Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

23 maja 2018

NR 74 (Czerwiec 2017)

Zasady planowania nadzoru pedagogicznego w okresie zmian

0 194

Sprawowanie nadzoru pedagogicznego w swojej istocie zakłada poprawę efektywności systemu oświaty poprzez ukierunkowanie wszelkich czynności z nim związanych na działania mające na celu ocenę jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek w dążeniu do uzyskania pożądanej (możliwie najwyższej) jakości. Jak go planować, aby spełnić te założenia?

Z pełną odpowiedzialnością można stwierdzić, że filozofia obecnego nadzoru pedagogicznego zakłada, iż istotą zmiany wprowadzanej w szkole w ramach realizowanego nadzoru jest doprowadzenie do sytuacji, w której zarówno dyrektor, jak i nauczyciele będą podporządkowywać wszystkie podejmowane w szkole działania jej jakościowemu progresowi, w sposób szczególny ukierunkowanemu na rozwój ucznia. Jednak wszelkie działania prowadzone w szkołach i placówkach publicznych muszą być zawsze oparte na bazie jednoznacznych regulacji prawnych.

W obecnej rzeczywistości oświatowej podstawę prawną nadzoru pedagogicznego stanowią: 

  • Konstytucja RP − art. 70 ust. 3,
  • ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zwłaszcza po zmianach z dnia 20 lutego 2015 r. oraz 29 grudnia 2015 r.X (ostatniej nowelizacji dokonano w dniu 14 grudnia 2016 r.)X,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie nadzoru pedagogicznegoX,
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 6 sierpnia 2015 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówekX.

Nowelizacja ustawy o systemie oświaty z dnia 20 lutego 2015 r. w zakresie nadzoru pedagogicznego1 wprowadziła zmiany w definiowaniu samego nadzoru pedagogicznego (art. 33 ust. 1), uprawnień osób zatrudnionych w organach nadzoru pedagogicznego (art. 33 ust. 3 pkt 2, art. 33 ust. 4–6) oraz poziomów wymagań (art. 21a ust. 3 pkt 1 i 2).

Zgodnie z brzmieniem art. 33 ust. 1 ustawy o systemie oświaty nadanym nowelizacją, nadzór pedagogiczny sprawowany w szkole lub placówce polega na:

  1. ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i nauczycieli,
  2. analizowaniu i ocenianiu efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  3. udzielaniu pomocy szkołom, placówkom i nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  4. inspirowaniu nauczycieli do innowacji pedagogicznych, metodycznych i organizacyjnych.

Natomiast w szczególności nadzorowi pedagogicznemu podlega:

  • zgodność zatrudniania nauczycieli z wymaganymi kwalifikacjami,
  • realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,
  • przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów oraz przepisów dotyczących obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  • przestrzeganie statutu szkoły lub placówki,
  • przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,
  • zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Uwaga! Przepisy te obowiązują tylko do 31 sierpnia 2017 r. Natomiast od 1 września 2017 r. obowiązywać będą przepisy: 

  • ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatoweX,
  • ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatoweX.

Nowe regulacje

W nowej ustawie Prawo oświatowe kwestie istoty nadzoru pedagogicznego uregulowane są już nie w art. 33, ale w art. 55, który stanowi, że nadzór pedagogiczny polega teraz na:

  1. obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  2. ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  3. udzielaniu pomocy szkołom i placówkom, a także nauczycielom, w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  4. inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

Natomiast, w myśl tych samych przepisów, nadzorowi pedagogicznemu podlega w szczególności:

  1. posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć,
  2. realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,
  3. przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, a także przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  4. przestrzeganie statutu szkoły lub placówki,
  5. przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,
  6. zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Powyższe zapisy w sposób jednoznaczny wytyczają zadania dyrektorów w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego. Powstaje natomiast istotne pytanie − którymi przepisami należy się kierować przy planowaniu nadzoru pedagogicznego na kolejny rok szkolny, bo w okresie planowania nadzoru obowiązują dotychczasowe regulacje prawne, natomiast w okresie jego realizacji będą obowiązywały regulacje ustalone już w nowych przepisach. W tym momencie pomocna okazuje się lektura ustawy wprowadzającej3. Otóż art. 307 wspomnianej ustawy zakłada, że wszelkie czynności podjęte przed dniem 1 wrześ-
nia 2017 r. pozostają w mocy, natomiast przy planowaniu nadzoru pedagogicznego na nowy rok szkolny należy się kierować regulacjami zawartymi już w nowych przepisach prawnych.

Zadania dyrektora placówki w ramach nadzoru pedagogicznego

Każdy dyrektor placówki oświatowej w ramach swoich podstawowych obowiązków służbowych:

  • organizuje ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej wyniki do doskonalenia jakości pracy szkoły lub placówki,
  • kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i nauczycieli oraz innej działalności statutowej,
  • wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań,
  • obserwuje prowadzone przez nauczycieli zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej szkoły,
  • opracowuje na każdy rok szkolny plan Nadzoru Pedagogicznego, który przedstawia Radzie Pedagogicznej do 15 września,
  • przedstawia radzie pedagogicznej wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego (przed zakończeniem każdego roku szkolnego).

Należy pamiętać o tym, że plan nadzoru pedagogicznego dyrektora jest opracowywany zawsze z uwzględnieniem wniosków wynikających z nadzoru

Konstruując plan nadzoru, dyrektor powinien określić, czego oczekuje po jego realizacji, a dokładniej, jak powinna działać jego placówka po wprowadzeniu planowanych zmian (w danym zagadnieniu, zakresie, obszarze). 

sprawowanego w szkole w poprzednim roku szkolnym i określa w szczególności:

  1. przedmiot ewaluacji wewnętrznej oraz termin jej przeprowadzania,
  2. tematykę i terminy przeprowadzania kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności szkoły,
  3. zakres wspomagania nauczycieli w realizacji ich zadań.

Planowanie nadzoru na kolejny rok szkolny

W procesie rzetelnego planowania nie można pozwolić sobie na bezkrytyczne przepisywanie zapisów z poprzednich dokumentów tego typu. W każdym roku szkolnym zakłada się przecież nieco inne cele nadzoru, wynikające z aktualnej sytuacji panującej w szkole lub placówce albo ze zmienionych warunków formalno-prawnych obowiązujących w systemie oświaty – tak jak obecnie. Aby jednak plan był sensowny, musi być przygotowany w ściśle określony sposób. Działania dyrektora związane z planowaniem nadzoru powinny przebiegać zgodnie z podstawowymi etapami procesu planowania, takimi jak:

  • określenie aktualnych celów,
  • ocena bieżącej sytuacji,
  • ustalenie precyzyjnej procedury (co i kiedy ma być zrobione i kto odpowiada za realizację),
  • ustalenie praktycznego harmonogramu pracy (określenie w każdym elemencie realizacji planu odpowiedzialnej osoby i jej władzy, kontroli nad planem i zasobami, jak również rezultatów, za osiągnięcie których jest odpowiedzialna),
  • wyznaczenie konkretnej odpowiedzialności,
  • sprawdzenie wykonalności planu i kosztów jego realizacji.

Przystępując do konstruowania planu nadzoru pedagogicznego, dyrektor szkoły musi sobie odpowiedzieć na następujące pytania:

  • Co muszę wiedzieć (do planowania)?
  • Co chcę uzyskać w procesie nadzoru (co się zmieni w placówce) – po co ja to robię (czemu to ma służyć)?
  • Co chcę zrobić (obszar, zakres, zagadnienie itp.)?
  • Jak to zrobię (rodzaj działań, przydział zadań)?
  • Kiedy i kto to zrobi (wykonawca)?

Konstruując plan nadzoru, dyrektor powinien określić, czego oczekuje po jego realizacji, a dokładniej, jak powinna działać jego placówka po wprowadzeniu planowanych zmian (w danym zagadnieniu, zakresie, obszarze itp.). Przyjęte założenia będą również stanowiły kryterium sukcesu i oceny realizacji tego planu nadzoru w kontekście jego efektywności.

Cechy dobrego planu

Dobry plan cechuje się tym, że jest: celowy, konkretny, precyzyjny, realny, mierzalny, określony w czasie i elastyczny. Dyrektor zawsze powinien się zastanowić nad tym, czy opracowany przez niego plan posiada wszystkie wymienione cechy. Z powyższych względów informacje, jakimi dysponuje dyrektor, przystępując do formułowania planu nadzoru pedagogicznego, mają wyjątkowy, wręcz strategiczny charakter. Informacje te należy gromadzić w poszczególnych zakresach (obszarach) merytorycznych, takich jak: ewaluacja, kontrola, wspomaganie i oczywiście obserwacja.

Źródła informacji w przypadku EWALUACJI: 

  • Co: raport → informacja.
  • Opis stanu rzeczy + wnioski → rekomendacje.
  • Kiedy: w jakim terminie (najpóźniej) „raport” powinien trafić do dyrektora i w jakiej formie?
  • Kto: zespół ds. ewaluacji.

W informacji, jaką dyrektor uzyska od zespołu ds. ewaluacji wewnętrznej w szkole, powinien poszukać odpowiedzi na następujące pytania:

  • Co było celem ewaluacji?
  • Co było badane (ewaluowane)?
  • W jaki sposób (metody badawcze)?
  • Jakimi narzędziami (w załączniku należy umieścić wszystkie wykorzystane narzędzia)?
  • Jakie są wyniki?
  • Jakie wyciągnięto wnioski?
  • Jakie zostały wyprowadzone rekomendacje?
  • Jak to powinno się przełożyć na pracę placówki (jaki powinien być obraz placówki po wdrożeniu rekomendacji)?

Dopiero odpowiedzi na te pytania stanowią bazę do budowania planu nadzoru pedagogicznego w kolejnym roku szkolnym.

Należy również wspomnieć, że w art. 44 ustawy Prawo oświatowe zdefiniowano 8 nowych zakresów wymagań ewaluacyjnych. Przedstawiają się one w następujący sposób:

  1. przebieg procesów kształcenia, wychowania i opieki,
  2. umożliwienie każdemu uczniowi rozwoju na miarę jego indywidualnych możliwości,
  3. podejmowanie prze...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy