Dołącz do czytelników
Brak wyników

Pedagogiczny niezbędnik dyrektora

15 grudnia 2021

NR 116 (Grudzień 2021)

Kwalifikacje zawodowe specjalistów szkolnych udzielających pomocy psychologiczno-pedagogicznej

0 31

Kwalifikacje zawodowe nauczycieli specjalistów w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej stanowią jedno z najczęstszych zagadnień, o które pytają dyrektorzy placówek oświatowych. W drugiej odsłonie cyklu Pedagogiczny Niezbędnik Dyrektora prezentujemy zatem omówienie tej kwestii.

W rozumieniu prawa oświatowego pedagog i psycholog szkolny, terapeuta pedagogiczny, logopeda, doradca zawodowy to nauczyciele. Dlatego też w pierwszej kolejności podlegają oni ustawie z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, która w rozdziale 3 art. 9.1. precyzyjnie określa trzy wymagania kwalifikacyjne zajmowania stanowiska nauczyciela. Zgodnie z jej treścią stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: 

POLECAMY

  • posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje,
  • przestrzega podstawowych zasad moralnych,
  • spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.

Najwięcej problemów stwarza interpretacja wymagania pierwszego, i to głównie w przypadku zatrudniania nauczyciela na stanowisku pedagoga i psychologa szkolnego, mimo że szczegółowe omówienie znajduje się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli. To właśnie do niego dyrektor każdej placówki oświatowej winien zaglądać w pierwszej kolejności, by sprawdzać, czy osoba, którą chce zatrudnić na stanowisku szkolnego specjalisty w obszarze udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ma ku temu odpowiednie kwalifikacje.

Co oznacza termin „wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym”?

Na gruncie systemu oświaty przyjmuje się, że „wykształcenie wyższe” to wykształcenie nabyte na studiach wyższych: pierwszego stopnia – obejmujących studia licencjackie, inżynierskie lub studia wyższe zawodowe, oraz magisterskich – do których zalicza się studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie. Warto przypomnieć, że studia na uczelni pedagogicznej lub na kierunku pedagogicznym wcale nie nadają z automatu przygotowania pedagogicznego uprawniającego do pracy nauczycielskiej z dziećmi i młodzieżą w placówkach oświatowych. Świadczy o tym definicja przygotowania pedagogicznego, jaką odnajdujemy w § 2 rozporządzenia w sprawie kwalifikacji zawodowych nauczycieli. Zgodnie z jego brzmieniem przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć jako „nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną – w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin”, a o posiadaniu przygotowania pedagogicznego świadczy „dyplom ukończenia studiów lub inny dokument wydany przez uczelnię, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli lub świadectwo ukończenia kursu kwalifikacyjnego”.
Z powyższej definicji wynika, że aby kwalifikacje nauczyciela specjalisty szkolnego w zakresie posiadania przygotowania pedagogicznego zostały uznane, musi on przedstawić stosowny dokument potwierdzający spełnianie obu wymagań jednocześnie, czyli:

  • co najmniej 270 godzin szkolenia teoretycznego w powiązaniu z kierunkiem (specjalnością) kształcenia, 
  • 150 godzin odbytej, pozytywnie ocenionej praktyki pedagogicznej (NIE praktyki zawodowej), a takowe przebiegają tylko w placówkach podległych MEN. 

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 12 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentów wydawanych w związku z przebiegiem lub ukończeniem studiów podyplomowych i kształcenia specjalistycznego są to np.: dyplom ukończenia studiów, suplement do dyplomu, indeks, dyplom ukończenia zakładu kształcenia nauczycieli bądź świadectwo ukończenia kursu kwalifikacyjnego. 
Dlatego też osoby, które ukończyły wprawdzie studia wyższe na kierunku pedagogicznym (ale nie nauczycielskim) lub w ramach realizowanej specjalności (również nie nauczycielskiej) oraz odbyły praktyki w placówkach pozaoświatowych, np. podległych resortowi zdrowia (sanatoria, szpitale dziecięce), opieki społecznej (ośrodki interwencji kryzysowej, domy dziecka) lub sprawiedliwości (policyjne izby dziecka, schroniska dla nieletnich i zakłady poprawcze), nie posiadają odpowiedniego przygotowania pedagogicznego do pracy na stanowisku nauczyciela, a więc także specjalisty szkolnego w placówce oświatowej podległej MEN. Posiadają natomiast kwalifikacje pedagogiczne nienauczycielskie, które uprawniają do pracy w instytucjach, ośrodkach oraz placówkach prowadzonych przez ww. resorty np. na stanowisku wychowawcy, pedagoga społeczno-opiekuńczego, socjoterapeuty albo terapeuty zajęciowego.
W przypadku pozostałych specjalistów szkolnych rzecz ma się tak samo: muszą oni potwierdzić fakt ukończenia jednolitych studiów magisterskich lub studiów pierwszego i drugiego stopnia na kierunku psychologia/pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom oraz posiadać przygotowanie pedagogiczne.
Przy określaniu kwalifikacji potrzebnych do pełnienia funkcji pedagoga/psychologa szkolnego, logopedy, terapeuty pedagogicznego i doradcy zawodowego szereg kontrowersji interpretacyjnych budzi głównie sformułowanie: „studia wyższe na kierunku psychologia/pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom”. Wynika to prawdopodobnie z faktu, iż kluczową rolą, jaką specjaliści ci odgrywają w szkole, wcale nie jest prowadzenie przez nich zajęć w rozumieniu czysto nauczycielskim. Wyjaśnienia tej kwestii trzeba dodatkowo szukać w innych aktach prawnych, takich jak:

  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1280), § 24–27, w którym wymienione są podstawowe zadania przypisane poszczególnym specjalistom szkolnym.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 3 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1601), § 3, w którym wymienione są zajęcia i czynności, jakie winien realizować specjalista szkolny w ramach pensum, czyli tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin pracy.

Analiza wskazanych paragrafów wskazuje, że nauczyciel specjalista szkolny powinien posiadać takie kwalifikacje zawodowe (ukończyć taką specjalność), które będą gwarantowały wykonanie przez niego zadań statutowych w konkretnej placówce. Należy mieć również na uwadze, że zadania tych nauczycieli w poszczególnych typach szkół różnią się między sobą ze względu na odmienne potrzeby uczęszczających do nich uczniów. Na dyrektorze szkoły, który zatrudnia daną osobę na stanowisku psychologa/pedagoga szkolnego, spoczywa zatem obowiązek dokonania oceny jej kwalifikacji nie tylko pod kątem zgodności z przepisami prawa, lecz także w aspekcie potrzeb danej placówki.

Co oznacza uznanie kwalifikacji zawodowych nauczyciela specjalisty szkolnego i kto go dokonuje? 

Od siedemnastu już lat (dokładnie od 31 maja 2004 r.) oceny kwalifikacji osoby zatrudnianej na stanowisku nauczyciela dokonuje tylko dyrektor przedszkola, szkoły i placówki oświatowej. Jest to jego uprawnienie wynikające z faktu bycia kierownikiem zakładu pracy (art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe). Ocena ta polega na wnikliwym sprawdzeniu, czy dana osoba posiada:

  • przygotowanie pedagogiczne, uprawniające do pracy w charakterze nauczyciela w p...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy