Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

15 maja 2018

NR 76 (Październik 2017)

Organizacja działań szkolnych związanych z nowelizacją statutu i pozostałych dokumentów szkolnych

0 195

Nowy rok szkolny już się rozpoczął. Wszystkie plany się ustabilizowały (przynajmniej te dotyczące rozpoczęcia działalności czy też rozpoczęcia pracy, inaczej mówiąc - inauguracji nowego roku szkolnego) i czas najwyższy rzetelnie zająć się realizacją nowych zadań i związanych z nimi niezbędnych dokumentów.

W związku ze zmianą tak struktury szkolnictwa w Polsce, jak i całego systemu oświatowego pojawi również sporo zmian dotyczących dokumentów szkolnych. A przecież bieżący rok szkolny będzie również czasem bardzo wytężonej pracy wszystkich nauczycieli związanej z wprowadzaniem nowych lub chociażby znowelizowanych rozwiązań lub zasad. Wystarczy chociażby wspomnieć szczegółową analizę realizacji podstawy programowej w pierwszym roku funkcjonowania. Będzie miało to szczególne znaczenie na tych etapach kształcenia, dla których bieżący rok szkolny będzie pierwszym rokiem realizacji nowego cyklu kształcenia lub wręcz nowych klas (np. klasa VII w szkole podstawowej). Związane jest to również z tym, że rzetelnie i wyczerpująco przeprowadzona analiza posłuży jako doskonały materiał wyjściowy do właściwego zaplanowania realizacji podstawy programowej w kolejnym roku, będącym drugim rokiem cyklu.

Plany nauczania, zwłaszcza na drugi rok cyklu, powinny być szczególnie przemyślane, ponieważ muszą opierać się na założeniach ujętych w programach nauczania (zbudowanych w oparciu o nową podstawę programową), a jednocześnie bezwzględnie muszą uwzględniać wyniki analizy realizacji podstawy programowej w pierwszym roku, i to co najmniej w trzech aspektach: ilościowym, treściowym i oczywiście uzyskanych efektów (a dokładniej ich zgodności z założeniami opisanymi w nowej już podstawie programowej).

W ostatnim roku kształcenia możliwości zmian, jak i zakres ich dokonywania będzie zdecydowanie bardziej ograniczony – nie będzie już przysłowiowego „pola manewru” do dokonywania takich zmian. Dlatego właśnie drugi rok nauki może okazać się rokiem kluczowym pod tym względem. Informacje te są również szczególnie przydatne dla tych nauczycieli, którzy dopiero w kolejnym roku szkolnym rozpoczynać będą realizację nowego cyklu edukacyjnego w oparciu o nową podstawę programową. A to z tego powodu, że są zobowiązani do przygotowania nowych założeń programowych, a na ich podstawie planów nauczania na cały rok szkolny w oparciu o nowe wytyczne zawarte również w nowych ramowych planach nauczania. Przy wykonywaniu tego zadania doświadczenia kolegów uzyskane w bieżącym roku szkolnym mogą okazać się nieocenione. Dlatego też pierwszym dokumentem, jaki musi być przygotowany i to indywidualnie przez każdego nauczyciela rozpoczynającego pracę w oparciu o nową podstawę programową, będzie właściwy program nauczania. Chociaż programy muszą być opracowane indywidualnie przez każdego nauczyciela, to przecież cała praca wcale nie musi być indywidualna, a zupełnie dobrze może mieć charakter pracy zespołowej i to w najlepszym tego słowa znaczeniu.

Warto przypomnieć (bo większość przepisów już obowiązuje od dłuższego czasu) aktualne w tym zakresie przepisy prawne. Zaliczyć do nich należy następujące regulacje:

  • ustawa z dania 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z dnia 9 grudnia 2016 r., poz. 1943) po zmianach z dnia 14 grudnia 2016 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 60),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z dnia 24 lutego 2017 r., poz. 356),
  • rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 marca 2017 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z dnia 31 marca 2017 r., poz. 703). 

Dyrektor szkoły musi być inicjatorem niezbędnych działań mających na celu optymalne przygotowanie szkoły do bezproblemowego przebiegu procesu edukacyjnego.

Trzeba przywołać kilka podstawowych definicji, które warunkują nie tylko prawidłowe rozumienie, ale również opracowywanie i realizację programów nauczania. I tak, podstawa programowa – to obowiązkowy na danym etapie edukacyjnym zestaw treści nauczania oraz umiejętności, które muszą być uwzględnione w programie nauczania i umożliwiają ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych. Ich uzupełnieniem są warunki i sposoby realizacji. To one wyznaczają niezbędny zakres działań tak nauczycieli, jak i dyrektorów szkół w przedmiotowym zakresie. To one również wskazują nauczycielowi, na co powinien w swojej pracy zwrócić szczególną uwagę przy realizacji treści programowych oraz w jakich warunkach przekazywać je uczniom. To one często decydują o efektywności procesu nauczania.

Najczęściej wymieniane są następujące sposoby realizacji programów nauczania:

  • stosowanie w nauczaniu poszczególnych przedmiotów metod aktywizujących uczniów,
  • praca metodą projektu edukacyjnego,
  • wycieczki edukacyjne,
  • wykonywanie doświadczeń, eksperymentów i pomiarów na zajęciach z przedmiotów przyrodniczych,
  • zajęcia terenowe z przyrody, geografii i biologii,
  • dominacja ćwiczeń i zajęć praktycznych

Warto zwrócić uwagę na to, że warunki i sposoby realizacji programów nauczania uległy istotnym zmianom w porównaniu z poprzednią wersją podstawy programowej. A prawo wymaga, aby szkoła obligatoryjnie zapewniła niezbędne warunki do pełnej realizacji podstawy programowej. W związku z powyższym każdy nauczyciel po dokładnym zapoznaniu się z nową podstawą programową oraz po udziale w spotkaniu informacyjnym dotyczącym tejże podstawy powinien przygotować wykaz niezbędnego wyposażenia umożliwiającego realizację nowej podstawy programowej. Wykaz ten powinien być przekazany dyrektorowi szkoły, aby mógł podjąć niezbędne działania mające na celu zapewnienie takiego właśnie wyposażenia. Chodzi o to, żeby realizacja podstawy programowej nie okazała się fikcją z powodu niewłaściwych bądź niewystarczających warunków realizacyjnych. Gdyby okazało się to niezbędne lub nieuniknione, dyrektor szkoły powinien nawet wystąpić do swojego organu prowadzącego o zabezpieczenie niezbędnych środków finansowych na ten cel. Co prawda, niektórzy dyrektorzy takie działania uznają za bezcelowe, gdyż ich organy prowadzące prędzej ograniczą wydatki na szkoły niż je uzupełnią o kolejne niezbędne środki, jednak trzeba pamiętać o tym, że to dyrektor szkoły musi być inicjatorem niezbędnych działań mających na celu optymalne przygotowanie szkoły do bezproblemowego przebiegu procesu edukacyjnego. Jeżeli tego nie zrobi, wówczas to on ponosi za to pełną odpowiedzialność, do odwołania ze stanowiska włącznie. Jeżeli jednak podejmie wszystkie możliwe działania, a organ prowadzący wykaże się niekompetencją, to wówczas pełna odpowiedzialność za zaistniałą sytuację spada właśnie na organ, a dokładnie na osobę podejmującą takie niekorzystne dla szkoły decyzje. Z tego też względu cała korespondencja dyrektora z organem prowadzącym powinna mieć formę wyłącznie pisemną.

Z kolei – zgodnie z nowym brzmieniem art. 3 pkt 13b ustawy o systemie oświaty – program wy-
chowania przedszkolnego lub program nauczania danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego stanowi opis sposobu realizacji celów wychowania lub kształcenia oraz treści nauczania ustalonych w podstawie programowej odpowiedniej dla danego etapu edukacyjnego. Natomiast art. 22 a stanowi, że programy nauczania mogą obejmować treści nauczania wykraczające poza zakres treści nauczania ustalony dla danych zajęć edukacyjnych w podstawie programowej kształcenia ogólnego i wyraźnie zaznacza, iż programy nauczania powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów, dla których są przeznaczone. Ten sam artykuł wyznacza określone prawne możliwości postępowania przy opracowywaniu programów nauczania. Mianowicie, nauczyciel lub zespół nauczycieli przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego na dany etap edukacyjny, a dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza do użytku w danej szkole przedstawiony przez nauczyciela lub zespół nauczycieli program nauczania.

W kwestii opracowania samego programu nauczania każdy pracujący nad nim nauczyciel ma do wyboru trzy możliwe drogi postępowania:

  • pierwsza: opracować cały program samodzielnie lub we współpracy z innymi nauczycielami,
  • druga: wybrać program opracowany przez innego autora i w pełni go zaakceptować,
  • trzecia: przyjąć program innego autora wraz z dokonanymi zmianami (niezbędnymi modyfikacjami własnymi).

Jeśli nauczyciel wybrał cudzy program i zmodyfikował go, powinien koniecznie podać nazwisko autora programu oraz opisać/wskazać/zaznaczyć zakres modyfikacji. Taka modyfikacja programu nauczania może przykładowo polegać na:

  • zmianie kolejności realizacji pewnych treści,
  • zmianie sposobów realizacji, czyli metod i form pracy z uczniem, wynikającej z potrzeb i możliwości uczniów, preferencji nauczyciela, bazy dydaktycznej szkoły,
  • poszerzeniu treści poza podstawę programową,
  • autorskiej obudowie dydaktycznej (zeszyty ćwiczeń, testy sprawdzające i inne).

Uniwersalny algorytm postępowania przy dopuszczaniu programu nauczania do użytku w danej szkole przedstawia się w sposób następujący:

  1. Nauczyciel przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania – WNIOSEK PISEMNY.
  2. Dyrektor szkoły zasięga opinii rady pedagogicznej (np. stosowna uchwała rady pedagogicznej) – OBLIGATORYJNIE!
  3. Dyrektor szkoły dopuszcza program do użytku w danej szkole.

Dopuszczone do użytku w danej szkole programy nauczania stanowią szkolny zestaw programów nauczania.

Z praktycznego punktu widzenia praca nad programem nauczania sprowadza się do trzech podstawowych działań:

  1. Dokładana analiza i ocena programu nauczania, którą powinien w pierwszej kolejności przeprowadzić nauczyciel przed przedłożeniem go dyrektorowi do zatwierdzenia. Może to wykonać dodatkowo również sam dyrektor, prosząc o opinię na temat programu przedłożonego mu przez nauczyciela.
  2. Praca analityczna zespołu przedmiotowego lub problemowego polegająca na szczegółowej analizie założeń przygotowanego przez nauczyciela programu. Jest to bardzo ważny etap i niezwykle pożyteczny dla każdego członka takiego zespołu.
  3. Właściwa kontrola dyrektora dotycząca oceny zgodności programu nauczania z podstawą programową. Pomimo upływu czasu wielu nauczycieli ma problemy z odróżnieniem podstawy programowej od programu nauczania. Poniższy schemat w sposób obrazowy uwidacznia owe różnice
Podstawa programowa Program nauczania
Po co uczyć? Jak uczyć?
Czego uczyć? Jak oceniać?

Zgodnie z powyższym schematem trzeba jeszcze zdefiniować jeden element, jakim jest ocenianie.

Ocenianie szkolne – wyjątkowy weryfikator osiąganych efektów, czyli kryteria, metody i formy oceniania osiągnięć uczniów oraz sposoby informowania (również rodziców) o ich wynikach i postępach.

W związku z ocenianiem pojawia się kolejny niezbędny dokument, który wymaga bardzo dokładnego i szczegółowego opracowania – jest nim ocenianie wewnątrzszkolne. Przy wypełnianiu tego zadania należy się kierować zupełnie nowym rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 r.1, które zaczęło obowiązywać od 1 września 2017 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 44zb ustawy o systemie oświaty, ponieważ wszystkie kwestie

Ocenianie szkolne – to wyjątkowy weryfikator osiąganych efektów, czyli kryteria, metody  i formy oceniania osiągnięć uczniów oraz sposoby informowania (również rodziców) o ich wynikach i postępach.

oceniania nadal są określone w tym ustawowym akcie prawnym2. Został tam określony cel oceniania bieżącego w szkole, którym jest monitorowanie pracy ucznia. Ustalona została również struktura informacji, jaką nauczyciel jest zobowiązany przekazać uczniowi, a dotycząca jego osiągnięć edukacyjnych. Informacja ta powinna zawierać wskazanie, co uczeń robi dobrze, co i jak wymaga poprawy oraz jak powinien dalej się uczyć. Bardzo ważną kwestią dotyczącą oceniania jest sposób odnotowywania postępów ucznia oraz zasady przeprowadzania egzaminów wewnątrzszkolnych. Ponieważ ta kwestia, co do zasady dotyczy praktycznie każdego nauczyciela, wszyscy powinni być aktywnie zaangażowani w ten proces. Jednak z uwagi na pewne różnice wynikające ze specyfiki poszczególnych przedmiotów szczegóły rozwiązań dotyczących oceniania przedmiotowego powinny być opracowywane nie przez pojedynczych nauczycieli, ale przez właściwe zespoły przedmiotowe. Zasada partycypacji w tych pracach ma charakter fundamentalny. Tylko w taki właśnie sposób wypracowane zasady postępowania przy ocenianiu uczniów będą miały charakter uniwersalny, a jednocześnie będą uwzględniały wszelkie niuanse wynikające ze specyfiki merytorycznej poszczególnych przedmiotów.

Najważniejszym dokumentem szkolnym, niejako „konstytucją”, jest statut szkoły. Szczegółowo opracowany, wręcz gotowy do przyjęcia projekt statutu należy przedłożyć do zatwierdzenia odpowiedniemu organowi uprawnionemu do nadania pierwszego statutu nowym szkołom i placówkom. Wynika to z art. 322 ustawy wprowadzającej3 stanowiącego, że dotychczasowe statuty przedszkoli, szkół podstawowych, szkół specjalnych przysposabiając...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy