Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

14 czerwca 2018

NR 67 (Listopad 2016)

Prawa pełnoletniego ucznia

0 366

Uzyskanie pełnoletniości – długo wyczekiwana przez większość uczniów data − w praktyce oznacza, że młody człowiek staje się podmiotem praw i obowiązków, czyli może zawierać umowy i zaciągać zobowiązania bez potrzeby reprezentacji bądź  uzyskania zgody rodziców, których władza rodzicielska nad dzieckiem ustaje. Jakie samodzielne uprawnienia w środowisku szkolnym nabywa zatem uczeń w związku z uzyskaniem pełnoletniości?

Prawo usprawiedliwiania nieobecności – TAK

Pomimo ustania władzy rodzicielskiej rodziców nad uczniem, wraz z osiągnięciem pełnoletności nie ustaje możliwość usprawiedliwiania nieobecności ucznia przez rodziców, zwłaszcza w sytuacji dalszego pozostawania pełnoletniego ucznia na utrzymaniu rodziców. Dopuszczalne staje się także samodzielne usprawiedliwianie swojej nieobecności przez ucznia. Nie jest to jednak uprawnienie, które uczeń może bezwzględnie egzekwować, bowiem jak podpowiada doświadczenie zawodowe nauczycieli, nie każde usprawiedliwienie należy bezkrytycznie uznać. Nie budzi wątpliwości zasadność uwzględnienia usprawiedliwienia, gdy jest nim zwolnienie lekarskie wystawione w związku z chorobą ucznia, o ile jego autentyczność i wiarygodność nie budzi wątpliwości. Przedmiotem kontrowersji jest zaś możliwość usprawiedliwienia nieobecności przez ucznia na podstawie własnego oświadczenia. Środowisko nauczycielskie podnosi bowiem, że nie zawsze podane przez ucznia przyczyny nieobecności służyć mogą jej usprawiedliwieniu, nie zawsze także podawane przyczyny zasługują na przymiot wiarygodności. W tego typu przypadkach nauczyciel powinien wykazać się czujnością i dokonać oceny owego usprawiedliwienia w zakresie podanych powodów nieobecności kierując się zasadami doświadczenia życiowego i zawodowego oraz sytuacją danego ucznia. Wytyczne te szczegółowo rozwija odpowiedź Sekretarza Stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki z dnia 9.02.2006 r. na interpelację nr 518 w sprawie praw i obowiązków uczniów pełnoletnich, wskazując następująco: 

„Najczęstszym powodem nieobecności, który nie może być kwestionowany przez nauczyciela, jest choroba ucznia potwierdzona zaświadczeniem lekarskim. W przypadku nieobecności ucznia na zajęciach szkolnych z innych przyczyn statut szkoły powinien dopuszczać, jako usprawiedliwienie nieobecności ucznia w szkole, oświadczenie rodziców (prawnych opiekunów) o przyczynach nieobecności ucznia w szkole, a w przypadku uczniów pełnoletnich także oświadczenie samego ucznia. Należy wyraźnie podkreślić, że oświadczenia rodziców (prawnych opiekunów) albo pełnoletniego ucznia, które w przeciwieństwie do zaświadczenia lekarskiego nie są dokumentem urzędowym, podlegają ocenie nauczyciela. Nie każdy z podawanych w oświadczeniach powodów obiektywnie usprawiedliwia nieobecność w szkole. Zasady usprawiedliwiania nieobecności ucznia na zajęciach szkolnych nie są tylko kwestią organizacyjną i porządkową. Stanowią element procesu wychowawczego realizowanego przez szkołę względem wszystkich uczniów, także pełnoletnich. Wychowanie w szkole obejmuje również wdrożenie ucznia do sumiennego wywiązywania się z obowiązków, eliminowanie przypadków uchylania się ucznia od ich wykonywania z błahych powodów, odpowiedzialność za składane oświadczenia. Odpowiadając na szczegółowe pytania zawarte w treści interpelacji, uprzejmie przedstawiam, co następuje:

  • Generalnie, jak wspomniano wyżej, uczeń pełnoletni może złożyć oświadczenie o przyczynach nieobecności na zajęciach szkolnych. Oświadczenie ucznia podlega ocenie nauczyciela co do okoliczności podanych jako powód nieobecności w szkole. Oceny takiej nauczyciel dokonuje zgodnie ze statutem szkoły, w oparciu o doświadczenie zawodowe i życiowe oraz znajomość sytuacji ucznia.
  • Zaświadczenie lekarskie jest dokumentem urzędowym, który stwierdza niezdolność ucznia do uczestniczenia w zajęciach szkolnych z powodu choroby. Jak wspomniano wyżej, istnieją również inne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiają uczniowi uczestniczenie w zajęciach szkolnych, np. konieczność załatwienia ważnych spraw rodzinnych lub osobistych, i mogą one stanowić podstawę uznania nieobecności w szkole za usprawiedliwioną”.

Prawo wystąpienia z wnioskiem o wydanie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej − TAK

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych, poradnie psychologiczno-pedagogiczne mają za zadanie „diagnozowanie dzieci i młodzieży w celu określenia indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych dzieci i młodzieży, wyjaśnienia mechanizmów ich funkcjonowania w odniesieniu do zgłaszanego problemu oraz wskazania sposobu rozwiązania tego problemu” (§ 3 ust. 1 ww. rozporządzenia). Z wnioskiem o wydanie opinii wystąpić może nie tylko rodzic ucznia, ale też sam pełnoletni uczeń. Konsekwentnie, w przebiegu procedury diagnostycznej to pełnoletni uczeń jest samodzielnym podmiotem postępowania.

Prawo do rezygnacji z nauczania religii i wychowania do życia w rodzinie − TAK

Uczeń objęty określoną podstawą programową nie może wybierać przedmiotów, na które chce uczęszczać. Wyjątkiem są przedmioty nadobowiązkowe, takie jak: religia, etyka lub wychowanie do życia w rodzinie. Jeżeli uczeń nie chce uczęszczać na przedmioty nadobowiązkowe po osiągnięciu pełnoletniości, może z nich zrezygnować. Prawo to gwarantuje mu art. 12 ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Do rezygnacji z nauki tych przedmiotów wystarczające będzie przedłożenie dyrektorowi szkoły pisemnego wniosku.

Prawo opuszczania terenu placówki szkolnej w czasie przerw − TAK

Z praktycznego punktu widzenia zasadne jest rozróżnienie prawa do opuszczania budynku szkoły i prawa do opuszczania terenu placówki szkolnej. Prawo opuszczania budynku szkoły co do zasady przysługuje wszystkim uczniom, także tym niepełnoletnim. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach: „Jeżeli pozwalają na to warunki atmosferyczne, umożliwia się uczniom przebywanie w trakcie przerw w zajęciach na świeżym powietrzu”. W sytuacji przebywania uczniów na terenie szkoły, lecz poza budynkiem szkoły, do zadań dyrektora należeć będzie zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę − na mocy art. 39 ust. 1 pkt 5a ustawy o systemie oświaty. Szczegółowe wytyczne w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, wskazując m.in. na konieczność ogrodzenia terenu szkoły, zapewnienia właściwego oświetlenia, równej nawierzchni dróg, przejść i boisk, instalacji do odprowadzania ścieków i wody deszczowej. Ponadto obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa i nadzoru nad uczniami podczas lekcji, przerw między lekcjami i zajęć pozalekcyjnych spoczywa także na nauczycielach, co potwierdza orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1974 r., sygn. akt: II CR 643/73.

Odmiennie zaś przedstawia się kwestia możliwości opuszczania terenu placówki szkolnej w trakcie przerwy między zajęciami – ta bowiem przysługuje jedynie uczniom pełnoletnim. W tym przedmiocie wypowiedziało się Ministerstwo Edukacji i Nauki w odpowiedzi Sekretarza Stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki z dnia 9.02.2006 r. na interpelację nr 518 w sprawie praw i obowiązków uczniów pełnoletnich: „Ustanowienie w szkole zakazu opuszczania terenu szkoły przez ucznia pełnoletniego w czasie przerw wydaje się nadmiernym ograniczeniem swobody osobistej ucznia. Szkoła może, w sytuacjach wyjątkowych, wprowadzić ograniczenia dotyczące opuszczania przez uczniów pełnoletnich terenu szkoły, wyłącznie jeżeli wymagają tego względy bezpieczeństwa”. Podstawą rzeczonego stanowiska jest art. 52 Konstytucji RP, który wskazuje: „Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu”. 

Prawo zastrzeżenia braku zgody na udostępnianie rodzicom wyników w nauce – NIE

W okresie ostatnich kilku lat przedmiotem dyskusji w środowiskach szkolnych stało się udostępnianie informacji o wynikach w nauce rodzicom ucznia pełnoletniego. Zagadnienie owo wyłoniło się w debacie publicznej z uwagi na wystąpienie Generalnego Inspektora Danych Osobowych z dniem 10 lutego 2012 r. do ówczesnego Ministra Edukacji Narodowej, 

Pełnoletni uczeń nie ma prawa zabronić ani swoim rodzicom wglądu w jego oceny, ani też nie może zabronić placówce szkolnej udostępniania informacji o jego wynikach w nauce. 

w którym GIODO podniósł, że jakkolwiek rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych wyraźnie wskazuje w § 5 ust. 1 na jawność ocen szkolnych zarówno dla uczniów, jak i ich rodziców i opiekunów prawnych, to jednak prowadzi to do naruszenia prawa pełnoletnich uczniów do ochrony i poszanowania ich prywatności i wolności, w ramach którego powinni oni mieć możliwość zastrzeżenia braku zgody na udostępnienie danych o ich wynikach w nauce rodzicom i opiekunom prawnym. Z tego względu GIODO wystosował apel d...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy