
zadowalająca
Odpowiedź
niezadowalająca
Uwagi
Jak wyglądała frekwencja uczniów w szkole jako całości?      
Jak wyglądała frekwencja uczniów w poszczególnych klasach?      
Ile godzin zajęć (lub dni nauki szkolnej) odbyło się w formie stacjonarnej,
a ile w formie zdalnej lub hybrydowej?
     
Na ile wpływ na powyższy wynik miały:      
• stwierdzone zakażenia COVID-19 u uczniów      
• stwierdzone zakażenia COVID-19 u nauczycieli      
• stwierdzone zakażenia COVID-19 u pracowników niepedagogicznych      
• zalecona kwarantanna z powodu kontaktu uczniów z osobami
zakażonymi
     
• zalecona kwarantanna z powodu kontaktu nauczycieli z osobami
zakażonymi
     
• stwierdzone zakażenia COVID-19 u członków rodziny lub znajomych,
z którymi miał kontakt uczeń
     
• stwierdzone zakażenia COVID-19 u członków rodziny lub znajomych,
z którymi miał kontakt nauczycie
     
• inne      
Jak prezentują się wyniki nauczania w pierwszym półroczu w całej
szkole?
     
Jak prezentują się wyniki nauczania w pierwszym półroczu
w poszczególnych klasach?
     
Jak obecne wyniki nauczania w pierwszym półroczu prezentują się na tle
analogicznych wyników w ubiegłym roku szkolnym i co może być tego
przyczyną?
     
W jaki sposób frekwencja na zajęciach szkolnych wpłynęła na wyniki
edukacyjne?
     
Jak praca zdalna lub w formie hybrydowej wpłynęła na wyniki nauczania
w pierwszym półroczu?
     
Jakie działania należy podjąć, aby sytuacja uległa poprawie?      
W jaki sposób ocenianie wewnątrzszkolne zostało dostosowane
do nowych warunków funkcjonowania szkoły i wytycznych MEiN?
     
Czy powyższe dostosowanie jest adekwatne do panujących warunków
i czy sprawdza się w praktyce?
     
Czy należy dokonać ponownej weryfikacji oceniania wewnątrzszkolnego
w aspekcie doświadczeń z pierwszego półrocza? Jeżeli tak, to jakich?
     


Analiza stanu kadrowego w szkole – checklista 

Kolejnym ważnym zadaniem jest drobiazgowa analiza aktualnego stanu kadrowego w szkole – zarówno o charakterze ogólnym (jaki jest w podziale na pełnozatrudnionych i niepełnozatrudnionych oraz czy jest to stan optymalny – jeżeli nie, to co należy uczynić, aby doprowadzić do stanu optymalnego), jak i o charakterze typowo kwalifikacyjnym (obecny stan wykształcenia oraz kompetencji zatrudnionej kadry – należy tutaj wskazać wykształcenie ogólne, wykształcenie specjalistyczne, poziom umiejętności posługiwania się nowymi technologiami nauczania oraz ocenić, jak ten element przekłada się na efektywność pracy całej szkoły). Jest to dzisiaj szczególnie uzasadnione z uwagi na nowe zadania stawiane szkole w okresie epidemii, a także ze względu na rygory stawiane przez zmienione rozporządzenie określające wymagane od nauczycieli niezbędne kwalifikacje oraz zmienione rozporządzenie określające standardy kształcenia przygotowującego do zawodu nauczyciela. Taka analiza pozwoli dyrektorowi na podjęcie optymalnych decyzji kadrowych tak w drugim półroczu, jak i w kolejnym roku szkolnym. Analiza taka będzie nam bardzo przydatna w opracowaniu arkusza organizacyjnego szkoły, czym będziemy się zajmowali już w marcu.
W ramach analizy tego zakresu funkcjonowania szkoły należy uzyskać odpowiedź na kolejne pytania (tabela 2).
 

Tabela 2. Zestawienie pytań, na które należy odpowiedzieć w procesie analizy stanu kadrowego w szkole
Pytanie dotyczące konkretnego zagadnienia Odpowiedź
zadowalająca
Odpowiedź
niezadowalająca
Uwagi
Ilu nauczycieli odbyło szkolenie dotyczące posługiwania się wybranymi
w szkole nowymi technikami i narzędziami pracy na odległość (TIK)?
     
Jaki jest poziom umiejętności posługiwania się przez poszczególnych
nauczycieli technikami i narzędziami wyznaczonymi do prowadzenia
pracy zdalnej?
     
Jakie są potrzeby szkoleniowe nauczycieli w zakresie posługiwania się
technikami i narzędziami do prowadzenia pracy edukacyjnej
na odległość (TIK)
     
Czy nauczyciele posługują się tymi technikami i narzędziami w każdej
wymagającej tego działania sytuacji? Jeżeli nie, to jakie są tego przyczyny
i konsekwencje?
     
Czy wykorzystanie powyższych technik i narzędzi jest optymalne?      
Czy nauczyciele posługują się innymi technikami i narzędziami niż te,
które wybrano w szkole do stosowania zgodnie z rozporządzeniem
MEN? Jakie są skala i przyczyny tego zjawiska?
     
Jak powyższe wpływa na osiągane w szkole i w poszczególnych klasach
efekty kształcenia?
     
Jaka była absencja nauczycieli w minionym półroczu?      
Ile nieobecności wynikało z przyczyn epidemicznych?      
Jak nieobecności nauczycieli wpłynęły na efekty pracy edukacyjnej
i wychowawczej?
     
W jaki sposób i kiedy niezrealizowane zajęcia zostały lub zostaną
nadrobione?
     


Przeprowadzona w taki (lub podobny) sposób analiza nie tylko będzie pomocna przy podejmowaniu decyzji kadrowych w dalszym ciągu roku szkolnego, lecz także stanie się wstępem do dokonywania ocen pracy nauczycieli, a w dalszej konsekwencji – analizowania merytorycznej pracy kadry pedagogicznej. Jest to bardzo istotny element dla każdej szkoły, ponieważ dotyczy aspektu jakości pracy szkoły, dzięki wkładowi poszczególnych pracowników w jej osiąganie. 

Analiza realizacji zadań przez nauczycieli – checklista 

Kolejnym ważnym zadaniem dyrektora szkoły jest szczegółowa analiza kompetencyjna wszystkich nauczycieli, przeprowadzona w kontekście realizacji zadań szkoły oraz efektywności nauczania i wychowania (szczególnie w stanie epidemii). Istotnym wyznacznikiem jest obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 sierpnia 2019 r. w sprawie trybu dokonywania oceny pracy nauczycieli, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze, szczegółowego zakresu informacji zawartych w karcie oceny pracy, składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego oraz szczegółowego trybu postępowania odwoławczego. Zgodnie z tym aktem prawnym dokonywanie przez dyrektora szkoły lub placówki oceny pracy nauczyciela ma na celu „określenie stopnia realizowania przez nauczyciela powierzonych mu obowiązków”, w tym realizacji zadań określonych w statucie jednostki oraz określenia osiąganych przez nauczyciela efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Obowiązująca obecnie formuła oceny pracy nauczyciela ma charakter kompetencyjny. Z tego względu dyrektor musi zadbać o to, aby wszyscy pracownicy posiadali wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe pozwalające na skuteczne i efektywne wypełnianie powierzonych zadań i obowiązków. Bardzo ważne jest zatem zwrócenie uwagi na stopień realizacji zadań przez poszczególnych nauczycieli, zwłaszcza że pod koniec roku szkolnego należy ocenić efektywność pracy tak poszczególnych nauczycieli, jak i całej szkoły. Biorąc pod uwagę powyższe, trzeba również poddać analizie aktualną realizację zaplanowanych zadań, czyli rocznego planu pracy. 

Dyrektor powinien dowiedzieć się:

  • które zadania realnie, w jakim stopniu i przez kogo zostały zrealizowane oraz jakie to dało konkretne i wymierne efekty (definicja efektu podobna do tej z procedury awansu zawodowego nauczycieli);
  • których z zaplanowanych zadań nie udało się jeszcze wykonać, z jakich przyczyn ich nie wykonano oraz jaki to ma (lub będzie miało) wpływ na funkcjonowanie szkoły w drugim półroczu. 

W dalszej perspektywie należy sformułować adekwatne wnioski. Z kolei z tak przygotowanych wniosków powinny zawsze wynikać jednoznaczne rekomendacje wskazujące możliwość i kierunek dalszych działań szkolnych. W tym zakresie należy odpowiedzieć na dalsze pytania (tabela 3) i dokonać stosownych analiz.
 

Tabela 3. Zestawienie przykładowych pytań, na które należy odpowiedzieć w procesie oceniania stopnia realizacji zadań planu pracy
Pytanie dotyczące konkretnego zagadnienia Odpowiedź
zadowalająca
Odpowiedź
niezadowalająca
Uwagi
Czy infrastruktura techniczna jest wystarczająca do realizacji zajęć
szkolnych w trybie zdalnym i hybrydowym?
Jeśli nie, to co należy zrobić?
     
Czy wszyscy nauczyciele mają nieograniczony dostęp do niezbędnego
wyposażenia technicznego?
Jeśli nie, to jak to zmienić?
     
Czy wszyscy uczniowie mają niezbędne warunki do nauki w trybie
zdalnym?
     
Czy zapewniono niezbędne zasady bezpieczeństwa związane z trybem
pracy niestacjonarnej?
Jeśli nie, to jak to należy poprawić?
     
Czy prawidłowo przygotowano izolatorium?      
Czy zapewniono niezbędne środki sanitarne?      
Czy opracowano procedurę postępowania w sytuacji epidemicznej
(mierzenie temperatury, odległości między ławkami, organizacja lekcji,
dozowniki, maseczki (przyłbice), rękawiczki itp.)?
     
Czy procedura postępowania w przypadku zakażenia COVID-19
(lub podejrzenia zakażenia) sprawdza się w działaniu?
Czy należy ją zmodyfikować na podstawie doświadczeń z minionego
półrocza?
     
Jakie zmiany – tak w wyposażeniu, jak i w działaniu – należy wprowadzić
w drugim półroczu, aby szkoła zrealizowała swoje cele statutowe?
     
Które zadania planowane na pierwsze półrocze udało się zrealizować,
a których nie (z jakiego powodu)?
Jaki to miało wpływ na funkcjonowanie szkoły oraz uzyskane efekty
edukacyjne (w całej szkole i w poszczególnych klasach)?
     



Analiza realizacji podstawy programowej – checklista 

Zgodnie z obowiązującymi wymogami prawnymi dotyczącymi nadzoru pedagogicznego dyrektor szkoły jest zobowiązany do kontroli realizacji podstawy programowej. Dlatego kolejnym zadaniem dyrektora szkoły jest dokładna analiza realizacji planu nauczania (wynika to z formuły elastycznego planowania i nanoszenia zmian wynikających z refleksji realizacyjnych – tzw. refleksyjność praktyka). W obecnym czasie ten element uzyskał dodatkowe znaczenie, gdyż weszły w życie zupełnie nowe regulacje prawne pozwalające na zmiany...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy