Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pod paragrafem

28 czerwca 2018

NR 81 (Marzec 2018)

Nowa formuła nauczycielskiego urlopu zdrowotnego

794

Nauczyciele – z uwagi na wyjątkową specyfikę zawodu, a zwłaszcza z uwagi na bardzo stresogenne warunki pracy – praktycznie jako jedyna grupa zawodowa mają możliwość skorzystania z płatnej przerwy w pracy zawodowej określanej mianem urlopu dla poratowania zdrowia. Z praktycznego punktu widzenia urlop taki stanowi prawo nauczyciela do powstrzymania się od pracy zawodowej w celu podjęcia odpowiedniego leczenia.

Nauczyciele bardzo sobie cenią taką możliwość ratowania własnego stanu zdrowia bez utraty uprawnień zawodowych, gdyż urlop ten pozwala im utrzymać się na bardzo trudnym rynku pracy nawet wówczas, gdy ich stan zdrowia się pogarsza. Jednak osoby niebędące nauczycielami bardzo krytykują tego typu uprawnienie pedagogów. Zmiany w obowiązujących rozwiązaniach prawnych były postulowane zwłaszcza przez samorządowców, którzy pokrywają zarówno koszty wynagradzania nauczycieli korzystających z prawa do takiego urlopu, jak i osób, które ich zastępowały – roczny koszt wynosił ok. 700 mln zł (inne źródła podają kwotę 500 mln zł). Wysiłki samorządowców doprowadziły do zmian obowiązujących zasad. Otóż z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa o finansowaniu zadań oświatowych, która wprowadza te od dawna planowane zmiany związane z przyznawaniem nauczycielom urlopu dla poratowania zdrowia1

POLECAMY

Reforma urlopów w swoich założeniach jest na tyle rewolucyjna, że wywołała ogromne poruszenie w środowisku nauczycielskim, którego bezpośrednio dotyczą te zmiany. Jednak zdaniem przedstawicieli samorządów zmiany dotyczące nauczycielskich urlopów na poratowanie zdrowia idą w dobrym kierunku. Również zdaniem resortu edukacji pedagodzy często nadużywali swoich uprawnień w tym zakresie.

Wynika to z faktu, że dotychczasowe przepisy nie określały charakteru leczenia mającego wpływ na choroby zawodowe, dlatego obejmowało ono także leczenie schorzeń niemających związku z wykonywaną pracą. W istniejącej sytuacji z takiego urlopu można było korzystać niezależnie od rodzaju zdiagnozowanego schorzenia, gdyż urlop był po prostu udzielany w celu przeprowadzenia zaleconego przez lekarza leczenia. Ministerstwo Edukacji szacuje, że obecnie na urlopie dla poratowania zdrowia przebywa ok. 12 tysięcy nauczycieli. Ponadto o tym, czy dane schorzenie kwalifikuje się do udzielenia urlopu zdrowotnego, mógł zadecydować lekarz podstawowej opieki medycznej (tzw. lekarz pierwszego kontaktu), czyli taki lekarz, który zajmował się nauczycielem i znał jego historię zdrowotną. Jednak różnego rodzaju nadużycia w korzystaniu z tych urlopów należy bezwzględnie eliminować, gdyż utrudniają one sprawne zarządzanie szkołą.  Dyrektor szkoły czy przedszkola posiada potrzebne do tego odpowiednie narzędzia. Z tych też względów po zmianach prawa nie każde schorzenie będzie już uprawniało nauczyciela do uzyskania urlopu zdrowotnego, a nauczycielom od nowego roku jest znacznie trudniej o uzyskanie (przyznanie) urlopu dla poratowania zdrowia. Nauczyciel otrzyma taki urlop jedynie na walkę z chorobą zagrażającą wystąpieniem choroby zawodowej lub ze schorzeniem, w którego powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób jej wykonywania mogą odgrywać istotną rolę. Jednak należy zaznaczyć, że zastosowane przepisy przejściowe przewidują możliwość uzyskania urlopu dla poratowania zdrowia na dotychczasowych zasadach, pod warunkiem uzyskania orzeczenia o potrzebie jego udzielenia przed dniem 1 stycznia 2018 roku. 

Reforma urlopów w swoich założeniach jest na tyle rewolucyjna, że wywołała ogromne poruszenie w środowisku nauczycielskim, którego bezpośrednio dotyczą te zmiany. Jednak zdaniem przedstawicieli samorządów zmiany dotyczące nauczycielskich urlopów na poratowanie zdrowia idą w dobrym kierunku. 

Regulacje wprowadzone na mocy art. 76 pkt 34 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych2 dokonały istotnych zmian w zapisach art. 73 Karty Nauczyciela3. Praktycznie najważniejszą zmianą dotyczącą procedury przyznawania urlopów dla poratowania zdrowia jest to, że orzeczenie o potrzebie skorzystania z urlopu obecnie może wydawać jedynie lekarz, który posiada uprawnienia do wykonywania badań zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 229 §8 Kodeksu pracy4, wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła umowę, o której mowa w art. 12 ustawy o służbie medycyny pracy5, czyli inaczej mówiąc – lekarz medycyny pracy. Utrzymany jednak został art. 73 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, który stanowi, że nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia. I podobnie utrzymana została zasada, że to dyrektor szkoły udziela tego urlopu, ale w innym już znaczeniu, co oznacza, że jeśli nauczyciel posiada uprawnienia do urlopu i stosowne orzeczenie lekarza medycyny pracy, to dyrektor nie może mu odmówić przejścia na ten urlop w konkretnie określonych przypadkach. Dotychczas nie było takiego wymogu – jeśli lekarz ubezpieczenia społecznego uznał, że jest taka konieczność, to wydawał orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, a dyrektor mógł go udzielić, lub nie. 

Zmianą jest również to, że na badanie w celu udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia kieruje nauczyciela dyrektor. W praktyce wygląda to tak, że chcąc skorzystać z urlopu, nauczyciel składa pisemny wniosek do dyrektora, który dopiero wówczas skieruje go na odpowiednie badania właśnie do lekarza medycyny pracy. Dotychczas nauczyciel sam udawał się do lekarza w celu uzyskania stosownego orzeczenia. Ustawa określa również, iż nauczyciel musi się zgłosić do specjalisty w ciągu 30 dni od wystawienia takiego skierowania przez dyrektora. Oprócz skierowania na wizytę u lekarza nauczyciel musi ze sobą zabrać dowód osobisty i dokumentację medyczną z dotychczasowego leczenia. Badanie w jednostce medycynie pracy obejmuje teraz między innymi:

  • ogólny stan zdrowia, 
  • ocenę układu krążenia, 
  • układu ruchu, 
  • układu nerwowego, 
  • układu oddechowego oraz 
  • narządy mowy. 

Lekarz medycyny pracy posiada również możliwość zlecenia innych dodatkowych niezbędnych badań specjalistycznych, a także konsultacji u właściwych specjalistów. 

Wprowadzone zmiany znacznie ograniczają prawo do uzyskania urlopu dla poratowania zdrowia. Obecnie będzie on udzielany tylko w określonych przypadkach: 

  • na leczenie uzdrowiskowe,
  • na rehabilitację uzdrowiskową,
  • w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej,
  • w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę.

Na badanie w celu udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia kieruje nauczyciela dyrektor. W praktyce wygląda to tak, że chcąc skorzystać z urlopu, nauczyciel składa pisemny wniosek do dyrektora, który dopiero wówczas skieruje go na odpowiednie badania właśnie do lekarza medycyny pracy. 

Kiedy można mówić o chorobie zawodowej? 

Na podstawie zapisów zawartych w art. 235 Kodeksu pracy „za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym”.

Według dostępnych danych nauczyciele najczęściej zapadają na przewlekłe choroby narządu głosu, co oczywiście jest konsekwencją szczególnej specyfiki pracy dydaktycznej. Główne schorzenia, które diagnozuje się u nauczycieli, to: dysfonia hyperfunkcjonalna (41%), guzki głosowe (29,6%) i zmiany przerostowe (9,5%). Na drugim miejscu plasują się choroby układu słuchu. Ostatnio zaobserwowano również narastanie problemu dotyczącego tzw. chorób cywilizacyjnych, takich jak problemy z układem sercowo-naczyniowym czy kostno-stawowym. 

Dokonawszy oceny, że nauczyciel spełnia przesłanki do otrzymania urlopu zdrowotnego, lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie, w którym określa czas potrzebny na przeprowadzenie leczenia.

Orzeczenie wydaje się w trzech egzemplarzach – dla dyrektora szkoły, dla nauczyciela (do dokumentacji medycznej) i dla lekarza. Z otrzymanym od lekarza medycyny pracy orzeczeniem nauczyciel zgłasza się do dyrektora, który (jako właściwy podmiot) udziela mu urlopu dla poratowania zdrowia, chyba że ma wątpliwości co do zasadności tego orzeczenia. W tym drugim przypadku dyrektor szkoły ma prawo do złożenia stosownego odwołania, podobnie zresztą jak nauczyciel – w sytuacji kiedy lekarz nie stwierdził, że u nauczyciela występują niezbędne przesłanki do udzielenia mu urlopu dla poratowania zdrowia. Odwołanie takie wnosi się w ciągu 14 dni od wydania decyzji przez lekarza do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy to właśnie ośrodek medycyny pracy wydał zaskarżane orzeczenie. W takiej wyjątkowej sytuacji odwołanie od orzeczenia należy wnieść do najbliższego ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela lub siedzibę szkoły instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy. Podmiot, który rozpatruje odwołanie, przeprowadza ponowne badanie i wydaje orzeczenie – już ostateczne. Wszelkie koszty związane z orzekaniem o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia nadal będzie ponosił pracodawca. 

Leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitacja uzdrowiskowa

Nowością jest również możliwość korzystania w zupełnie inny sposób z urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia leczenia uzdrowiskowego lub rehabilitacji uzdrowiskowej. Do tej pory nauczyciele, zwłaszcza szkół feryjnych, praktycznie byli pozbawieni takiej możliwości. W nowych zapisach prawnych doprecyzowano, że w przypadku urlopu dla poratowania zdrowia mającego na celu leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową dyrektor szkoły będzie udzielał urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych6, na okres ustalony w tym skierowaniu. Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową wystawiać może nadal lekarz podstawowej opieki medycznej (lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz rodzinny), musi ono jednak zostać potwierdzone przez wojewódzki oddział NFZ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela.

Badania kontrolne

Wprowadzone w styczniu bieżącego roku zmiany objęły również procedurę kierowania nauczycieli po zakończeniu urlopu na niezbędne badania kontrolne.

Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową wystawiać może nadal lekarz podstawowej opieki medycznej (lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz rodzinny), musi ono jednak zostać potwierdzone przez wojewódzki oddział NFZ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela.

Dotychczas dyrektor był zobowiązany wręczyć nauczycielowi skierowanie na kontrolne badania lekarskie w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku w ciągu 14 dni od zakończenia urlopu. Po nowelizacji prawa usunięto ten obowiązek w przypadku urlopów krótszych niż 30 dni. Zniesiony został także dwutygodniowy termin dostarczenia skierowania.

Niezmieniony został natomiast okres urlopu dla poratowania zdrowia, z którego nauczyciele mogą nadal korzystać. Otóż jednorazowo okres ten wynosi nie więcej niż rok. Nauczyciel uzyska jednak prawo do kolejnego urlopu dla poratowania zdrowia nie wcześniej niż po upływie roku od zakończenia urlopu poprzedniego, a jego łączny wymiar w okresie całego okresu zatrudnienia nie może przekraczać trzech lat. 

Wymóg stażowy

Nowelizacja Karty Nauczyciela łagodzi wymóg stażowy niezbędny do uzyskania prawa korzystania z urlopu zdrowotnego po raz pierwszy. Otóż zgodnie z obowiązującymi od stycznia 2018 roku zasadami urlop dla poratowania zdrowia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Oznacza to, że prawo do tego urlopu posiada nauczyciel mianowany lub dyplomowany zatrudniony na podstawie mianowania (art. 10 ust. 5 KN) lub nauczyciel kontraktowy zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (art. 10 ust. 4 KN), pod warunkiem zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć. 

Wszyscy inni nauczyciele, którzy nie są zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć albo ich umowa o pracę została zawarta na czas określony, nie mają prawa do urlopu dla poratowania zdrowia, niezależnie od posiadanego stopnia awansu zawodowego. Natomiast wymagany co najmniej siedmioletni okres pracy w szkole dotyczy zatrudnienia w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Do tej pory nauczyciel musiał przepracować cały okres na pełnym etacie. Nadal okres pracy w szkole na stanowisku nauczyciela musi być nieprzerwany. Nie oznacza to, że każda przerwa w pracy pozbawia prawa do urlopu. Karta Nauczyciela stanowi (art. 73 ust. 1a), że uprawnienie przysługuje pedagogowi, który podjął zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu trzech miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej lub innej szkole. 

Urlop dla poratowania zdrowia otrzyma pedagog, który: 

  • pracował 7 lat bez przerwy przekraczającej trzy miesiące,
  • przez cały ten czas pracował w wymiarze nie niższym niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć,
  • bezpośrednio przed wystąpieniem o urlop pracował w pełnym wymiarze godzin. 

    Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że przepis art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela stanowi, iż siedmioletni staż pracy nauczyciela w szkole powinien przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia, z tym że wymóg ten dotyczy wyłącznie udzi...

    Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

    Przypisy