Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

17 maja 2018

NR 75 (Wrzesień 2017)

Planowanie pracy szkoły w okresie zmian

0 285

Wrzesień jest miesiącem, w którym kadra kierownicza i nauczyciele nie tylko uczą, ale również bardzo intensywnie planują różne przedsięwzięcia, które będą miały wpływ na pracę całej placówki. Wrzesień 2017 roku jest miesiącem szczególnym,  gdyż jest to pierwszy miesiąc roku szkolnego, w którym rozpoczynamy praktyczne wdrażanie założeń całej niezwykle złożonej reformy systemu oświaty.

 

Na wstępie warto wspomnieć, czym jest proces planowania w organizacji. Koncentruje się on wokół ustanawiania celów i decydowania o właściwym toku działań poprzez ustalanie zadań w ramach określonych granic czasowych.

W każdym roku szkolnym robi się nieco inne (zmodyfikowane, skorygowane) założenia wynikające z aktualnej sytuacji panującej w szkole lub placówce albo ze zmienionych warunków formalnoprawnych obowiązujących w systemie oświaty, w związku z czym nie można pozwolić sobie na bezkrytyczne przepisywanie pewnych (określmy je mianem „standardowych”) zapisów z poprzednich dokumentów tego typu. Aby jednak plan pracy był sensowny, musi być przygotowany w ściśle określony sposób. Z tego też względu należy mieć zawsze na uwadze fakt, że działania dyrektora związane z planowaniem pracy powinny przebiegać zgodnie z podstawowymi etapami procesu planowania.

Przygotowując plan pracy na kolejny rok szkolny, dyrektor szkoły lub placówki oświatowej koniecznie powinien zwrócić uwagę na role, jakie pełni on w ramach sprawowanej funkcji kierowniczej i w oparciu o nie planować swoje działania. Dyrektor pełni przede wszystkim role:

  • pracodawcy (kwestie kadrowe),
  • kierownika zakładu pracy (kwestie finansowe),
  • osoby sprawującej nadzór pedagogiczny.

W planowaniu pracy (zadań) w wymienionych pierwszych dwóch obszarach wynikających z ról dyrektora (jako pracodawcy i kierownika zakładu pracy) pomocne mogą okazać się poniższe zestawienia.

Wiedza na temat nadzoru pedagogicznego powinna być uporządkowana w następujący sposób:

  1. Ewaluacja
    Źródłem informacji jest raport poewaluacyjny przygotowany przez szkolny zespół ds. ewaluacji wewnętrznej.
  2.  Kontrola
    Jej wyniki muszą zostać szczegółowo przeanalizowane, ze wskazaniem konkretnych zaniedbań (jeżeli takie wystąpiły) i osób, których są udziałem, koniecznie z uogólnieniem stanowiącym wytyczne do pracy dla wszystkich pozostałych pracowników. Ponadto, gdy w jakimkolwiek zakresie była przeprowadzana kontrola zewnętrzna, to jej wyniki również powinny zostać zaprezentowane w podsumowaniu.
  3.  Wspomaganie
    Jest jednym z bardzo istotnych elementów pracy dyrektora z podwładnymi. Pewnych informacji dostarcza lider WDN, natomiast dyrektor szkoły samodzielnie powinien opracować informacje na temat efektywności ukończonych form doskonalenia oraz form współfinansowanych przez szkołę.
  4.  Obserwacja
    To najpopularniejsza forma sprawowania nadzoru pedagogicznego. Wiedza dyrektora dotycząca obserwacji powinna opierać się na formule: relacja z realizacji – cele, zakres, tematyka, wyniki określające zaobserwowany stan, analiza, wnioski.
  5.  Wyniki klasyfikacji rocznej oraz egzaminów zewnętrznych
    Zadaniem nauczycieli jest prowadzenie obserwacji pedagogicznych mających na celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych dzieci oraz dokumentowanie tych obserwacji. Swoistą kontynuacją tego działania jest precyzyjna analiza wyników nauczania zaprezentowanych w formie klasyfikacji rocznej. Szczególnym weryfikatorem prawidłowej realizacji założeń ujętych w formule przyjętego i zrealizowanego (w minionym okresie całego cyklu edukacyjnego) programu nauczania są wyniki egzaminów zewnętrznych.
  6. Wyniki monitorowania realizacji podstawy programowej
    Każdy nauczyciel powinien przekazać dyrektorowi informacje ze szczegółowej analizy własnej realizacji podstawy programowej. Taka analiza powinna mieć potrójny wymiar: ilościowy, treściowy i oczywiście efektywny. W ramach tego działania należy w pierwszej kolejności przyjrzeć się ilości efektywnie zrealizowanych godzin i porównać je z ilością godzin planowanych do realizacji. Następnie powinno się szczegółowo przeanalizować treści programowe realizowane w ramach przewidzianych godzin. Trzecim elementem są efekty tych podejmowanych działań. Same efekty muszą być poddane analizie w wymiarze: realizacji celów programowych, poziomu opanowania umiejętności głównych oraz zastosowania wskazanych w podstawie programowej warunków realizacyjnych.

  7. Realizacja priorytetowych zadań szkoły
    Dyrektor powinien szczegółowo odnieść się do zapisów ujętych w aktualnej koncepcji pracy szkoły (w tym szczegółowych zadań z niej wynikających) i określić, w jakim stopniu jest ona zrealizowana oraz  przedstawić prognozę na jej pełną realizację w wyznaczonym okresie (czyli w czasie, na który została opracowana). Jest to również okazja do dokonania niezbędnych korekt w obowiązującej koncepcji oraz do skorygowania już zaplanowanych działań oraz uwzględnieniu nowych.

Zadania wynikające ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego co do zasady dotyczą takich zagadnień, jak: kontrolowanie, wspomaganie, ewaluacja, obserwacja zajęć, i zawsze są prowadzone z uwzględnieniem:

  • jawności wymagań,
  • współdziałania organów sprawujących nadzór pedagogiczny z organami prowadzącymi szkoły lub placówki, dyrektorami szkół i placówek oraz nauczycielami,
  • tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi szkół i placówek oraz nauczycieli,
  • pozyskiwania informacji zapewniających obiektywną i pełną ocenę działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki.

Tabela 1. Sformułowane wnioski

Lp. Wnioski Rekomendacje Cele Czas osiągania celu Sytuacja placówki po osiągnięciu celu
1. Wniosek 1 Rekomendacja 1 Cel 1    
2. Wniosek 2 Rekomendacja 2 Cel 2    
3. Wniosek 3 Rekomendacja 3 Cel 3    
... Wniosek 4 Rekomendacja 4 Cel 4    

Tabela 2. Sformułowania cele

Lp. Opis celu Niezbędne zasoby materialne Niezbędne zasoby ludzkie Czas osiągania celu Sytuacja szkoły po osiągnięciu celu
1. Cel 1        
2. Cel 2        
...          

Tabela 3. Usystematyzowane rekomendacje

Lp. Rekomendacja Zadanie – rodzaj działania, rodzaj interwencji (nazwa lub dokładny opis) Termin Koordynator Wykonawcy Uwagi
1. R 1.          
2. R 2.          
3. R 3.          
...            

Tabela 4. Planowane zadania w ujęciu kontekstualnym

Lp. Zadanie – rodzaj zadani Formy realizacji Niezbędne środki Termin realizacji Osoba odpowiedzialna – realizatorzy Dokumentacja zadania potwierdzająca realizację
1.            
2.            
...            

Wiedza, jaką dysponuje dyrektor, przystępując do formułowania planu nadzoru pedagogicznego, ma wyjątkowy, wręcz strategiczny charakter. Informacje te należy gromadzić w poszczególnych zakresach/obszarach merytorycznych, takich jak: ewaluacja, kontrola, wspomaganie i oczywiście obserwacja

Należy przy tym pamiętać, że plan nadzoru pedagogicznego dyrektora powinien określać w szczególności:

  • plan obserwacji,
  • zakres monitorowania,
  • przedmiot ewaluacji wewnętrznej oraz termin jej przeprowadzania,
  • tematykę i terminy przeprowadzania kontroli przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności szkoły,
  • zakres wspomagania nauczycieli w realizacji ich zadań.

Przystępując do konstruowania planu nadzoru pedagogicznego, dyrektor szkoły musi sobie odpowiedzieć na bardzo istotne następujące pytania:

  • Co muszę wiedzieć (do planowania)?
  • Co chcę uzyskać w procesie nadzoru (co się zmieni w placówce), po co ja to robię (czemu to ma służyć)?
  • Co chcę zrobić (obszar, zakres, zagadnienie itp.)?
  • Jak to zrobić (rodzaj działań, przydział zadań)?
  • Kiedy i kto to zrobi (wykonawca)?

Wiedza, jaką dysponuje dyrektor, przystępując do formułowania planu nadzoru pedagogicznego, ma wyjątkowy, wręcz strategiczny charakter. Informacje te  należy gromadzić w poszczególnych zakresach/obszarach merytorycznych, takich jak: ewaluacja, kontrola, wspomaganie i oczywiście obserwacja.

I EWALUACJA
Źródła ewaluacji:

  • Co: raport → informacja.
  • Opis stanu rzeczy + wnioski → rekomendacje.
  • Kiedy: w jakim terminie (najpóźniej) „raport” powinien trafić do dyrektora i w jakiej formie.
  • Kto: zespół ds. ewaluacji (dyrektor we współpracy z nauczycielami).

Można wyróżnić następujące etapy projektowania procesu ewaluacyjnego:

  1. Określenie celu ewaluacji, czyli odpowiedź na pytanie: Po co to wszystko? Biorąc pod uwagę wpływ środowiska rodzinnego ucznia na powodzenie procesu kształcenia, cele ewaluacji można sformułować w następujący sposób: zebranie informacji służących poprawie efektywności współpracy szkoły ze środowiskiem rodzinnym uczniów1.
  2. Zdefiniowanie przedmiotu (obiektu, obszaru) ewaluacji, czyli odpowiedź na pytanie: Co chcemy badać? W naszym przypadku: efektywność współpracy szkoły ze środowiskiem rodzinnym. Takie sformułowanie przedmiotu ewaluacji od razu w odpowiedni sposób ukierunkowuje nasze działania.
  3. Sformułowanie pytań kluczowych – czyli odpowiedź na pytanie: Co chcemy wiedzieć o badanym obiekcie? Są to pytania, które zadajemy sobie sami i drogą ewaluacji szukamy odpowiedzi na nie.
    Przykładowe pytania kluczowe mogą brzmieć w następujący sposób:
    - W jaki sposób szkoła realizuje współpracę ze środowiskiem rodzinnym uczniów?
    - Jakie zachowania nauczycieli mają wpływ na efektywność współpracy z rodzicami?
    - Jakie elementy organizacji pracy szkoły wpływają na pełniejszą współpracę z rodzicami?
    - W jaki sposób środowisko rodzinne uczniów angażuje się w pracę szkoły i realizację jej podstawowych zadań?
    - Na ile efektywna jest współpraca ze środowiskiem rodzinnym?
    - Jaki jest wpływ współpracy ze środowiskiem rodzinnym na efektywność pracy szkoły?
    -  Jaki jest sposób organizacji szkoły w warunkach danego środowiska?
    - W jaki sposób ocenianie nauczyciela/nauczycieli motywuje ucznia do rozwoju?
    - W jaki sposób jest zorganizowany i przebiega system doskonalenia nauczycieli w szkole?
    - Jakie konkretne zmiany przynoszą szkolenia organizowane w szkole?
    - W jakim stopniu szkolenia nauczycieli uwzględniały potrzeby: indywidualne nauczycieli, szkoły/placówki, otoczenia?
    - Jaki jest system prowadzenia diagnozy uczniów?
    - W jaki sposób są planowane i realizowane programy zajęć alternatywnych w szkole?
    - Jaki jest udział uczniów w zajęciach obowiązkowych?
    - Jakie jest zaangażowanie uczniów w realizację zajęć obowiązkowych?
  4. Określenie kryteriów ewaluacji, czyli odpowiedź na pytanie: Co będzie stanowić o sukcesie lub niepowodzeniu? Kryteria ewaluacji są to standardy, według których ewaluujemy dane przedsięwzięcie czy problem, to wartości, które posłużą do oceny wyników ewaluacji. Najczęściej stosowanymi w badaniach ewaluacyjnych kryteriami są: skuteczność, efektywność, użyteczność, trafność i trwałość. Przykładowe kryteria w szkole lub placówce: planowość, sprawność organizacyjna nauczyciela, adekwatność doboru środków dydaktycznych i metod, poziom frekwencji, systematyczność udziału, aktywność uczniów, różnorodność, atrakcyjność zajęć, koncentracja na treści zajęć, przygotowanie i nastawienie uczniów do zajęć, liczebność klas, wyposażenie dydaktyczne, możliwości wyboru zajęć.

  5. Dobór metod badawczych (jeżeli to możliwe –metody ich analizy), czyli odpowiedź na pytanie: W jaki sposób będziemy zbierać niezbędne informacje?
     

    W zasadzie mamy cztery podstawowe metody badawcze:

    • Ankieta – stosujemy ją wówczas, gdy chcemy objąć badaniem większą próbę badawczą.
    • Obserwacja – stosujemy ją przy badaniu wielu przypadków oraz do dogłębnego poznania wybranych fragmentów rzeczywistości szkolnej (w zależności od rodzaju obserwacji).
    • Wywiad – stosowany jest w celu pogłębienia i usystematyzowania posiadanej już wiedzy o stanie rzeczy.
    • Analiza dokumentów – praktycznie zawsze jest niezbędnym uzupełnieniem każdej z wymienionych wyżej metod.

    Aby badanie było pełne i wiarygodne, w procesie ewaluacji należy wykorzystać każdą z metod, gdyż wzajemnie się one uzupełniają.

  6. Określenie populacji i dobór próby badawczej, czyli odpowiedź na pytanie: Skąd będziemy czerpać niezbędne informacje?
    Dobierając próbę badawczą, czyli osoby, które zamierzamy objąć ewaluacją, należy zastanowić się nad kryterium doboru. Niejednokrotnie nie jest możliwe (często ze względów czysto finansowych), aby takimi badaniami objąć w szkole całą populację uczniów wraz z rodzicami. Można wówczas wyłonić z każdej klasy reprezentatywną grupę osób, którą obejmiemy ewaluacją, czyli możemy badać: całą populację, grupę reprezentatywną. W drugim przypadku dobór próby badawczej może być: losowy lub nielosowy (ilościowy lub grupowy).

  7. Organizacja zbierania danych i monitorowanie danych, czyli odpowiedź na pytanie: Kto, kiedy i od kogo będzie zbierał informacje?
     

    Dyrektor powinien szczegółowo odnieść się do zapisów ujętych w aktualnej koncepcji pracy szkoły i określić, w jakim stopniu jest ona zrealizowana oraz przedstawić prognozę na jej pełną realizację w wyznaczonym okresie.

    Na etapie projektowania trzeba określić sposób, w jaki będziemy zbierać, gromadzić i dokumentować zbieranie danych. Musimy określić, przynajmniej ogólnie, termin i czas prowadzenia określonych badań w danej próbie badawczej. W naszym przykładzie może to być: pierwsze badanie – październik w danym roku szkolnym, drugie badanie – pod koniec I półrocza, trzecie – w okolicach kwiecień/maj i ostatnie badanie – czerwiec danego roku szkolnego.

  8. Przygotowanie raportu, czyli odpowiedź na pytanie: Jaki ślad pozostanie po badaniu (ewaluacji) i kto będzie miał do niego dostęp?

    Raport jest zbiorczym i syntetycznym opisem założeń i przebiegu ewaluacji wraz z analizą wyników i prezentacją wniosków. Na jego treść i kształt decydujący wpływ ma odbiorca, do którego jest skierowany. Raport powinien odpowiedzieć na pytania kluczowe postawione w projekcie ewaluacji. Powinien zawierać wnioski wynikające z analizy danych oraz rekomendacje dotyczące usprawnień...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy