Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

8 lutego 2019

NR 90 (Luty 2019)

Odwołanie dyrektora szkoły publicznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych − na bazie orzecznictwa

457

Sądy administracyjne konsekwentnie podkreślają, że pozbawienie dyrektora stanowiska bez zachowania okresu wypowiedzenia jest dopuszczalne w wyjątkowych sytuacjach, gdy bez zmiany kierownictwa placówki dochodzi do destabilizacji jej istnienia lub zagrożenia interesu publicznego. Do takich sytuacji nie są zaliczane m.in. zaniedbania dotyczące dysponowania środkami finansowymi i mieniem publicznej szkoły.

 

POLECAMY

Sposób formułowania uzasadnienia odwołania dyrektora

W wyroku z dnia 11 października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (III SA/Kr 403/18, //orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślił, że skutki prawne w zakresie odwołania dyrektora wywołuje tylko zarządzenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a nie późniejsze pisma wyjaśniające lub dodatkowa argumentacja podnoszona przez organ w toku postępowania przed sądem. To, jakie zdarzenia organ prowadzący uznaje za przesłanki odwołania dyrektora, musi wynikać bezpośrednio z treści uzasadnienia wydanego w tym zakresie zarządzenia. W tej konkretnej sprawie dyrektor został pozbawiony funkcji kierowniczej na skutek wyników kontroli organu prowadzącego (poprzedzonej także kontrolą przedstawiciela jednostki prowadzącej obsługę finansowo-księgową placówek oświatowych), w czasie której stwierdzono szereg uchybień polegających w szczególności na braku sprzętów lub użytkowaniu w placówce sprzętów nieujętych w ewidencji księgowej oraz braków numerów inwentarzowych na sprzętach. Organ prowadzący doszedł do przekonania, że dyrektor nie sprawuje należytej kontroli nad majątkiem placówki, a sposób gospodarowania mieniem wskazuje na zaniedbania w organizacji pracy szkoły. Według organu prowadzącego niedopełnienie obowiązków dyrektora zdestabilizowało pracę jednostki oświatowej i stanowiło zagrożenie interesu publicznego polegającego na konieczności prawidłowego funkcjonowania placówki oświatowej, a także relacji pomiędzy dyrektorem i pracownikami. W tak ogólny sposób zostało sformułowane uzasadnienie zarządzenia odwołującego dyrektora. Kurator oświaty pozytywnie zaopiniował odwołanie dyrektora.

Czy organ prowadzący może rozszerzyć uzasadnienie odwołania dyrektora?

Dyrektor zaskarżył zarządzenie o jego odwołaniu oraz wskazywał m.in., że powody pozbawienia stanowiska kierowniczego były błahe i nieuzasadnione, ponieważ dokumenty dotyczące przywołanej w uzasadnieniu zarządzenia kontroli mienia wskazują jedynie na niedopatrzenia lub omyłki w inwentaryzacji niektórych składników mienia. Dyrektor podnosił, że w jednostce oświatowej znajdował się sprzęt o wartości wskazywanej w fakturach, natomiast sam jego opis w dokumentach wystawionych przez sprzedawcę był błędny. Ponadto dyrektor dysponował kilkumilionowym majątkiem placówki, zaś zarzucane uchybienia miały dotyczyć stosunkowo niewielkiej kwoty. Podjęte po kontroli działania zmierzające do uzyskania przez placówkę korekty faktur nie przyniosły rezultatu z powodu likwidacji firmy. Ponadto dyrektor wskazywał, że kurator oświaty, który pozytywnie zaopiniował jego odwołanie, sporządził projekt dobrej oceny jego pracy. Oprócz tego dyrektor otrzymywał nagrody, jego praca była na bieżąco pozytywnie opiniowana przez organy jednostki oświatowej, organ prowadzący i związki zawodowe, a także otrzymał wysoki dodatek motywacyjny. Organ prowadzący zaczął prezentować przed sądem szczegółowe wyjaśnienia odnośnie uchybień w gospodarowaniu konkretnymi sprzętami, wskazywał na konkretne uchybienia w kontroli nad mieniem placówki, a także wytknął dyrektorowi, że nie powiadomił organów ścigania, powziąwszy informację o braku sprzętów, i nie wyjaśnił okoliczności niedoboru. Ponadto organ prowadzący dopiero przed sądem stwierdził, że dyrektor wywoływał presję i przedkładał do podpisywania pracownikom pedagogicznym i niepedagogicznym gotowe oświadczenia, które mogły stanowić podstawę do usprawiedliwienia niedoborów i odpowiedzialności poszczególnych osób, co miało wywołać presję na pracownikach i skutkować wytworzeniem dokumentów poświadczających nieprawdę.

Skonkretyzowanie przesłanek pozbawienia stanowiska kierowniczego

Sąd administracyjny uznał w powyższej sprawie, że zarządzenie o odwołaniu dyrektora zostało wydane z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 996 z późn. zm.), ponieważ organ prowadzący nie wykazał zaistnienia „przypadku szczególnie uzasadnionego”, a tylko takie okoliczności uprawniałyby do odwołania ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Powołanego przepisu nie można interpretować rozszerzająco, ponieważ stwarza gwarancję dla stabilności stosunku zatrudnienia nauczycieli. Organ prowadzący nie może korzystać z regulacji art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe dowolnie i arbitralnie. Jako przykładowe przesłanki, które nie uzasadniają odwołania dyrektora w trybie natychmiastowym, sąd wskazał takie sytuacje, jak: negatywna ocena działalności dyrektora placówki przez organ prowadzący w zakresie zaniedbań dotyczących organizacji pracy placówki lub gospodarki finansowej, konflikt z organem prowadzącym lub gronem pedagogicznym, „wotum nieufności” uchwalone przez radę pedagogiczną. Zdaniem sądu możliwość skorzystania z cytowanej regulacji istnieje, gdy zajdą takie okoliczności, które obiektywnie powodują destabilizację jednostki oświatowej pod względem dydaktycznym, wychowawczym czy oświatowym, a jedyną możliwością zapobieżenia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora w trakcie roku szkolnego. Ponadto w opinii sądu organ prowadzący ma obowiązek starannego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, a dyrektorowi należy zapewnić możliwość wypowiedzenia się na każdym etapie postępowania odwołującego go ze stanowiska. Wytykane zaniedbania muszą być wykazane przed wydaniem zarządzenia o odwołaniu z kierowniczego stanowiska. Z kolei uzasadnienie aktu odwołania ze stanowiska dyrektora musi przedstawiać konkretne zarzucane nieprawidłowości oraz musi zawierać objaśnienie, na czym polega „szczególne uzasadnienie” danego przypadku na tle okoliczności konkretnej sprawy. Ponadto sąd wskazał na wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym akt odwołujący dyrektora musi zawierać w swojej treści odpowiednie uzasadnienie, czyli wywody i argumentację prawną. Jest to o tyle istotne, że późniejsze pisma wyjaśniające i stanowisko prezentowane w sądzie nie mogą stanowić uzupełnienia aktu odwołującego dyrektora. W tej konkretnej sprawie uzasadnienie zarządzenia dyrektora zostało uznane za zbyt ogólne i niewystarczające do stwierdzenia, że organ prowadzący wykazał możliwość skorzystania z regulacji art. 66 ust. 1 pkt 2 PO. Przy tym praca tego konkretnego dyrektora nie była negatywnie oceniana przez organy wewnętrzne i spoza placówki. Pozostałe argumenty organu prowadzącego, w tym dotyczące zbierania oświadczeń pracowników odnośnie mienia, zostały pominięte w postępowaniu, ponieważ nie zostały ujęte w zaskarżonym zarządzeniu, a tylko akt odwołujący dyrektora odwołuje skutki prawne.

Odwołanie dyrektora z powodu okoliczności zaistniałych „tu i teraz”

Podobną sprawę, jeśli chodzi o gospodarowanie środkami publicznymi, rozstrzygnął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 25 października 2018 r. (II SA/Op 333/18, //orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ prowadzący odwołał dyrektora jednostki oświatowej w trybie natychmiastowym m.in. w związku z zarzutami dotyczącymi sprawowania nienależytego nadzoru w zakresie gospodarki paliwowej, braku wdrożenia odpowiednich procedur ograniczających ryzyko nadużyć pracowników korzystających z pojazdów służbowych, nieprawidłowości w zakresie zawierania umów najmu pomieszczeń oraz braku wypracowanych regulacji dotyczących zasad zawierania umów, ich rozliczania i dokumentowania. Dyrektor po kontroli, w toku której badano gospodarkę finansową placówki w poprzednich latach, próbował wdrożyć środki naprawcze, 
m.in. poprzez opracowanie projektów stosownych procedur, które przedłożył do zaopiniowania radcy prawnemu zatrudnionemu w organie prowadzącym, ale nie otrzymał żadnego stanowiska w tej sprawie i w związku z tym nie wprowadził ich w życie.

Jako przykładowe przesłanki,  które nie uzasadniają odwołania dyrektora w trybie natychmiastowym, sąd wskazał takie sytuacje, jak: negatywna ocena działalności dyrektora placówki przez organ prowadzący w zakresie zaniedbań dotyczących organizacji pracy placówki lub gospodarki finansowej, konflikt  z organem prowadzącym lub gronem pedagogicznym, „wotum nieufności” uchwalone przez radę pedagogiczną. 

Sąd uznał odwołanie dyrektora za bezzasadne, podkreślając, że „przypadki szczególnie uzasadnione”, o których stanowi art. 66 ust. 1 pkt 2 PO, dotyczą drastycznych sytuacji, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko dyrektora, czyli takich, kiedy wystąpi nagłe zdarzenie powodujące konieczność niezwłocznego przerwania czynności dyrektora albo dojdzie do naruszenia prawa przez dyrektora lub innych jego zachowań (nawet niezawinionych), które prowadzą do destabilizacji działalności placówki oświatowej lub zagrażają interesowi publicznemu. Sąd uznał, że n...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy