Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

21 stycznia 2019

NR 89 (Styczeń 2019)

Ferie szkolne a organizacja pracy szkoły

0 197

Styczeń każdego roku – to praktycznie początek sezonu feryjnego w polskich szkołach i placówkach oświatowych. Szczegółowy terminarz tej przerwy w nauce szkolnej każdorazowo jest ustalany przez Ministra Edukacji Narodowej.

Podstawę prawną do ustalania terminarza ferii stanowią art. 111 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe1, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli2 oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizacji roku szkolnego3

§ 3 tego ostatniego aktu prawnego stanowi, że w szkołach: 

  • zimowa przerwa świąteczna trwa od dnia 23 grudnia do dnia 31 grudnia lub od dnia 22 grudnia do dnia 31 grudnia, jeżeli dzień 22 grudnia wypada w poniedziałek;
  • ferie zimowe trwają dwa tygodnie w okresie od połowy stycznia do końca lutego, z zastrzeżeniem ust. 2; terminy rozpoczęcia i zakończenia ferii zimowych w szkołach na obszarze poszczególnych województw ogłasza – po zasięgnięciu opinii wojewodów i kuratorów oświaty – minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, nie później niż do końca czerwca każdego roku poprzedzającego o dwa lata rok, w którym będą trwały ferie zimowe;
  • wiosenna przerwa świąteczna rozpoczyna się w czwartek poprzedzający święta i kończy w najbliższy wtorek po świętach;
  • ferie letnie rozpoczynają się w najbliższą sobotę po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych i kończą się z dniem 31 sierpnia.

Ferie szkolne są czasem wyczekiwanym przez uczniów, ale i przez nauczycieli. Jednak należy się w tym momencie kilka wyjaśnień i słów komentarza, jeśli chodzi o aktywność zawodową nauczycieli w tym szczególnym okresie roku szkolnego. Pojawiają się głosy niektórych dyrektorów świadczące o planowaniu w tym okresie pracy szkół z uwzględnieniem obowiązkowego i bezpłatnego zaangażowania w tę pracę nauczycieli. 
I w takiej sytuacji pojawiają się problemy zarówno organizacyjne, jak i formalnoprawne. Najpierw jednak przypomnijmy kalendarz zimowych ferii szkolnych, a wygląda on w bieżącym roku szkolnym w sposób następujący: w dniach 14–27 stycznia 2019 r. – województwa: kujawsko-pomorskie, lubuskie, małopolskie, świętokrzyskie, wielkopolskie; w dniach 21 stycznia do 3 lutego 2019 r. – województwa: podlaskie, warmińsko-mazurskie; w dniach 28 stycznia do 10 lutego 2019 r. województwa: dolnośląskie, mazowieckie, opolskie, zachodniopomorskie; w dniach 11–24 lutego 2019 r. – województwa: lubelskie, łódzkie, podkarpackie, pomorskie, śląskie. 
Szkoła, jako placówka oświatowa, nie ma ustawowego obowiązku prowadzenia zajęć opiekuńczo-wychowawczych w czasie ferii zimowych lub ferii letnich. Jednak może zorganizować dzieciom określoną formę wypoczynku na terenie placówki, w tym w postaci kolonii, półkolonii czy obozów. Nie ma najmniejszych przeciwwskazań dotyczących organizowania tego typu aktywności szkolnej. Może to jednak być odpowiedź szkoły na zapotrzebowanie społeczności lokalnej. W takiej sytuacji, wychodząc niejako naprzeciw oczekiwaniom pracujących rodziców czy opiekunów prawnych, a dodatkowo chcąc zapewnić nie tylko opiekę, ale też stworzyć bezpieczne warunki do aktywnego i zorganizowanego spędzania czasu wolnego, szkoła może podjąć się organizacji takiego wypoczynku. Co do zasady wypoczynek dla dzieci w czasie wakacji i ferii zimowych mogą organizować samorządy, np. w ramach akcji pod nazwą „Zima w mieście”. Przy planowaniu takich działań samorządy w budżetach miasta/gminy rezerwują odpowiednie środki finansowe na organizację zajęć dla dzieci w okresie ferii zimowych i wakacji. Takie podejście do potrzeb społeczeństwa jest jak najbardziej zrozumiale i jak najbardziej oczekiwane i prawidłowe. Ale przecież to nie urzędnicy samorządowi będą w praktyce realizowali to bardzo istotne wychowawczo zadanie. Samorząd, jako organ prowadzący, może (i ma do tego pełne prawo) zlecić realizację tego zadania jednej z prowadzonych przez siebie jednostek oświatowych. Jest tylko jedno ale – samorząd musi zabezpieczyć na ten cel niezbędne środki finansowe i przekazać je placówce realizującej to zadanie w praktyce. Zgodnie z obowiązującym prawem zadanie to muszą wykonywać osoby, które mają do tego odpowiednie przygotowanie i uprawnienia. Takimi osobami z reguły są nauczyciele, również ci zatrudnieni na etacie w szkole, która de facto może być organizatorem takich zajęć feryjnych, a jednocześnie jest ona zakładem pracy zatrudniającym danego nauczyciela. Pojawia się zatem pytanie, jak uregulować kwestię zatrudnienia nauczyciela jako wychowawcy w czasie ferii szkolnych organizowanych przez jego szkołę lub placówkę. To pytanie wcale nie jest bezpodstawne, gdyż już pojawiają się informacje, że niektórzy dyrektorzy szkół zamierzają zobligować swoich nauczycieli do pracy w czasie ferii szkolnych, oczywiście w ramach posiadanego etatu. Oto przykład takiej informacji: „Mam pytanie odnośnie zbliżających się ferii zimowych. Pracuję w szkole, gdzie przewidziane są ferie. Na tablicy w pokoju nauczycielskim wisi informacja, z której wynika, że w pierwszym tygodniu ferii mam (pozostali nauczyciele również) być przez jeden dzień w szkole na zajęciach z dziećmi – oczywiście nieodpłatnie. Czy jest to zgodne z prawem, a zwłaszcza z Kartą Nauczyciela? Proszę o odpowiedź – zdezorientowany nauczyciel”. 
Z prawnego punktu widzenia sprawa wygląda w sposób następujący: zgodnie z art. 64 Karty Nauczyciela4 nauczycielowi zatrudnionemu w szkole, w której w organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania.
Z oczywistych względów nauczyciel taki może być zobowiązany przez dyrektora szkoły do wykonywania w czasie trwania ferii następujących czynności: 

  • przeprowadzania egzaminów, 
  • prac związanych z zakończeniem roku szkolnego i przygotowaniem nowego roku szkolnego, 
  • opracowywania szkolnego zestawu programów oraz uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym w określonej formie. 

Wymienione wyżej czynności nie mogą jednak zająć nauczycielowi łącznie więcej niż 7 dni. W przytoczonym wykazie nie znajdują sie zajęcia wychowawcze lub opiekuńcze z dziećmi. A to oznacza brak podstawy prawnej  do ich realizacji w omawianym czasie.
Dlatego w oparciu o przywołaną regulację prawną należy jednoznacznie stwierdzić, że dyrektor nie może zobowiązać nauczyciela do bezpłatnej opieki nad dziećmi w czasie ferii. Takie polecenie służbowe jest niezgodne z przepisami, albowiem w czasie ferii zimowych nauczyciel korzysta z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego. Jeżeli miałaby to być forma dyżuru w szkole, to nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie jak za czas dyżuru – według przepisów Kodeksu pracy5 bądź wynagrodzenie jak za odwołanie pracownika z urlopu (zwrot kosztów). Forma dyżurów nauczycielskich jest możliwa tylko w sytuacjach opisanych prawem. A takie są wymienione w § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego. Z zapisu tego wynika, że dyrektor szkoły lub placówki, po zasięgnięciu opinii rady szkoły albo rady placówki, a gdy rada nie została powołana – rady pedagogicznej, a w przypadku szkół również rady rodziców i samorządu uczniowskiego, biorąc pod uwagę warunki lokalowe i możliwości organizacyjne szkoły lub placówki, może w danym roku szkolnym ustalić dodatkowe dn...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy