Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

27 maja 2020

NR 103 (Maj 2020)

Awans zawodowy nauczycieli a sytuacja nadzwyczajna w 2020 roku

42

Uzyskiwanie kolejnych stopni awansu zawodowego jest dla każdego nauczyciela sytuacją szczególnie ważną i wyjątkowo stresującą. Jednak rzeczywistość przerosła nasze najśmielsze wyobrażenia. W ostatnim czasie w kwestii awansu zawodowego nauczycieli pojawiło się bardzo wiele wątpliwości związanych z aktualną sytuacją epidemiczną.

Jednak nie wszystko przecież ulega zmianie – praktycznie sama procedura nie ulega jakimkolwiek zmianom. Zatem należy podejmowane przez nauczycieli działania dostosować do aktualnej sytuacji zarówno w kontekście realizacyjnym, jak i w kontekście formalno-prawnym. Trzeba zauważyć, że zakres uregulowań prawnych, które mają wpływ na przebieg procesu awansu zawodowego nauczycieli, uległ znacznemu poszerzeniu. W aktualnej sytuacji wpływ na przebieg awansu zawodowego oraz na działania podejmowane przez nauczycieli mają takie regulacje prawne, jak: ustawa Karta Nauczyciela1, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 sierpnia 2019 r.2 (które zmienia tylko w niektórych zapisach to rozporządzenie z dnia 26 lipca 2018 roku3), ustawa Prawo oświatowe4, a w ostatnim czasie – w związku z wybuchem pandemii koronawirusa i ograniczeniami epidemicznymi – również ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych5, ustawa o zmianie niektórych ustaw w zakresie systemu ochrony zdrowia związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-196 oraz ustawa o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw7. Efektem tych nowych regulacji ustawowych, z oczywistych względów, są odpowiednie akty wykonawcze wprowadzające nowe rozwiązania w funkcjonowaniu szkół i placówek oświatowych w Polsce. 

Do tych aktów wykonawczych zaliczyć należy: 

  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 marca 2020 r. w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-198,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-199,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1910,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1911,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1912,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1913,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 kwietnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1914,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 kwietnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-1915.

W wyniku dokonanych zmian ustawowych i będących ich konsekwencją zamian w aktach wykonawczych nastąpiło zaburzenie realizacji zaplanowanych wcześniej zadań z uwagi na zmianę formuły funkcjonowania szkoły, co musi mieć również swoje konsekwencje w finalizowaniu awansu zawodowego, a to dotyczy zwłaszcza sprawozdania, jakie nauczyciel musi opracować dla dyrektora szkoły po zakończeniu stażu. Jest to dosyć istotne, gdyż jak na razie nie uległy zmianie wyznaczone w procedurze awansowej terminy składania sprawozdania z realizacji zadań za okres stażu oraz terminy dokonywania oceny dorobku zawodowego i składania wniosków o postępowanie kwalifikacyjne lub egzaminacyjne do organu uprawnionego do nadania danego stopnia awansu zawodowego. 
Konsekwencją powyższych zmian są również zmienione niektóre zadania opiekuna stażu. Ponieważ zadaniem opiekuna stażu jest udzielanie nauczycielowi pomocy, w szczególności w przygotowaniu i realizacji w okresie stażu planu rozwoju zawodowego nauczyciela, oraz opracowanie projektu oceny dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu, musi on (nie może, a musi) wspomóc awansującego nauczyciela w dostosowaniu wcześniejszego planu rozwoju zawodowego do istniejących uwarunkowań szkolnych. Wynika to z faktu, że zmianie muszą ulegać niektóre zadania awansującego nauczyciela (przygotowane, co do zasady, przy współudziale opiekuna stażu), ale również muszą zostać skorygowane zadania i obowiązki opiekuna stażu. Przecież to opiekun stażu w terminie 7 dni od dnia zakończenia stażu musi przedstawić dyrektorowi szkoły projekt oceny dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu, ze szczególnym uwzględnieniem obserwowanych zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz stopnia zaangażowania w realizację wymagań koniecznych do uzyskania odpowiednio stopnia nauczyciela kontraktowego albo nauczyciela mianowanego. Należy zatem przypomnieć, że do podstawowych zadań opiekuna stażu należy:

  • współpraca z nauczycielem odbywającym staż i wspieranie go w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, a w przypadku stażu nauczyciela stażysty w szczególności zapoznanie nauczyciela z dokumentami obowiązującymi w danej szkole, w tym z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej,
  • współpraca z nauczycielem odbywającym staż w tworzeniu planu rozwoju zawodowego, w szczególności uczestniczenie w doborze właściwych form doskonalenia zawodowego na podstawie: analizy słabych i mocnych stron nauczyciela oraz potrzeb szkoły,
  • wspieranie nauczyciela odbywającego staż w realizacji obowiązków zawodowych,
  • umożliwienie nauczycielowi odbywającemu staż uczestniczenie w prowadzonych przez siebie zajęciach, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu,
  • obserwowanie zajęć prowadzonych przez nauczyciela odbywającego staż, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu,
  • doskonalenie swoich umiejętności i wiedzy w zakresie niezbędnym do pełnienia roli opiekuna stażu,
  • dzielenie się z nauczycielem odbywającym staż swoją wiedzą i doświadczeniem, w szczególności omawianie z nauczycielem zajęć prowadzonych przez siebie oraz przez nauczyciela,
  • inspirowanie i zachęcanie nauczyciela odbywającego staż do podejmowania nowych wyzwań zawodowych,
  • przedstawienie dyrektorowi szkoły projektu oceny dorobku zawodowymego nauczyciela za okres stażu, ze szczególnym uwzględnieniem obserwowanych zajęć prowadzonych przez nauczyciela oraz stopnia zaangażowania w realizację wymagań koniecznych do uzyskania odpowiednio stopnia nauczyciela kontraktowego albo nauczyciela mianowanego, w terminie 7 dni od dnia zakończenia stażu przez nauczyciela.

Pogrubione zostały te sformułowania w zakresie obowiązków opiekunów stażu, na które w obecnej sytuacji należy zwrócić szczególną uwagę. Ponieważ zmieniła się formuła pracy nauczycieli z bezpośredniej na zdalną, opiekun stażu ma szczególny obowiązek wspierania stażującego nauczyciela w realizacji obowiązków zawodowych w zmienionej formule. To również opiekun ma wskazywać i jednocześnie zachęcać nauczyciela do podejmowania nowych wyzwań zawodowych, co obecnie stało się wręcz koniecznością – a wielu nauczycieli ma z tym niemały problem. Samo wysyłanie zadań do wykonania w domu przez ucznia, a następnie poprawianie tego, co przysłali uczniowie, w żaden sposób nie załatwia sprawy. Można nawet stwierdzić, że jest wręcz niewystarczające. Prosty przykład: jak obserwować zajęcia prowadzone przez nauczyciela, jeżeli on praktycznie tych zajęć nie prowadzi, tylko ogranicza się do odbierania i wysyłania e-maili… I tu pojawia się pierwsze, niezwykle istotne zadanie – pokazać podopiecznemu nauczycielowi, jak można prowadzić zajęcia w sposób zdalny! Możliwości jest co najmniej kilka. Można w tym celu wykorzystać chociażby komunikator SKYPE. Ponadto każda szkoła otrzymała od MEN darmowo platformę Office 365, mamy jeszcze platformę e-learningową Moodle czy chociażby darmową platformę e-podręczniki (to są tylko przykłady, a możliwości jest wiele). Ale należy się do takich zajęć odpowiednio przygotować, a w pierwszej kolejności powinien to zrobić właśnie opiekun stażu i pokazać podopiecznemu, jak prawidłowo i efektywnie poprowadzić zajęcia edukacyjne z uczniami. 
Należy zatem zastanowić się nad tym, jakie istotne zmiany formalnoprawne zostały faktycznie wprowadzone do rzeczywistości szkolnej. I nie chodzi tutaj o cytowanie wszystkich zapisów wprowadzonych wyżej wymienionymi aktami prawnymi, gdyż nie wszystkie dotyczą szkół i placówek oświatowych, ale na zwrócenie szczególnej uwagi na te najistotniejsze zmiany dotyczące organizacji pracy szkoły. 
A zatem, w art. 30b u.p.o. zapisano, że w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu dzieci i młodzieży Minister Edukacji w drodze rozporządzenia może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie jednostek systemu oświaty na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia na danym obszarze. I dalej, zmieniony art. 30c u.p.o. stanowi, że w przypadku, o którym mowa w art. 30b, Minister Edukacji w drodze rozporządzenia może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów niniejszej ustawy, ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w odniesieniu do wszystkich lub niektórych jednostek systemu oświaty, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 30b. W szczególności w zakresie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów, organizacji roku szkolnego i organizacji pracy tych jednostek, a także wprowadzić w tym zakresie odrębne unormowania, tak aby zapewnić prawidłową realizację celów i zadań tych jednostek. W uzupełnieniu zapisano, że takie czasowe ograniczenie funkcjonowania jednostek systemu oświaty polega na zawieszeniu prowadzenia działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. Natomiast w okresie zawieszenia zadania jednostek systemu oświaty są realizowane z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Natomiast w przypadku gdy zadania jednostki systemu oświaty nie mogą być realizowane w sposób, o którym mowa wyżej, dyrektor tej jednostki w uzgodnieniu z organem prowadzącym ustala inny sposób realizowania tych zadań i informuje o tym organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Ponadto w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty czynności organów tych jednostek określone w przepisach dotyczących funkcjonowania tych jednostek mogą być podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub za pomocą innych środków łączności, a w przypadku kolegialnych organów jednostek systemu oświaty – także w trybie obiegowym. Treść podjętej w taki sposób czynności powinna być utrwalona w formie odpowiednio protokołu, notatki, adnotacji lub w inny sposób. 
W związku z powyższym, w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 to dyrektor jednostki odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zadań. Dlatego właśnie dyrektor szkoły: 

  • przekazuje uczniom, rodzicom i nauczycielom informację o sposobie i trybie realizacji zadań tej jednostki w okresie czasowego ograniczenia jej funkcjonowania,
  • koordynuje współpracę nauczycieli z uczniami lub rodzicami, uwzględniając potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne dzieci i uczniów, w tym dzieci i uczniów objętych kształceniem specjalnym, dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju lub uczęszczających na zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze,
  • ustala, we współpracy z nauczycielami, tygodniowy zakres treści nauczania do zrealizowania w poszczególnych oddziałach klas (semestrów) oraz na zajęciach realizowanych w formach pozaszkolnych,
  • ustala, we współpracy z nauczycielami, sposób monitorowania postępów uczniów oraz sposób weryfikacji wiedzy i umiejętności uczniów, w tym również informowania uczniów lub rodziców o postępach ucznia w nauce, a także uzyskanych przez niego ocenach,
  • ustala sposób dokumentowania realizacji zadań jednostki systemu oświaty,
  • ustala z nauczycielami potrzebę modyfikacji odpowiednio zestawu programów wychowania przedszkolnego i szkolnego zestawu programów nauczania. 

Z powyższych zapisów wynika, że dyrektor szkoły ustala zasady zaliczania poszczególnych zajęć realizowanych z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu kształcenia do wymiaru godzin, a także zasady dokumentowania i zaliczania zrealizowanych przez nauczyciela odbywającego staż zadań ujętych w jego planie rozwoju zawodowego. 
Odnosząc się do kwestii realizacji planu rozwoju zawodowego, należy zwrócić uwagę na pewien praktyczny, bardzo ważny aspekt, który już teraz budzi niemało wątpliwości. Otóż nauczycielom, którzy w okresie trwania stażu zmienili miejsce zatrudnienia, do stażu zalicza się okres dotychczas odbytego już stażu, pod warunkiem że podjęli oni zatrudnienie w szkole nie później niż w okresie 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy i za okres dotychczas odbytego stażu otrzymali pozytywną ocenę dorobku zawodowego (lub wcześniej co najmniej dobrą ocenę pracy16). Dotychczasową cząstkową ocenę dorobku zawodowego uwzględnia się przy dokonywaniu oceny dorobku zawodowego po zakończeniu całego stażu. I tutaj pojawia się wspomniany problem natury praktycznej. Nauczyciele, którzy znajdują się w opisanej sytuacji, praktycznie nie rozpoczynają nowego stażu, tylko kontynuują staż już rozpoczęty, w związku z tym nie muszą od nowa pisać planu rozwoju zawodowego, a tylko zmodyfikować istniejący w oparciu o warunki istniejące w nowej szkole lub placówce oświatowej. W obecnym stanie prawnym jest to szczególnie istotne, gdyż zmieniły się wskazania określające powinności nauczycieli odbywających staż na poszczególne stopnie awansu zawodowego. Niestety, w praktyce bywa bardzo różnie, a konsekwencje mogą być teraz bardzo poważne. Najlepiej zilustruje to poniższy przykład. Większość nauczycieli kończących w bieżącym roku szkolnym swoje staże zawodowe rozpoczynała je w roku 2017 i ich plany rozwoju zawodowego zostały opracowane na podstawie stanu prawnego wówczas obowiązującego. Dlatego kończą te staże dokładnie tak, jak zostały one zaplanowane i nie ma najmniejszej potrzeby ich odgórnego modyfikowania z powodu zmiany prawa. Ale może zachodzić sytuacja opisana powyżej i nauczyciel w roku 2018 lub 2019 zmienia placówkę oświatową, a w tych już latach obowiązywało nowe rozporządzenie, które zakłada, że nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego w okresie odbywania stażu powinien w szczególności:

  • poznać organizację, zadania i zasady funkcjonowania szkoły,
  • uczestniczyć jako obserwator w zajęciach prowadzonych przez opiekuna stażu lub innych nauczycieli, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu, oraz omawiać z prowadzącym obserwowane zajęcia,
  • prowadzić zajęcia z uczniami w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu, oraz omawiać je z osobą, w obecności której zajęcia zostały przeprowadzone,
  • uczestniczyć w doskonaleniu zawodowym nauczycieli, zwłaszcza w zakresie doskonalenia warsztatu pracy.

Natomiast nauczyciel kontraktowy ubiegający się o awans na stopień nauczyciela mianowanego w okresie odbywania stażu powinien w szczególności:

  • uczestniczyć w pracach związanych z realizacją zadań dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych i innych zadań wynikających ze statutu szkoły oraz potrzeb szkoły i środowiska lokalnego,
  • doskonalić kompetencje w związku z wykonywanymi obowiązkami, zwłaszcza w zakresie kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, w tym szczególnie uzdolnionymi,
  • prowadzić zajęcia z uczniami w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu, oraz omawiać je z osobą, w obecności której zajęcia zostały przeprowadzone,
  • przeprowadzić co najmniej dwie godziny zajęć otwartych dla nauczycieli szkoły oraz dokonać ich ewaluacji w obecności, w miarę możliwości, doradcy metodycznego w zakresie prowadzonych zajęć przez nauczyciela. 

I wreszcie nauczyciel mianowany ubiegający się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego w okresie odbywania stażu powinien w szczególności:

  • podejmować działania mające na celu doskonalenie warsztatu i metod pracy, w tym doskonalenie umiejętności stosowania technologii informacyjnej i komunikacyjnej,
  • realizować zadania służące podniesieniu jakości pracy szkoły,
  • pogłębiać wiedzę i umiejętności służące własnemu rozwojowi oraz podniesieniu jakości pracy szkoły, samodzielnie lub przez udział w różnych formach doskonalenia zawodowego,
  • przeprowadzić co najmniej trzy godziny zajęć otwartych dla nauczycieli, w tym z innych szkół, oraz dokonać ich ewaluacji w obecności, w miarę...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy