Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

14 maja 2018

NR 77 (Listopad 2017)

Zadania dyrektora szkoły związane z wdrażaniem nowej podstawy programowej

0 325

Zarządzanie szkołą lub placówką jest procesem wyjątkowo złożonym i uzależnionym od wielu nieustannie zmieniających się czynników, których siła oddziaływania na organizację jest również bardzo zróżnicowana. Jednym z takich czynników, który w ostatnim czasie uległ kolejnej zmianie, jest podstawa programowa.

Jednym z obowiązków dyrektora szkoły, wynikającym z zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego, jest dbałość o to, aby ta podstawa była systematycznie, metodycznie i merytorycznie realizowana. Wynika to wprost z zapisów art. 55 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe, który stanowi, że nadzorowi pedagogicznemu podlega m.in. realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania.

A skoro tak, to należy przypomnieć podstawowe kwestie związane z zagadnieniem podstawy programowej. Pierwszą z nich jest oczywiście aktualna podstawa prawna. Jej znajomość jest fundamentem wszelkich rozważań w przedmiotowym zakresie. Do podstawowych aktów prawnych związanych z podstawą programową należy zaliczyć:

  • ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2016 r., poz. 1943 ze zm. z dnia 14 grudnia 2016 r. – Dz. U. z 2017 r., poz. 60),
  • ustawę z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z dnia 11 stycznia 2017 r., poz. 59),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z dnia 31 sierpnia 2017 r., poz. 1658),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z dnia 24 lutego 2017 r., poz. 356),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z dnia 31 marca 2017 r., poz. 703).

Nowa podstawa programowa zakłada – dla każdego etapu edukacyjnego – spiralny układ treści nauczania, w rozumieniu powtarzania i utrwalania materiału na kolejnych, wyższych etapach nauczania, oraz zastąpienie idei integracji przedmiotowej korelacją przedmiotową, począwszy od klasy V szkoły podstawowej (w ramach przedmiotów humanistycznych oraz przedmiotów przyrodniczych i ścisłych).

Istotnym jej elementem jest wzmocnienie edukacji w zakresie języków obcych nowożytnych poprzez: po pierwsze – system nieprzerwanej i systematycznej nauki pierwszego języka obcego przez 12 (13) lat, po drugie – naukę drugiego języka obcego przez 6 (7) lat i po trzecie – możliwość kształcenia dwujęzycznego od klasy VII szkoły podstawowej.

Podstawa programowa uwzględnia w szerszym stopniu znaczenie TIK w nauczaniu każdego przedmiotu, co umożliwia kształcenie umiejętności i kompetencji cyfrowych uczniów. Ponadto wprowadza naukę programowania, począwszy już od edukacji wczesnoszkolnej. Poszerza problematykę edukacji dla bezpieczeństwa, w tym ratownictwa medycznego (klasa VIII). Ustala zakres treści nauczania i liczby godzin zajęć poszczególnych przedmiotów, umożliwiających nauczycielom rozwijanie umiejętności pracy zespołowej uczniów, rozwiązywania problemów i realizację projektów edukacyjnych.

W związku z procesem systematycznego i ewolucyjnego wprowadzania zmian w polskim systemie edukacyjnym wdrażanie podstawy programowej również będzie się odbywać stopniowo. Trzeba zatem pamiętać, że podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej określoną w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy Prawo oświatowe (nowa podstawa) stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2017/2018, w klasach I, IV i VII szkoły podstawowej. Nowa podstawa programowa jest również od roku 2017/2018 wprowadzana w wychowaniu przedszkolnym. Z kolei podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej określoną w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty (dotychczasowa podstawa) stosuje się:

Nowa podstawa programowa zakłada – dla każdego etapu edukacyjnego – spiralny układ treści nauczania, w rozumieniu powtarzania i utrwalania materiału na kolejnych, wyższych etapach nauczania.

w roku szkolnym 2017/2018 w klasach II, III, V i VI szkoły podstawowej, a w roku szkolnym 2018/2019 – w klasach III i VI szkoły podstawowej. Ponadto w roku szkolnym 2017/2018 nowa podstawa jest wprowadzana w I klasie branżowej szkoły I stopnia oraz w I klasie technikum (4-letniego). Natomiast tzw. stara podstawa programowa jest nadal realizowana w II, III klasie szkoły zawodowej oraz w II, III, IV klasie technikum (4-letniego). Jak łatwo zauważyć, wdrażanie podstawy programowej nie jest takim prostym zadaniem. Dlatego – zgodnie z obowiązującymi wymogami prawnymi w tym względzie – w każdej szkole powinien funkcjonować odpowiedni mechanizm monitorowania realizacji podstawy programowej oraz analizowania realizacji opracowanego planu nauczania (praktycznie po każdym roku realizacyjnym, w zasadzie nie rzadziej niż raz w semestrze, a w niektórych przypadkach nawet co miesiąc, co jest uzasadnione zasadą elastycznego planowania i nanoszenia zmian wynikających z refleksji realizacyjnych). Obecnie ten element uzyskał dodatkowe znaczenie, gdyż weszły w życie zupełnie nowe ramowe plany nauczania, wymuszające na dyrektorach szkół, jak i na samych nauczycielach zmianę filozofii myślenia zarówno o planowaniu, jak i o permanentnym monitorowaniu realizacji planu nauczania na każdym etapie, ewaluację wybranych obszarów pracy szkoły czy elementy kontrolingu.

Podstawowe zadania dotyczące realizacji podstawy programowej:

  1. Analiza znajomości podstawy programowej przez nauczycieli, także w etapie wcześniejszym, jak i w etapie późniejszym nauczania.
  2. Analiza wyników prac zespołów przedmiotowych nauczycieli dotyczących nowej podstawy programowej.
  3.  Analiza struktury programu nauczania skonstruowanego na podstawie nowej podstawy programowej.
  4. Analiza założeń systemu oceniania uwzględniającego wymagania określone w nowej podstawie programowej.
  5.  Analiza ramowego planu nauczania uwzględniającego wszystkie lata cyklu edukacyjnego.
  6.  Analiza rocznego planu nauczania jako etapu realizacji pełnego planu ramowego.
  7.  Kontrola przygotowania i sposobu przeprowadzenia diagnozy potrzeb i możliwości uczniów oraz jej wyników – przed rozpoczęciem realizacji npp. 
  8. Zatwierdzanie i monitorowanie realizacji rocznego planu nauczania: 
    - analiza struktury i zawartości dokumentów,
    - obserwacje zajęć (własnych i kolegów – uczestniczących i nieuczestniczącą)
    - wywiad kontrolny (rozmowa) z innymi nauczycielami realizującymi nową podstawę programową,
    - sprawdzanie systematycznego wdrażania w życie zalecanych przez npp sposobów realizacji treści programowych,
    - systematyczne sprawdzanie stosowania przyjętych zasad oceniania,
    - równywanie ich z założonymi w nowej podstawie programowej wymaganiami,
    - analiza warunków realizacji programu nauczania i ich wpływu na realizację npp i osiąganie założonych efektów kształcenia.
  9. Kontrolę zakresu realizacji nowej podstawy programowej pod koniec roku szkolnego:
    - zakres realizacji,
    - uzyskane efekty kształcenia,
    - uwagi na temat realizacji npp oraz wnioski i rekomendacje na kolejne lata cyklu edukacyjnego,
    - podjęcie decyzji odnośnie rocznego planu nauczania na kolejny rok szkolny.
  10.  Analiza planu nauczania na kolejny rok szkolny.

Plan nauczania musi mieć elastyczny charakter, ponieważ powinien być systematycznie analizowany i modyfikowany.

Aby jednak można było mówić o pełnej znajomości podstawy programowej, należy odnieść się do wszystkich jej elementów składowych, którymi są:

  • obowiązkowe zestawy celów kształcenia i treści nauczania, w tym umiejętności opisane w formie ogólnych i szczegółowych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu danego etapu edukacyjnego,

  • zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły uwzględniane w programach wychowania przedszkolnego, programach nauczania i podczas zajęć z wychowawcą oraz umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych,

  • warunki i sposób realizacji podstaw programowych,warunki i sposób realizacji podstaw programowych,

  • etapy edukacyjne

Sama podstawa programowa jest założeniem ogólnym, natomiast program nauczania też stanowi założenia, ale uszczegółowione i odniesione do konkretnych warunków danej szkoły, nauczycieli i samych uczniów. W tym obszarze na pierwszym miejscu należy przeanalizować strukturę i zawartość programu nauczania dopuszczonego do użytku w danej szkole, a zaproponowanego przecież przez samego nauczyciela. 

Przystępując do prawidłowej analizy struktury programu nauczania (a ma ona niezwykle istotny wpływ na plan nauczania, jak i na realizację zadań dydaktycznych, a co za tym idzie – na realizację podstawy programowej), należy uzmysłowić sobie, na jakie istotne pytania powinien odpowiadać dobrze skonstruowany program nauczania. A są one trywialnie proste: 

  • Po co uczyć, czyli jakie są cele? 
  • Czego uczyć, czyli jakie są treści programowe (w tym wiedza i umiejętności)? 
  • Jak uczyć, czyli w jaki sposób i jakimi metodami (tutaj występują również zalecane warunki i sposoby realizacji)? 
  • Jak oceniać, czyli jakie są standardy, kryteria, formy i zasady oceniania? 

Dopiero po tych ustaleniach można przejść do analizy merytorycznej zawartości każdego programu nauczania.

Zgodnie z nowymi1 zasadami dobry program nauczania:

  • stanowi opis sposobu realizacji celów kształcenia i zadań edukacyjnych ustalonych w obowiązującej podstawie programowej kształcenia ogólnego;
  • obejmuje co najmniej jeden etap...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy