Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

8 listopada 2021

NR 115 (Listopad 2021)

Mamy do nadrobienia więcej niż materiał
Jak (od)budować relacje z uczniami?

0 30

Relacje nauczycieli z uczniami są naturalne w środowisku szkolnym. Ze względu na hierarchiczność tego układu właśnie nauczyciel ma największy wpływ na to, jakie one będą. Szczególnie teraz, po doświadczeniu nauczania zdalnego, bardzo wiele mówi się o relacjach nauczyciela z uczniami i konieczności ich odbudowania. Co jednak dokładnie za tym stoi? Dlaczego tak ważne jest pielęgnowanie relacji? Czy i na co relacje nauczycieli z uczniami mają wpływ? Jak się okazuje, jakość tych relacji warunkuje bardzo wiele aspektów funkcjonowania środowiska szkolnego. 

Dlaczego warto dbać o relacje nauczycieli z uczniami?

1. Pierwszym aspektem jest skuteczność nauczania. Nawiązanie pozytywnych relacji z uczniami jest bowiem podstawą efektywnej nauki. Uczeń, który czuje się akceptowany, wysłuchany i rozumiany, otwiera się, może wykorzystać cały swój potencjał i odpowiednio go zaprezentować. W tej kwestii szczególnie ważna jest komunikacja, a także autorytet nauczyciela. Komunikacja nie powinna ograniczać się do przekazywania wiedzy. Wyrażanie szczerej troski o uczniów – m.in. dzięki pytaniu o samopoczucie, trudności czy autentyczną radość z sukcesów – pozwala na zawiązanie kontaktu i stałe tworzenie więzi. Zapewnia to poczucie zaufania i buduje bezpieczną przestrzeń współpracy. 

POLECAMY

2. Nie mniej ważnym czynnikiem wspierającym efektywność nauki jest autorytet nauczyciela.

Wyróżnia się kilka rodzajów autorytetu, jednak to ten wyzwalający daje najwięcej korzyści. Wspieranie inicjatyw uczniów i dawanie im pola do samodzielnego działania nie tylko pozwala podbudować wiarę uczniów w swoje możliwości, lecz także sprawia, że uczniowie z własnej woli się podporządkowują. Nauczyciele, którzy wykazują się m.in. partnerskim traktowaniem uczniów, zaangażowaniem i umiejętnością przyznania się do błędu, mają większy autorytet wśród uczniów. Tym, co go z kolei osłabia, są niesprawiedliwość, brak zaangażowania i dystans w relacjach z uczniami1. Pokazuje to, że postawa nauczycieli przekłada się bezpośrednio na relacje między uczniami, co z kolei wpływa na efektywność nauki. Szczególnie widocznie jest to w szkołach podstawowych, gdzie uczniowie chętniej uczęszczają na lekcje i są bardziej zainteresowani przedmiotami z nauczycielem, z którym mają dobre relacje, cieszącym się większym autorytetem. 

3. Jakość relacji nauczycieli z uczniami może także wpływać na zaangażowanie uczniów w życie szkoły i środowiska lokalnego. Traktując uczniów po partnersku i dając im możliwość wpływu m.in. na sposób prowadzenia lekcji czy wystrój sali, buduje się w nich poczucie sprawstwa. Uczeń, który czuje, że ma wpływ na swoje otoczenie, chętniej angażuje się w działania na jego rzecz. Włączenie ucznia, klasy i społeczności uczniowskiej we współdecydowanie o różnych aspektach szkoły na pierwszy rzut oka może wydawać się ryzykowne, warto jednak pamiętać, że długofalowo przynosi ono wiele korzyści. Wysłuchanie pomysłów oraz zrozumienie trudności i wyzwań widzianych z perspektywy uczniów może być bardzo otwierającym doświadczeniem, które przyniesie nowe spojrzenie na to, co można poprawić, aby szkoła i jej użytkownicy funkcjonowali lepiej. Ponadto – o czym bardzo łatwo się zapomina – wpływ na funkcjonowanie szkoły jest jednym z praw ucznia, uregulowanych ustawą Prawo oświatowe2. W artykule 85 przyznano bowiem samorządowi uczniowskiemu (wszystkim uczniom szkoły lub placówki) szereg uprawnień, które oscylują wokół różnych aspektów funkcjonowania szkoły. Poza informowaniem uczniów o ich prawach, trzeba przede wszystkim dawać im przestrzeń do działania i wykazywać się postawą sprzyjającą podejmowaniu przez nich inicjatyw, a także wypowiadaniu się na tematy ważne dla funkcjonowania szkoły. Powinna ją charakteryzować przede wszystkim otwartość na pomysły uczniów, chęć ich wysłuchania i tworzenie przestrzeni do dzielenia się nimi, a także dawanie możliwości samodzielnej realizacji inicjatyw uczniów przy wsparciu nauczyciela. Taka postawa buduje poczucie zaufania, a także uczy odpowiedzialności, co niewątpliwie wpisuje się w rolę szkoły w wychowaniu młodzieży. Młodzież, która dorasta w sprzyjającym włączaniu się w działanie na rzecz środowiska, częściej angażuje się w sprawy społeczne w dorosłym życiu. 

Realizacja projektów społecznych przez uczniów wpływa pozytywnie na ich dobrostan psychiczny.

4. Nie mniej ważnym powodem do zadbania o relacje między nauczycielami a uczniami, zwłaszcza w obecnej rzeczywistości, jest pogorszenie się samopoczucia tych grup po doświadczeniu izolacji związanej z pandemią COVID-19 i brak bezpośredniego kontaktu w tym czasie. Z wielu źródeł dochodzą do nas informacje o negatywnych skutkach edukacji zdalnej. Przeprowadzone badania dotyczące dobrostanu uczniów i zadowolenia z życia wskazują na jego pogorszenie w odniesieniu do czasów przed pandemią3. Ponadto w powrocie do szkół uczniom towarzyszyły w dużej mierze negatywne emocje, takie jak stres, niepewność, lęk, strach i smutek. Jedynie 10% badanych wskazało, że odczuwa tylko pozytywne emocje. Z kolei u nauczycieli odczucia były bardziej pozytywne, choć i tak prawie połowie z nich towarzyszyła niepewność, a jednej trzeciej – stres4. Biorąc pod uwagę, że podczas nauki zdalnej uczniom najbardziej brakowało bezpośredniego kontaktu z nauczycielem i rówieśnikami, nie sposób nie zauważyć, że odbudowa relacji powinna stać się priorytetem. Cieszy fakt, że badani nauczyciele deklarują, iż priorytetem w ich szkołach jest przede wszystkim odbudowywanie relacji nauczycieli z uczniami, a także relacji między uczniami (75%) oraz wspieranie dobrostanu uczniów (54%) i zapewnienie niezbędnego wsparcia psychologicznego uczniom doświadczającym trudności (50%). Pozostaje zatem postawienie sobie pytania o to, jak tego dokonać. 

Jak poprawić relacje uczeń–nauczyciel i relacje rówieśnicze – narzędziownik

Na (od)budowanie relacji nauczycieli z uczniami jest niewątpliwie więcej niż jeden sposób czy narzędzie. Co warto podkreślić, z pewnością nie zadzieje się to jak za dotknięciem magicznej różdżki. Jest to proces, który może potrwać tygodnie, a nawet miesiące. Jednak im wcześniej zaczniemy budować poczucie bezpieczeństwa i zaufanie, tym szybciej pojawią się pierwsze efekty. 

Pierwszym krokiem do budowania pozytywnych relacji z uczniami jest praca nad postawą i odpowiednią komunikacją. Jeżeli chodzi o postawę – powinna się ona cechować przede wszystkim otwartością na uczniów i ich sprawy, a także partnerstwem i podmiotowym traktowaniem. Odpowiednim, choć z pozoru prostym narzędziem do jej wcielania w życie jest rozmowa. Pytając uczniów, jak się czują, przed lekcją albo podczas godziny wychowawczej, i interesując się zmianami, jakie u nich zaszły, pokazujemy, że traktujemy ich podmiotowo i chcemy ich poznać. Komunikacja z uczniami powinna być szczera i konsekwentna. Warto dzielić się z nimi informacjami o tym, co planujemy w najbliższym czasie, i pytać, czy jest coś, co chcieliby omówić na lekcji. Ponadto bardzo ważne w budowaniu zaufania przez komunikację są umiejętność przyznania się do błędu oraz szczere dzielenie się wyzwaniami. Przykładem mogą być tutaj otwarte komunikowanie uczniom, że sprawdzianów nie uda się sprawdzić w ciągu tygodnia, lub fakt, że potrzebna jest zmiana sposobu tłumaczenia danego zagadnienia, jeśli większość uczniów go nie zrozumiała. W żadnym wypadku nie odbiera to nauczycielowi autorytetu; wręcz przeciwnie – stanowi jego podbudowanie. Bardzo ważne jest także dawanie uczniom do zrozumienia, że mogą (a nawet powinni) popełniać błędy, by wyciągać wnioski na przyszłość. Zachęcajmy uczniów do dzielenia się doświadczeniami i opiniami na lekcji, pobudzajmy ich kreatywne i krytyczne myślenie. Doceniajmy każdą odpowiedź, nawet jeśli nie jest do końca właściwa. Tworzy to bezpieczną przestrzeń, burzy bariery, zachęca do żywej dyskusji i zwiększa zaangażowanie. Przyczynia się również do tworzenia dobrej atmosfery w klasie i szkole oraz sprawia, że uczniowie chętniej angażują się w różnego rodzaju inicjatywy. 

W tym miejscu warto podkreślić, że budowanie pozytywnych relacji nie musi odbywać się jedynie na przerwach, po lekcjach czy kosztem nauki. Z pomocą przychodzą włączające narzędzia nauki – praca w grupach, dyskusja wszystkich uczestników, organizacja debaty, wszelkie formy grywalizacji świetnie sprawdzą się w budowaniu relacji nauczyciela z uczniami, a także w umacnianiu więzi rówieśniczych. Przykładowo, do sprawdzenia wiedzy przed sprawdzianem można wykorzystać formę quizu.

Rywalizacja zmotywuje uczniów do przygotowania się do lekcji i przyswojenia materiału. Wiele narzędzi do jego realizacji jest bezpłatnych. Ciekawy okaże się np. Kahoot, który już teraz coraz częściej wykorzystuje się podczas lekcji. Innym sposobem uatrakcyjnienia lekcji jest wykorzystanie edukacyjnych gier planszowych. Na rynku pojawia się wiele gier, które poza dostarczaniem rozrywki przekazują wiedzę – m.in. gry planszowe wydawane przez Instytut Pamięci Narodowej, Trefl c...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy