Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

13 czerwca 2018

NR 67 (Listopad 2016)

Prawo wyboru nauczania religii lub etyk i jego realizacja w praktyce

0 194

Początek roku szkolnego, tworzenie planów lekcji, zakup podręczników ponownie przywołują w dyskusji publicznej kwestię nauczania religii i etyki w szkołach. Zwiększający się odsetek społeczeństwa deklarującego ateizm sprawia, że nie brakuje zwolenników uczynienia szkół w całości świeckimi i przeniesienia obowiązku edukowania nowych wyznawców w całości na wspólnoty kościelne. Z drugiej strony nie należy zapominać o głęboko zakorzenionej tradycji chrześcijańskiej w polskim społeczeństwie, głębokim przywiązaniu do obecności wiary katolickiej w każdym aspekcie życia, także w szkole. 

Podstawy prawne nauczania religii

U podstaw prawa wyboru nauczania religii w szkole leży wolność religijna zagwarantowana w art. 53 Konstytucji RP: „1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii”. Szczegółowo uprawnienie to konkretyzuje się w treści ust. 3: „Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami”. W dalszej treści ustawodawca odwołuje się do treści art. 48 ust. 1 Konstytucji, gdzie dodatkowo zagwarantowano prawo nauczania religii z uwzględnieniem stopnia dojrzałości dziecka, a także wolności jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Istota prawa nauczania religii w szkołach została sprecyzowana przez ustawodawcę w ust. 4 art. 53 Konstytucji: „Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób”. Z uwagi na powyższe uczęszczanie na lekcji religii mogło ukonstytuować się jedynie jako prawo, nie zaś jako obowiązek.

Wolność religii i wynikające z niej konsekwencje, tj. prawo nauczania religii, akcentuje także szereg szczegółowych aktów prawnych, a także umowy międzynarodowe. Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską z dnia 28 lipca 1993 r. stanowi: „Uznając prawo do religijnego wychowania dzieci oraz zasadę tolerancji Państwo gwarantuje, że szkoły publiczne podstawowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola, prowadzone przez organy administracji państwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych”.

Jak wynika z wyżej przytoczonych nadrzędnych aktów prawnych państwa polskiego, silnie akcentowana jest wola obywateli w zakresie skorzystania z możliwości nauczania religii. Jak podkreśla ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w art. 12 ust. 1 oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 września 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, nauczanie religii organizowane jest na życzenie rodziców bądź samych uczniów, bowiem po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii decydują sami uczniowie.

Gdzie miejsce na etykę?

Nauczanie etyki nie zostało równie szeroko omówione w ustawodawstwie. Z uwagi na stosunkowo krótki rodowód nauki etyki o zapewnieniu możliwości uczęszczania na zajęcia z etyki nie przeczytamy w Konstytucji ani ustawach (jako głównych aktach prawa). Tematyka nauczania etyki pojawia się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, choć sama nazwa aktu prawnego nie wskazuje na obecność tej problematyki. Nauczanie etyki, choć co do zasady równorzędne nauczaniu religii i również dobrowolne, zdaje się być potraktowane drugoplanowo, zaś zasady nauczania etyki w ww. rozporządzeniu przedstawione zostały w odwołaniu do nauczania religii.

Brak należytego zwrócenia uwagi na wagę i równorzędność nauczania etyki w stosunku do nauczania religii przekłada się na marginalizację znaczenia nauczania etyki także w praktyce. Rodzice uczniów uczęszczających na etykę wskazują na liczne przejawy dyskryminacji uczniów i rodziców uczniów uczęszczających na zajęcia z etyki, czego przykładem może być konsternacja, postawa wyobcowania pedagogów w obliczu deklaracji rodziców odnośnie woli nauczania etyki, chęć wyparcia konieczności organizacji dodatkowych zajęć dla małej grupki uczniów przez wskazywane rodzicom licznych trudności. Przykrą praktyką jest także organizowanie lekcji etyki w niedogodnych porach, np. po kilkugodzinnych okienkach, podczas gdy lekcje religii zostają harmonijnie wkomponowane w plan zajęć. 

Jak w praktyce zagwarantować prawo wyboru nauczania religii lub etyki?

1 Każdego ucznia rozpoczynającego naukę w szkole należy poinformować o możliwości uczęszczania na lekcje religii i etyki. Uczeń nie musi wybierać pomiędzy tymi dwoma rodzajami zajęć – może uczęszczać zarówno na religię, jak i na etykę. Może także nie uczestniczyć w żadnym z tych zajęć, bowiem są to przedmioty dobrowolne. 

  • Podstawa prawna − § 1 pkt 1 i § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

2 Odebrać od rodziców lub pełnoletnich uczniów rozpoczynających naukę w szkole oświadczenia na piśmie odnośnie do uczestnictwa w lekcjach religii lub etyki. Nie ma podstaw prawnych do żądania złożenia oświadczenia o braku zgody na udział dziecka w zajęciach religii lub etyki. W kolejnych latach nauki nie ma obowiązku pobierania nowych oświadczeń wraz z początkiem roku szkolnego, bowiem raz złożone oświadczenie wiąże przez cały okres nauki w danej szkole. 

  • Podstawa prawna − § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. 

3 Zapewnić możliwość rezygnacji w nowym roku szkolnym lub zgłoszenia woli nauki religii lub etyki pomimo wcześniejszego nieuczęszczania na te zajęcia. W każdym przypadku zmiany woli rodziców lub pełnoletniego ucznia należy odebrać stosowne oświadczenie na piśmie.

  • Podstawa prawna − § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. 

4 Zorgan...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy