Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

16 maja 2018

NR 76 (Październik 2017)

Nowe regulacje prawne dotyczące nadzoru pedagogicznego i ich konsekwencje

0 214

Ostatnio w obszarze oświaty zachodzą dynamiczne zmiany prawne,  w tym również w zakresie sprawowania nadzoru pedagogicznego. Utrzymana została myśl przewodnia, która zakłada, że nadzór pedagogiczny w swojej istocie zakłada poprawę efektywności systemu oświaty poprzez ukierunkowanie wszelkich czynności z nim związanych na działania mające  na celu ocenę jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek w dążeniu do uzyskania pożądanej (możliwie najwyższej) jakości.

W obecnej rzeczywistości oświatowej podstawę prawną nadzoru pedagogicznego stanowią:

  • Konstytucja RP art. 70 ust. 3: „(…) Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi”;
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe1;
  • ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo oświatowe2;
  • nowe rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1658);
  • nowe rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówek (Dz. U. z 2017 r., poz. 1611).

Wspomniane nowe przepisy nieco inaczej definiują i opisują kwestie dotyczące nadzoru pedagogicznego. W nowej ustawie Prawo oświatowe kwestie istoty nadzoru pedagogicznego uregulowane są w art. 55, który stanowi, że nadzór pedagogiczny polega na:

  1. obserwowaniu, analizowaniu i ocenianiu przebiegu procesów kształcenia i wychowania oraz efektów działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  2. ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i placówek,
  3. udzielaniu pomocy szkołom i placówkom, a także nauczycielom w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
  4. inspirowaniu nauczycieli do poprawy istniejących lub wdrożenia nowych rozwiązań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu innowacyjnych działań programowych, organizacyjnych lub metodycznych, których celem jest rozwijanie kompetencji uczniów.

Zgodnie z tymi przepisami nadzorowi pedagogicznemu podlega w szczególności:

  • posiadanie przez nauczycieli wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przydzielonych im zajęć ,
  • realizacja podstaw programowych i ramowych planów nauczania,
  • przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów,
  • przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,
  • przestrzeganie statutu szkoły lub placówki,
  • przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach,
  • zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Już tylko pobieżne zapoznanie się z prezentowanymi zapisami pozwala na zauważenie kilu istotnych różnic w podejściu chociażby do kwestii kwalifikacji nauczycieli lub realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.Na nowo zostały zdefiniowane, a w zasadzie rozszerzone uprawnienia osób uprawnionych do wykonywania zadań w zakresie nadzoru pedagogicznego, o których jest mowa w art. 60 ust. 8 ustawy Prawo oświatowe.

Wykonując czynności w ramach nadzoru pedagogicznego, mają one prawo do3:

  • wstępu do szkół i placówek,
  • wglądu przez szkołę lub placówkę do dokumentacji dotyczącej przebiegu nauczania, wychowania i opieki oraz organizacji pracy,
  • wglądu do znajdujących się w szkole lub placówce dokumentów nauczycieli potwierdzających kwalifikacje do prowadzenia przydzielonych im zajęć oraz dokumentów osób, o których mowa w art. 15, potwierdzających przygotowanie do prowadzenia danych zajęć4,
  • udziału w posiedzeniach rady pedagogicznej po uprzednim powiadomieniu dyrektora szkoły,
  • wstępu w charakterze obserwatora na zajęcia dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze i inne zajęcia organizowane przez szkołę lub placówkę,
  • przeprowadzania badań służących ocenie efektywności działalności dydaktycznej, wychowawczej oraz opiekuńczej szkół i placówek,
  • wydawania dyrektorom szkół i placówek zaleceń wynikających z przeprowadzonych czynności wraz z terminem ich realizacji.

Jak łatwo zauważyć, uprawnienia te zostały poszerzone w związku z nowymi zadaniami nadzoru pedagogicznego. Zwracam uwagę tylko na dwa z nich. Po pierwsze – ww. osoby mają prawo wglądu do dokumentacji potwierdzającej posiadane kwalifikacje nauczycieli do prowadzenia przydzielonych im zajęć, a po drugie – uzyskały ponownie (tak jak to było przed rokiem 2000) prawo wstępu w charakterze obserwatora na prowadzone przez nauczycieli zajęcia. Przepisy nie przewidują w tym przypadku posiadania żadnej zgody dyrektora szkoły czy też samego zainteresowanego nauczyciela. Ponadto organ sprawujący nadzór pedagogiczny uzyskał możliwość przetwarzania danych osobowych pracowników i uczniów szkół oraz placówek w zakresie niezbędnym do wykonywania nadzoru pedagogicznego. Jest to kolejny powrót do wcześniej stosowanych rozwiązań, a jednocześnie wymóg mający swoje źródło w ustawie o ochronie danych osobowych. Bez takiego ustawowego uprawnienia do przetwarzania tych danych niezbędna byłaby zgoda właściciela danych lub stosowne upoważnienie ich administratora.

Obecnie, zgodnie z prawem, nadzór pedagogiczny jest realizowany poprzez wykonywanie zadań i czynności określonych w art. 55 ustawy Prawo oświatowe, w trybie działań planowych i doraźnych. Natomiast do podstawowych form sprawowania nadzoru pedagogicznego zalicza się: ewaluację, kontrolę,  wspomaganie i teraz również monitorowanie

Skoro w ostatnim uprawnieniu ustawowym jest mowa o zaleceniach, to warto przypomnieć kilka faktów z tym związanych. Mianowicie, dyrektor szkoły lub placówki w terminie 7 dni od dnia otrzymania zaleceń może zgłosić wobec nich zastrzeżenia do organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Jednak w terminie 30 dni od dnia otrzymania zaleceń, a w przypadku wniesienia zastrzeżeń– w terminie 30 dni od dnia otrzymania pisemnego zawiadomienia o nieuwzględnieniu zastrzeżeń, jest on obowiązany powiadomić:

  • organ sprawujący nadzór pedagogiczny o sposobie realizacji zaleceń,
  • organ prowadzący szkołę lub placówkę o otrzymanych zaleceniach oraz o sposobie ich realizacji.

W tym miejscu należy koniecznie wspomnieć o nowej formule niektórych konsekwencji w razie stwierdzenia uchybień w ramach nadzoru. Otóż w razie stwierdzenia istotnych uchybień w działalności szkoły organ nadzoru pedagogicznego obowiązkowo zawiadamia o stwierdzonych uchybieniach organ prowadzący szkołę, co oznacza, że skończyła się anonimowość –
o wszelkich problemach stwierdzonych w ramach nadzoru pedagogiczniego zawiadamiany jest niezwłocznie organ prowadzący. Takie działania są wpisane w zasadę współpracy organów, która stanowi fundament nowego nadzoru pedagogicznego i wynika z zasady transparentności działań.

Nowe rozporządzenie w sprawie nadzoru pedagogicznego zakłada, że nadzór pedagogiczny jest sprawowany zawsze z uwzględnieniem współdziałania organów sprawujących nadzór pedagogiczny z organami prowadzącymi szkoły i placówki, dyrektorami szkół i placówek oraz nauczycielami, tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi szkół i placówek oraz pozyskiwania informacji zapewniającej obiektywną i pełną ocenę działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej.

Z kolei w przypadku stwierdzenia niedostatecznych efektów kształcenia lub wychowania w szkole lub placówce organ sprawujący nadzór pedagogiczny poleca dyrektorowi szkoły lub placówki opracowanie (w uzgodnieniu z organem prowadzącym) programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania. Wdrożenie takiego programu następuje zawsze w terminach określonych w harmonogramie, zaakceptowanych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Program ten musi obligatoryjnie uwzględnić uwagi i wnioski zgłoszone przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny. Jeśli dyrektor szkoły lub placówki nie usunie w wyznaczonym terminie uchybień, nie opracuje lub nie wdroży w określonych w harmonogramie terminach programu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania, albo nie uwzględni w tym programie zgłoszonych uwag i wniosków, organ sprawujący nadzór pedagogiczny występuje do organu prowadzącego szkołę lub placówkę z wnioskiem o odwołanie dyrektora szkoły lub placówki z końcem albo w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Wniosek złożony w tej sprawie przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest wiążący dla organu prowadzącego szkołę lub placówkę.

Wspomniane rozporządzenie zwiększyło formalnie ilość możliwych form sprawowania nadzoru pedagogicznego również przez dyrektora szkoły.

Obecnie, zgodnie z prawem, nadzór pedagogiczny jest realizowany poprzez wykonywanie zadań i czynności określonych w art. 55 ustawy Prawo oświatowe, w trybie działań planowych i doraźnych. Natomiast do podstawowych form sprawowania nadzoru pedagogicznego zalicza się: ewaluację, kontrolę, wspomaganie i teraz również monitorowanie.

Taka zmieniona formuła ma swoje konsekwencje w opracowywaniu nowego planu nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez dyrektora szkoły. Ponownie zdefiniowane zostały wspomniane formy sprawowania nadzoru, co będzie miało swoje konsekwencje w działaniach podejmowanych zarówno przez organy nadzoru pedagogicznego, jak i przez samych dyrektorów szkół i placówek.

I tak, teraz przez ewaluację należy rozumieć proces gromadzenia, analizowania i komunikowania informacji na temat wartości działań podejmowanych przez szkołę lub placówkę. Mowa jest o procesie, a nie o pojedynczych działaniach, które teraz już absolutnie nie wyczerpują pojęcia ewaluacji. A ponadto w ramach tego procesu uwzględniono zadanie, które do tej pory było albo pomijane, albo trywializowane. Działaniem tym jest komunikowanie informacji uzyskanych w ramach działań ewaluacyjnych. Jest to bardzo istotne, gdyż nie zawsze informacje wynikające z ewaluacji były właściwie komunikowane ich odbiorcom. Ponadto wyniki ewaluacji muszą być zawsze wykorzystywane w procesie podejmowania decyzji skierowanych na zapewnienie wysokiej jakości organizacji procesów kształcenia, wychowania i opieki oraz ich efektów w szkole lub placówce.

Z kolei przez kontrolę należy rozumieć działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny prowadzone w szkole lub placówce w celu oceny stanu przestrzegania przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki.

Natomiast wspomaganie – to działania organu sprawującego nadzór pedagogiczny mające na celu inspirowanie i intensyfikowanie w szkole lub placówce procesów służących poprawie i doskonaleniu ich pracy, ukierunkowanych na rozwój uczniów i wychowanków.

Bardzo wyraźnie zostało w nowych przepisach zaznaczone, że organ sprawujący nadzór pedagogiczny wspomaga szkoły i placówki w szczególności poprzez:

  • przygotowywanie i podawanie do publicznej wiadomości na stronie organu analiz wyników sprawowanego nadzoru pedagogicznego, w tym wniosków z ewaluacji zewnętrznych i kontroli,
  • organizowanie konferencji i narad dla dyrektorów szkół i placówek,
  • przekazywanie informacji o istotnych zagadnieniach dotyczących systemu oświaty i zmianach w przepisach prawa dotyczących funkcjonowania szkół i placówek.

Jak wynika z powyższego, w tym obszarze nie ma już przykładów dobrych praktyk, a zamiast tego pojawiły się konferencje i narady dyrektorów oraz przekazywanie istotnych informacji, zwłaszcza dotyczących zmian w przepisach prawa. Taki zapis to kolejne wskazania do działań dyrektorów szkół i placówek w ramach sprawowanego przez nich nadzoru pedagogicznego. Skoro organ nadzoru zobowiązuje się do informowania dyrektorów o zmianach w prawie, to tym bardziej dyrektorzy są zobowiązani do informowania swoich nauczycieli o aktualnym stanie prawnym obowiązującym w oświacie oraz o wszelkich zmianach w nim zachodzących. Oznacza to, że tematem jednego z pierwszych (jeżeli nie pierwszego) szkoleniowych posiedzeń rady pedagogicznej powinny być aktualne przepisy prawa obowiązujące w oświacie, ze stosownym komentarzem do nich.

Natomiast wspomniane monitorowanie – to nic innego jak działanie prowadzone w szkole lub placówce obejmujące zbieranie i analizę informacji o działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub placówki.

W bieżącym roku szkolnym Minister Edukacji Narodowej w piśmie z dnia 6 lipca 2017 r. us...

To wydanie dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy