Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z życia szkoły

7 lutego 2020

NR 100 (Luty 2020)

3 sprawdzone narzędzia do przeprowadzenia skutecznej diagnozy potrzeb rozwojowych szkoły

20

Diagnoza pozwala przede wszystkim określić rzeczywisty stan oraz zasoby powiązane z realizacją kształcenia określonych kompetencji.

Świadomość stanu i efektów pracy szkoły w badanym zakresie, w odniesieniu do standardów i oczekiwań, jakie w tym zakresie zakłada prawo, pozwala określić cele rozwojowe szkoły i nauczycieli, a co za tym idzie – doprecyzować niezbędne działania i konkretne formy realizacji procesu wspomagania w wybranym obszarze.

Punkt wyjścia

Proces działań rozwojowych na rzecz zmian w jakiejkolwiek organizacji zakłada na ogół przeprowadzenie czterech następujących kroków:

  • diagnoza pracy szkoły,
  • planowanie działań, które pozwoli na wybór kierunków i określenie rezultatów planowanej zmiany,
  • realizacja procesu wspomagania,
  • ocena efektów.

Wyniki diagnozy oraz powiązane z nią cele planowanej zmiany powinny również stanowić podstawę do budowania narzędzi oraz wdrożenia procedur umożliwiających przeprowadzenie oceny efektywności podjętych w szkole działań. 
Ważnym aspektem przeprowadzonej diagnozy jest również unaocznienie społeczności szkolnej, a w szczególności nauczycielom oraz dyrekcji, rzeczywistego stanu funkcjonowania szkoły w wybranym obszarze i w konsekwencji potrzeb oraz możliwości ich zaspokojenia. Sprzyja to budowaniu świadomości, a w konsekwencji również motywacji do włączenia się i przeprowadzenia zmian wpisanych w proces wspomagania szkoły i nauczycieli. 

Miejsce nauczycieli w procesie diagnozowania potrzeb szkoły 

Nauczyciele są podstawowym dostawcą informacji na temat poziomu oraz jakości i efektów kształcenia uczniów w obszarze kompetencji porozumiewania się językiem obcym. Punktem wyjścia do badania roli nauczycieli w tym obszarze jest rozpoznanie zakresu ich:

  • wiedzy i zrozumienia, na czym polega oraz w jakich działaniach i zachowaniach przejawiają się oczekiwane w szkole a opisane w podstawach programowych kompetencje uczniowskie, oraz znajomości i stosowania metod i form pracy służących kształtowaniu tych kompetencji zarówno podczas lekcji, jak i w innych sytuacjach edukacyjnych i wychowawczych,
  • stosowania strategii i metod nauczania, które prowadzą do opanowania określonych kompetencji przez uczniów, z uwzględnieniem indywidualizacji procesu dydaktycznego, oraz wspierania rozwoju postawy autonomicznej ucznia w procesie uczenia się uczniów,
  • otwartości na nowe koncepcje w nauczaniu i gotowości do zmiany stosowanych metod pracy w wyniku zdiagnozowania problemów oraz współpracy w zespole nauczycieli w realizacji wspólnych zadań i projektów. 

Gromadzenie danych do diagnozy (sposób opracowany wspólnie z nauczycielami) powinno obejmować:

  • dane opracowane przez nauczycieli z wykorzystaniem arkusza samooceny,
  • wyniki rozmów przeprowadzonych w oparciu o specjalnie przygotowany kwestionariusz,
  • wyniki rozmów przeprowadzonych w grupach nauczycieli z wykorzystaniem specjalnie opracowanego scenariusza,
  • uczestnictwo w zajęciach z wykorzystaniem specjalnie przygotowanego arkusza obserwacji.

Miejsce dyrektora w procesie diagnozowania potrzeb szkoły

Jedno z kluczowych miejsc w procesie diagnozowania potrzeb szkoły zajmuje oczywiście dyrekcja szkoły. Przede wszystkim widzi szkołę w daleko szerszym kontekście niż poszczególni nauczyciele. Poza tym patrzy na szkołę nie tylko w kontekście poszczególnych przedmiotów, ale jako wielofunkcyjną organizację, która łączy w sobie zarówno aspekty dydaktyczne i wychowawcze, jak i organizacyjne, marketingowe i finansowe. Poza tym, to dyrektor szkoły jest prawnie zobowiązany w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego do: 

  • przeprowadzania ewaluacji wewnętrznej i wykorzystywania jej wyników do doskonalenia jakości pracy szkoły;
  • kontrolowania przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły;
  • organizacji wspomagania nauczycieli w realizacji ich zadań, w szczególności przez: 
    – diagnozę,
    – planowanie działań rozwojowych, w tym motywowanie nauczycieli do doskonalenia zawodowego,
    – prowadzenie działań rozwojowych.

Oznacza to, że na etapie diagnozy dyrekcja szkoły powinna zadbać o informacje dotyczące:

  • formalnych warunków i rezultatów pracy szkoły i nauczycieli,
  • refleksji rady pedagogicznej na temat jakości pracy szkoły oraz rekomendacji i potrzeb dotyczących wybranych aspektów jej funkcjonowania,
  • wyników oraz przemyśleń związanych ze zbadanymi efektami pracy szkoły i nauczycieli, potwierdzonymi poprzez osiągnięcia uczniów,
  • wyników oraz wniosków związanych z podejmowanymi przez dyrekcję szkoły badaniami prowadzonymi w ramach nadzoru pedagogicznego.

Miejsce rady pedagogicznej w procesie diagnozowania potrzeb szkoły

Rada pedagogiczna, zgodnie z przepisami prawa oświatowego, stanowi główny podmiot uchwałotwórczy mający wpływ na decyzje podejmowane w szkole. Jednocześnie, ze względu na swój skład, stanowi istotne źródło informacji na temat procesu, osiągnięć oraz potrzeb występujących w konkretnych placówkach w odniesieniu do konkretnych obszarów ich działania. 
Informacje, jakich członkowie rady pedagogicznej mogą udzielić w tym zakresie, mogą zostać pozyskane zarówno na poziomie obserwacji pracy poszczególnych nauczycieli, jak i rozmów prowadzonych w oparciu o przygotowane kwestionariusze czy uczestnictwo ogółu rady bądź jej przedstawicieli w pracach zespołowych – warsztatach, zespołach zadaniowych czy grupach fokusowych. 
Ważnym aspektem zaangażowania rady pedagogicznej (w tym jej przedstawicieli) w proces diagnozowania potrzeb rozwojowych szkoły jest możliwość doprecyzowywania wyników diagnozy ogólnej bądź analizy danych zastanych poprzez wspólną pracę w mniej liczebnych zespołach zadaniowych, a także włączanie przedstawicieli rady do grup diagnostycznych skupiających przedstawicieli różnych środowisk budujących społeczność szkolną (w ramach fokusów bądź „Profilu szkoły”). 
Ważnym elementem udziału rady pedagogicznej w procesie diagnozowania potrzeb szkoły jest również ocena propozycji rozwojowych wypracowanych dla potrzeb wspomagania i rozwoju szkoły w wybranych zakresach. 
Sposoby angażowania członków rady pedagogicznej mogą być m.in. następujące:

  • praca w grupach z wykorzystaniem zespołowych narzędzi do diagnozy ogólnej (metaplan, analiz...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy